ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਦਿਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਕ੍ਰਿਯਾਫਲਵਿਲਾਸਵਾਨ੍ । ਸਦਾਨੁਭੂਯਮਾਨੋ ऽਪਿ ਦੇਹੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕਥਂ ਮੁਨੇ
ਹੱਥ ਪੈਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਦਿਖਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਮুনি?
ਕਾਰਣਂ ਯਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਭੂਮਿਪਾਲ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨੇਹ ਤਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤ੍ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਸ੍ ਤੁ ਵਿਭ੍ਰਮਃ
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਉਥੇ ਉਹ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ ਭਟਕਣਾ ਹੈ।
ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਨਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨ ਕਦਾਚਨ । ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਨੋ ਬੀਜਂ ਤਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕ੍ਵੇਵ ਜਾਯਤੇ
ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਹੋਣਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਬੀਜ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਸਤੂ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ?
ਅਕਾਰਨਂ ਤੁ ਯਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਦ੍ ਇਵਾਗ੍ਰੇ ऽਨੁਭੂਯਤੇ । ਤਦ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਵਿਭ੍ਰਮਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮृਗਤृष੍ਣਾਜਲੋਪਮਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੱਚ ਵਰਗਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਸਮਝੋ, ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ।
ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਏਵ ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਿਥ੍ਯਾਭ੍ਰਮੋਦਿਤਮ੍ । ਨਾਤਿਯਤ੍ਨਵਤਾਪ੍ਯ੍ ਏਤਨ੍ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਭੁਲਾਵੇ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵਸਤੂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਜਤਨ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਮਿਰਗ ਦੀ ਪਿਆਸ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ।
ਅਸਤੋ ਦ੍ਵੀਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬਾਦੇਰ੍ ਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣੇਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਤਨਯਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਮਣ੍ਡਨਂ ਕਸ੍ਯ ਰਾਜਤੇ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਲੱਭਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਚੰਦ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਜਾਂ ਬਾਂਝ عورت ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਦੇਵੇਗੀ?
ਕਾਰਣੇਨ ਵਿਨਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਾਦ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਥਿਪਞ੍ਜਰਮ੍ । ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਤੋ ਨृਪ
ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਢਾਂਚਾ ਕਾਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਸਮਝੋ, ਇਹ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਦਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ । ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਪਿਤਾ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਕਾਰਣਮ੍
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੱਥ ਪੈਰ ਆਦਿ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ?
ਕਾਰਣਾਭਾਵਤੋ ਰਾਜਨ੍ ਪਿਤਾ ਨਾਮ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਅਸਤੋ ਯਤ੍ ਤੁ ਸਞ੍ਜਾਤਮ੍ ਅਸਦ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਝੂਠਾ ਹੀ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਕਾਰਣਂ ਬੀਜਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਜਗਤਿ ਨ ਬੀਜੇਨ ਵਿਨਾਙ੍ਕੁਰਃ
ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬੀਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੰਕੁਰ ਨਹੀਂ ਉੱਗ ਸਕਦਾ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਕਾਰਣਂ ਯਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯੇਹੋਪਪਦ੍ਯਤੇ । ਬੀਜਾਭਾਵੇ ਹਿ ਤਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਤ੍ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਸ੍ ਤੁ ਵਿਭ੍ਰਮਃ
ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਉਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ ਭਟਕਣਾ ਹੀ ਹੈ।
ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਏਵ ਯਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨਿਰ੍ਬੀਜਂ ਤਨ੍ ਮਤਿਭ੍ਰਮਃ । ਦ੍ਵੀਨ੍ਦੁਤ੍ਵਮਰੁਭੂਮ੍ਯਮ੍ਬੁਵਨ੍ਧ੍ਯਾਪੁਤ੍ਰਦृਸ਼ਾ ਸਮਃ
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਬੀਜ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਚੰਦ, ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਜਾਂ ਬਾਂਝ ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੇਖਣ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਪਿਤਾਮਹਾਨਾਂ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਚ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਆਦ੍ਯਃ ਪਿਤਾਮਹਃ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਨ ਕਾਰਣਮ੍
ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਦਾਦਿਆਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਪਹਿਲਾ ਦਾਦਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਰਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ?
ਆਦ੍ਯਃ ਪਿਤਾਮਹੋ ਯਸ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸੋ ऽਪਿ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭੂਪਤੇ । ਕਾਰਣਾਭਾਵਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਦਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍
ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਦਾਦਾ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਸਦਾ ਹੀ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕਾਰਣਸ੍ਯ ਸ੍ਵਬੀਜਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍ ਪਿਤਾਮਹਃ । ਆਦ੍ਯਸ੍ ਸਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨੋ ऽਪਿ ਭ੍ਰਮਾਦ੍ ਅਨ੍ਯੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਕਾਰਨ, ਆਪਣਾ ਬੀਜ, ਸਦਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾ ਦਾਦਾ, ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਭ੍ਰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬੁਵਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰੂਪ ਏਵਾਵਭਾਸਤੇ । ਪਿਤਾਮਹੋ ऽਰ੍ਥਕਾਰਿਤ੍ਵਮ੍ ਅਪਿ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯ ਭ੍ਰਮਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਸਿਰਫ਼ ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਦਾਦੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਭ੍ਰਮ ਹੀ ਹੈ।
ਪਿਤਾਮਹਾਦੇਰ੍ ਏਤਸ੍ਯ ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਤ੍ਯਯਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ । ਘਨਤਾ ਤੁ ਨਿਵृਤ੍ਤੈਵ ਮਾਰ੍ਜਯਿष੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਥੇਤਰਤ੍
ਦਾਦਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਝੂਠੀ ਧਾਰਨਾ ਸੀ, ਉਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ।
ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਚਿਦਾਤ੍ਮਕਤਯਾਤ੍ਮਨਿ ਚਿਨ੍ਨਭੋ ਯਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਵਯਂ ਕਚਤਿ ਚਾਰੁ ਤਦ੍ ਏष ਦੇਵਃ । ਤੇਨੈਵ ਪਦ੍ਮਜ ਇਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਖਰੂਪ ਇਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਦਂ ਸਮਸ੍ਤਮ੍
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਚਿੱਤ ਦੀ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਲਈ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਖਾਮੋਸ਼ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ।
ਆਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਤਮ੍ਬਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਦ੍ਯ੍ ਅਯਂ ਭਾਸਤੇ ਭ੍ਰਮਃ । ਅਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਸਮਰ੍ਥਸ਼੍ ਚ ਤਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਦੁਃਖਕਾਰਣਮ੍
ਜੇ ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਸ ਦੇ ਟੰਡੀ ਤੱਕ ਹਰ ਥਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੁਝ ਨਤੀਜਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਤਾਨਵਂ ਤਾਵਦ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਸ਼ਿਲੀਭੂਤਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤੇਨ ਸਲਿਲਸ੍ਯੇਵ ਸੂष੍ਮਣਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਠੰਡੀ ਨਾਲ ਜਮਿਆ ਪਾਣੀ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪਤਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਸ਼ਿਥਿਲੀਭੂਤਮ੍ ਏਵ ਨष੍ਟਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਬੁਧਾਃ । ਨ ਨਾਸ਼ੇਨ ਵਿਨੋਦੇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਸਂਸ੍ਥਾਨਵਿਚ੍ਯੁਤਿਃ
ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਢੀਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਮਿਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣੀ ਹਾਲਤ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ।
ਤਨੁਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਗਬੋਧਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਹਿ ਕਾਰਣਮ੍ । ਸਰ੍ਗੋਪਸ਼ਮਸਮ੍ਪਤ੍ਤੇਃ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤੇਃ ਪਰੇ ਪਦੇ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਬੋਧ ਦਾ ਪਤਲਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਠੰਢੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਤਾਨਵਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਨੁਕ੍ਰਮਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਪੂਰ੍ਵਸਂਸ੍ਥਾਨਵਿਗਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਮੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਤਲਾਪਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਹਾਲਤ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਦੂਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸੁਕੂਨ ਆਪ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨੇਨੈਵ ਕ੍ਰਮੇਣੈਨਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਦਿਪੁਰੁषਂ ਨृਪ । ਭ੍ਰਮਾਕਾਰੋਦਯਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵੋਦਿਤਮ੍
ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਸਮਝ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਭ੍ਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਦਿੱਖ ਮ੍ਰਿਗ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਏषਾ ਪਿਤਾਮਹਾਭਾਵੇ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸਤੀ ਭੂਤਸਨ੍ਤਤਿਃ । ਨ ਕਦਾਚਨ ਤਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਯਦ੍ ਅਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਾਧ੍ਯਤੇ
ਪਿਤਾਮਾ ਦੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਹੈ; ਜੋ ਝੂਠ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਯਂ ਭੂਤੋਪਲਮ੍ਭੋ ਹਿ ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵੋਦਿਤਃ । ਵਿਚਾਰਾਦ੍ ਵਿਲਯਂ ਯਾਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਰਜਤਧੀਰ੍ ਇਵ
ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਇਹ ਮਾਂਤੀ ਦੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਭਰਮ ਵਾਂਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕਾਰਣਾਭਾਵਤਃ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਅਭੂਤ੍ਵਾ ਭਵਤੀਤਿ ਯਤ੍ । ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ऋਤੇ ਤਸ੍ਯ ਨ ਰੂਪਮ੍ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਝੂਠੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਮਿਥ੍ਯਾਦृष੍ਟਿਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਚ ਨ ਕਦਾਚਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਮृਗਤृष੍ਣਾਮ੍ਭਸਾ ਕੇਨ ਘਟਕਾਃ ਪਰਿਪੂਰਿਤਾਃ
ਝੂਠੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਚਾਹੇ ਵੇਖੀ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹੜੇ ਘੜੇ ਕਦੇ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਸ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ ਆਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਕਾਰਣਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਜਮ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਚ੍ਯੁਤਮ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਰਤਾ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਅੰਤ-ਰਹਿਤ, ਜਨਮ-ਰਹਿਤ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼, ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕਾਰਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ?
ਹੇਤੁਤ੍ਵਾਭਾਵਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਾਰ੍ਯਤ੍ਵਾਭਾਵਤਸ੍ ਤਤਃ । ਅਦ੍ਵੈਤੈਕ੍ਯਾਵਿਕਾਰਾਤ੍ਮ ਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਚ ਕਾਰਣਮ੍
ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਕ-ਰੂਪ ਤੇ ਬਦਲਾਅ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਾ ਉਹ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਨਾ ਨਤੀਜਾ।