ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗਸ੍ਯ ਵਿषਯੋ ਯਥੈਵਾਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਤੇ ਤਥਾ । ਤ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਸ੍ਯ ਭਵਸਿ ਤ੍ਯਾਗਿਨ੍ ਗृਹ੍ਣਾਸਿ ਚੇਨ੍ ਨृਪ
ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ; ਅਸਲ ਤਿਆਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
ਸੂਤ੍ਰਂ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲੇਨੇਵ ਜਗਜ੍ਜਾਲਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਗਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਨ੍ਤਃਕृਤਂ ਤੇਨ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮੁਜ੍ਝਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਧਾਗਾ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਜਾਲ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮਿਞ੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ऽਪਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ । ਜਗਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਕਾਲਸ੍ਥਂ ਤਨ੍ਤੁਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲੇ ਯਥਾ
ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਖਾਲੀਪਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਪਿਛਲੇ, ਮੌਜੂਦਾ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧਾਗਾ ਮੋਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸਸ੍ਨੇਹੇਨੇਵ ਦੀਪੇਨ ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍ । ਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ऽਸ੍ਨੇਹਦੀਪਵਤ੍
ਉਸ ਵਿਆਕਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਲ ਵਾਲਾ ਦੀਵਾ ਸਭ ਕੁਝ ਚਾਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇਲ ਰਹਿਤ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ।
ਅਸ੍ਨੇਹੇਨੇਵ ਦੀਪੇਨ ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਤਿਰੋਹਿਤਮ੍ । ਸ ਰਾਜਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਾ ਸਮਸ੍ ਸਸ੍ਨੇਹਦੀਪਵਤ੍
ਜੋ ਤੇਲ ਰਹਿਤ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਲੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਰਪੱਖ, ਤੇ ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਵਸ੍ਤੁਨਿष੍ਕਾਸੇ ਯਥਾ ਖਮ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗੇ ਕृਤੇ ਤਾਦृਗ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਖਾਲੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਉਂ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਗਿਆਨ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਵਸ੍ਤੂਦਾਸੋ ਹਿ ਯਥਾ ਖਂ ਨੇਤਰਨ੍ ਨृਪ । ਸਰ੍ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗ ਏਵਾਙ੍ਗ ਤਥਾ ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪੂਰੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗੋ ਹਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਤ੍ਮਾਪ੍ਯ੍ ਆਸ਼੍ਰਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਪਦਾਮ੍ । ਅਨਨ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਉਦਾਰਾਣਾਂ ਖਮ੍ ਇਵੇਦਂ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍
ਪੂਰਾ ਤਿਆਗ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੁੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਤੇ ਉੱਚਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗਰਸਾਪਾਨਾਜ੍ ਜਰਾਮਰਣਭੀਤਯਃ । ਨ ਕਾਸ਼੍ਚਨ ਪ੍ਰਬਾਧਨ੍ਤੇ ਖਸ੍ਯੇਵ ਮਲਲੇਖਿਕਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਡਰਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ 'ਤੇ ਮੈਲ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀਆਂ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗੋ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਨਿਰ੍ਮਲਦ੍ਯੁਤੇਃ । ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਯਜਤਿ ਖਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਛੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਥਿਰਂ ਬृਹਤ੍
ਪੂਰਾ ਤਿਆਗ ਵੱਡੇਪਣ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਠੀਕ ਤੇ ਵੱਡਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗਃ ਪਰਾਨਨ੍ਦੋ ਦੁਃਖਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਸੁਦਾਰੁਣਮ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ੴ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਰਰੀਕृਤ੍ਯ ਯਦ੍ ਇਚ੍ਛਸਿ ਤਦ੍ ਆਚਰ
ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 'ਓਮ' ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਕਰ।
ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਯਜਤਿ ਯਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵੋਪਤਿष੍ਠਤੇ । ਯਥੈਵਾਮ੍ਬੁ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਨੌ ਤਥੈਵਾਯਾਤਿ ਵਾਰਿਧੌ
ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗਾਨ੍ਤਰ੍ ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਸਾਦਕਮ੍ । ਯਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਂ ਕਿਲ ਭਾਣ੍ਡਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਰਤ੍ਨਾਦਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਪੂਰਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਗਿਆਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਖਾਲੀ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਤਨ ਆਦਿ ਰੱਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗਵਸ਼ਾਦ੍ ਏਵ ਹਤਕਾਲੇ ਕਲਾਵ੍ ਅਪਿ । ਸ਼ਾਕ੍ਯੇਨ ਵਿਗਤਾਸ਼ਙ੍ਕਂ ਮੁਨਿਨਾ ਮੇਰੁਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਸਿਰਫ਼ ਪੂਰੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਵੀ, ਸ਼ਾਕਯ ਮুনি ਸਭ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹੇ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗੋ ਮਹਾਰਾਜ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਪਤ੍ਸਮਾਸ਼੍ਰਯਃ । ਨ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਹਿ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦੀਯਤੇ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਹੀ ਸਾਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਅਸਲ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫੜਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਪਰਿਤ੍ਯਾਗਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਵਚ੍ਛੋ ਵਿਯਤ੍ਸਮਃ । ਸੋਮ੍ਯੋ ਭਵਸਿ ਯਦ੍ਰੂਪਸ੍ ਤਦ੍ਰੂਪੋ ਭਵ ਭੂਪਤੇ
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਦੀਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢਾ, ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਖੁੱਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਨਰਮ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾ।
ਸਰ੍ਵਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਤ੍ਯਜਸ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਯੇਨ ਚ ਤਦ੍ ਵਿਹਾਯ । ਤ੍ਯਾਗਂ ਚ ਸਾਦਾਨਮ੍ ਅਲਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਵਿਮੁਕ੍ਤਰੂਪੋ ਭਵ ਭੂਮਿਪਾਲ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦੇ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੂੰ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਰਾਹ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ। ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਇਹ ਭਾਵ ਵੀ ਛੱਡ ਦੇ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ।
ਏਵਂ ਵਦਤਿ ਵੈ ਕੁਮ੍ਭੇ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਯਾਗਂ ਮੁਹੁਰ੍ ਮੁਹੁਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਵਿਚਾਰਯਨ੍ ਸੋਮ੍ਯੋ ਰਾਜਾ ਵਚਨਮ੍ ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੁੰਭ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਨ ਛੱਡਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਨਰਮ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
ਹृਦਯਾਕਾਸ਼ਵਿਹਗੋ ਹृਦਯਦ੍ਰੁਮਮਰ੍ਕਟਃ । ਭੂਯੋ ਭੂਯੋ ਨਿਰਸ੍ਤਂ ਹਿ ਸਮਾਯਾਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਮਾਂ ਮਨਃ
ਮੇਰਾ ਮਨ, ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉਡਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਜਾਂ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ 'ਚ ਕੂਦਣ ਵਾਲਾ ਬਾਂਦਰ ਵਾਂਗ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਦੂਰ ਕਰਣ 'ਤੇ ਵੀ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਾਨਾਮਿ ਨੈਤਦ੍ ਆਦਾਤੁਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਂ ਬਾਲ ਇਵਾਕੁਲਮ੍ । ਤ੍ਯਾਗਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਨ ਜਾਨਾਮਿ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਧ ਇਵੋਤ੍ਤਮਮ੍
ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਫੜਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਬੇਚੈਨ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜੋ ਅਜੀਬ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵਧੀਆ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਦੌ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਮੇ ਯਥਾਵਦ੍ ਭਗਵਨ੍ ਵਦ । ਤਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਤ੍ਯਾਗਂ ਯਥਾਵਦ੍ ਭਗਵਨ੍ ਵਦ
ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਮੈਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਸਹੀ ਸੁਰਤ ਸ਼ੁਰੂ 'ਚ ਦੱਸੋ; ਫਿਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।
ਵਾਸਨੈਵ ਮਹਾਰਾਜ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਚੇਤਸਃ । ਚਿਤ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ ਤੁ ਪਰ੍ਯਾਯੋ ਵਾਸਨਾਯਾ ਉਦਾਹृਤਃ
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਮਨ ਦੀ ਅਸਲ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਸਨਾ ਹੀ ਹੈ; 'ਮਨ' ਸ਼ਬਦ ਵਾਸਨਾ ਲਈ ਹੀ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤ੍ਯਾਗਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯਾਤਿਸੁਕਰਸ੍ ਸੁਸਾਧਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਾਦ੍ ਅਪਿ । ਰਤਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਧਿਕਾਨਨ੍ਦਃ ਕੁਸੁਮਾਦ੍ ਅਪਿ ਸੁਨ੍ਦਰਃ
ਇਸ ਦਾ ਤਿਆਗ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਲੈਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਸੁੰਦਰ ਹੈ।
ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਯ ਤੁ ਮਨਸ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਨੂਨਂ ਦੁਸ੍ਸਾਧਤਾਂ ਗਤਃ । ਪੁਕ੍ਕਸਸ੍ਯੇਵ ਸਾਮ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਤृਣਸ੍ਯੇਵ ਸੁਮੇਰੁਤਾ
ਪਰ ਮੂਰਖ ਲਈ ਮਨ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਅਛੂਤ ਲਈ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਘਾਹ ਲਈ ਸੂਮੇਰ ਪਹਾੜ ਬਣਨਾ।
ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਵੇਦ੍ਮਿ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਸਨਾਮਯਮ੍ ਆਕੁਲਮ੍ । ਤ੍ਯਾਗੋ ऽਸ੍ਯ ਮਨ੍ਯੇ ਦੁਸ੍ਸਾਧੋ ਵਜ੍ਰਨਿਰ੍ਦਲਨਾਦ੍ ਅਪਿ
ਮੈਂ ਮਨ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ: ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਹੀਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਤੋਂ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ।
ਸਂਸृਤ੍ਯਾਮੋਦਪੁष੍ਪਸ੍ਯ ਦੁਃਖਤੈਲਤਿਲਸ੍ਯ ਚ । ਜਗਦ੍ਵਾਲਮृਣਾਲਸ੍ਯ ਮੋਹਮਾਰੁਤਖਸ੍ਯ ਚ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਦੇ ਤਿਲ ਦੀ ਪਿਠੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਾਂਗ ਹੈ ਤੇ ਮੋਹ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਸ਼ਰੀਰਯਨ੍ਤ੍ਰਵਾਹਸ੍ਯ ਹृਤ੍ਪਦ੍ਮਭ੍ਰਮਰਸ੍ਯ ਚ । ਅਯਤ੍ਨਾਚ੍ ਚੇਤਸਸ੍ ਤ੍ਯਾਗੋ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਦ੍ ਵਦ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਇਕ ਯੰਤਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਦਿਲ ਇੱਕ ਕੌਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਧੁਮੱਖੀ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਮਨ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸਰ੍ਵਨਾਸ਼ੋ ऽਸ੍ਯ ਯਸ੍ ਸਾਧੋ ਚੇਤਸਸ੍ ਸਂਸृਤਿਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਸ ਏਵ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਦੀਰ੍ਘਦਰ੍ਸ਼ਿਭਿਃ
ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਨੂੰ, ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮਨ ਛੱਡਣਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਯਾਗਾਦ੍ ਅਹਂ ਮਨ੍ਯੇ ਚਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਵਸਿਦ੍ਧਯੇ । ਅਭਾਵਸ਼੍ ਚੇਤਸੋ ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਕਥਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਨ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਨ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਹਮ੍ਬੀਜਦ੍ਰੁਮਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਸ਼ਾਖਾਫਲਪਲ੍ਲਵਮ੍ । ਉਨ੍ਮੂਲਯ ਸਮੂਲਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦੋ ਭਵਨ੍
ਮਨ, ਜੋ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਉੱਗਿਆ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਫਲ ਤੇ ਪੱਤੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੜ ਸਮੇਤ ਉਖਾੜ ਦੇ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਿਰਲੇਪ ਤੇ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।