ਯੋ ऽਸੌ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਵਨੇ ਹਸ੍ਤੀ ਸੋ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਭੂਮਿਤਲੇ ਭਵਾਨ੍ । ਯੌ ਵੈਰਾਗ੍ਯਵਿਵੇਕੌ ਤੇ ਤੌ ਤਸ੍ਯ ਦਸ਼ਨੌ ਸ਼ਿਤੌ
ਵਿੰਧਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਾਥੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੋ। ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤੇਜ਼ ਦੰਦ, ਤੁਹਾਡਾ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਹਨ।
ਯਸ਼੍ ਚਾਸੌ ਵਾਰਣਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਤਤ੍ਪਰੋ ਹਸ੍ਤਿਪਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਦ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਤ੍ਵਦਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਤਤ੍ਪਰਂ ਤਵ ਦੁਃਖਦਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹਾਥੀ-ਪਾਲਕ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤਿਸ਼ਕ੍ਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਕ੍ਤੇਨ ਦੁਃਖਾਦ੍ ਦੁਃਖਂ ਭਯਾਦ੍ ਭਯਮ੍ । ਹਸ੍ਤੀ ਹਸ੍ਤਿਪਕੇਨੇਵ ਰਾਜਨ੍ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯੇਣ ਨੀਯਸੇ
ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅਸਹਾਇ ਮੂਰਖਤਾ ਵਲੋਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਤੇ, ਡਰ ਤੋਂ ਡਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਰਾਜਨ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਾਲਕ ਵਲੋਂ ਜਿਵੇਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਮੂਰਖਤਾ ਦੇ ਹਥੋਂ ਚਲਦੇ ਹੋ।
ਯਲ੍ ਲੋਹਰਜ੍ਜੁਸਾਰੇਣ ਵਾਰਣਃ ਪਰਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ । ਤਦ੍ ਆਸ਼ਾਪਾਸ਼ਜਾਲੇਨ ਭਵਾਨ੍ ਆਪਦਮ੍ ਆਗਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਸਾ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਆ ਪਏ ਹੋ।
ਆਸ਼ਾ ਹਿ ਲੋਹਰਜ੍ਜੁਭ੍ਯੋ ਵਿषਮਾ ਵਿਪੁਲਾ ਦृਢਾ । ਕਾਲੇਨ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਲੋਹਂ ਤृष੍ਣਾ ਤੁ ਪਰਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਇੱਛਾ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਖਤਰਨਾਕ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਹਾ ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਘਿਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤਰਸਨਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਬਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਵੈਰੀ ਗਜਮ੍ ਆਰਾਦ੍ ਅਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਤ੍ਵਾਂ ਤਦ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥਂ ਬਦ੍ਧਮ੍ ਏਕਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਵੈਰੀ ਦੂਰੋਂ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਬਭਞ੍ਜ ਗਜਸ਼੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਜਾਲਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਤਤ੍ ਤਤ੍ਯਾਜ ਭਵਾਨ੍ ਭੋਗਭੂਮਿਂ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਅਕਣ੍ਟਕਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਹਾਥੀ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਜੰਜੀਰਾਂ ਤੇ ਜਾਲਾਂ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਤੂੰ ਉਹ ਰਸ ਭਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜ, ਜੋ ਕਾਂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸੁਕਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਜਾਲਭੇਦਨਮ੍ । ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯ ਮਨਸਸ੍ ਸਾਧੋ ਭੋਗਾਸ਼ਾਵਿਨਿਵਾਰਣਮ੍
ਕਈ ਵਾਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਜੰਜੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੂਰ ਕਰਨੀ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਇਭੇ ਪਾਟਯਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਬਨ੍ਧਂ ਹਸ੍ਤਿਪਕੋ ऽਪਤਤ੍ । ਤ੍ਵਯਿ ਤ੍ਯਜਤਿ ਤਦ੍ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਪਤਿਤਂ ਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਗਿਆਨ ਵੀ ਡਿੱਗ ਕੇ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਯਦਾ ਵਿਰਕ੍ਤਃ ਪੁਰੁषੋ ਭੋਗਾਸ਼ਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਿ । ਤਦਾ ਪ੍ਰਕਮ੍ਪਤੇ ऽਜ੍ਞਾਨਂ ਛੇਦ੍ਯਵृਕ੍ਸ਼ਪਿਸ਼ਾਚਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਚਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਪਿਸਾਚ ਕੰਬਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਵਿਵੇਕੀ ਪੁਰੁषੋ ਭੋਗਾਨ੍ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਤਦਾ ਪਲਾਯਤੇ ऽਜ੍ਞਾਨਂ ਛਿਨ੍ਨਵृਕ੍ਸ਼ਪਿਸ਼ਾਚਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਭੋਗ ਛੱਡ ਕੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿਸਾਚ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੋਗੌਘੇ ਨੂਨਮ੍ ਉਨ੍ਮੁਕ੍ਤੇ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਤਿ । ਪਾਦਪੇ ਕ੍ਰਕਚਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਕੁਲਾਯਸ੍ ਤਦ੍ਗਤੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਕੱਟਣ ਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਘੋਂਸਲਾ ਵੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਵਨਂ ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਤਦਾਜ੍ਞਾਨਂ ਕ੍ਸ਼ਤਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਪਤਿਤਂ ਸਨ੍ ਨ ਵਿਹਤਂ ਮਨਸ੍ਤ੍ਯਾਗਮਹਾਸਿਨਾ
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਤਦ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਚੋਟ ਲੱਗੀ; ਉਹ ਡਿੱਗ ਤਾਂ ਪਈ ਸੀ, ਪਰ ਮਨ ਦੇ ਵਿਰਾਗ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਤੇਨ ਭੂਯਸ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਪਰਿਭਵਃ ਕृਤਃ । ਤਪਃਪ੍ਰਪਞ੍ਚਖਾਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਹਨੇ ਤ੍ਵਂ ਨਿਯੋਜਿਤਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਮੁੜ ਉੱਠੀ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਤੂੰ ਇਸ ਗੂੜ੍ਹੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਤਦੈਵਾਘਾਤਯਿष੍ਯਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਯਦ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਯਦਾ ਪਤਤ੍ । ਰਾਜ੍ਯਤ੍ਯਾਗਵਿਧੌ ਤਤ੍ ਤ੍ਵਾਂ ਨਾਹਨਿष੍ਯਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਮ੍
ਜੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਅਗਿਆਨਤਾ ਉੱਠੀ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਟ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ, ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ।
ਯਤ੍ ਖਾਤਵਲਯਸ੍ ਤੇਨ ਵੈਰਿਣਾ ਹਸ੍ਤਿਨਃ ਕृਤਃ । ਤਤ੍ ਤਪੋਦੁਃਖਮ੍ ਅਤੁਲਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨੇਨ ਤਵਾਰ੍ਪਿਤਮ੍
ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੈਰੀ—ਹਾਥੀ—ਨੇ ਖੱਡ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਹੈ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਠੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਯਾਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਸਾਮਗ੍ਰੀਂ ਗਜਾਰੇਰ੍ ਆਹਰਨ੍ ਨृਪਃ । ਸਾ ਤ੍ਵਦਜ੍ਞਾਨਨृਪਤੇਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਭੂਤਿਰ੍ ਵਿਸਾਰਿਣੀ
ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਦੌਲਤ ਜੋ ਰਾਜਾ ਹਾਥੀ ਦੇ ਬਿਲ ਤੋਂ ਲੈ ਆਇਆ ਸੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਪਸਾਰ ਹੋਈ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਂ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ ਤਪਃਖਾਤੇ ਦੀਰ੍ਘੇ ਵਨਗਤੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਅਜ੍ਞਾਨਵੈਰਿਣਾ ਤੇਨ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਸ੍ ਤਰਸਾਚਿਤਿ
ਤੂੰ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਵਾਂਗ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਪ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਸ ਵੈਰੀ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਥੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਯਤ੍ ਖਾਤਵਲਯੋ ਬਾਲਲਤਾਭਿਰ੍ ਅਵਗੁਣ੍ਠਿਤਃ । ਆਵृਤਂ ਤਤ੍ ਤਪੋਦੁਃਖਮ੍ ਈषਤ੍ਸਜ੍ਜਨਵृਤ੍ਤਿਭਿਃ
ਉਹ ਤਪ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਦੀ ਨਰਮ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਲਕੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਤਪਃਖਾਤੇ ਦੁਃਖੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਦਾਰੁਣੇ । ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸਿ ਪਾਤਾਲਤਲੇ ਨृਪ ਬਦ੍ਧੋ ਯਥਾ ਬਡਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਜ ਵੀ ਤੂੰ ਇਸ ਤਪ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਪਾਤਾਲ ਦੀ ਤਲ੍ਹੀ ਤੇ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜੇ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਹੈ।
ਗਜਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਆਸ਼ਾ ਨਿਗਡਾਨਿ ਵੈਰੀ ਮੋਹੋ ਨਿਖਾਤਃ ਪੁਨਰ੍ ਉਗ੍ਰਬਨ੍ਧਃ । ਮਹੀਤਲਂ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯ ਉਦਨ੍ਤ ਇਤ੍ਥਂ ਤ੍ਵਦੀਯ ਉਕ੍ਤਃ ਕੁਰੁ ਯਤ੍ ਕਰੋषਿ
ਤੂੰ ਹਾਥੀ ਹੈਂ, ਆਸ ਤੇਰੀ ਜੰਜੀਰ ਹੈ, ਵੈਰੀ ਭਟਕਾਵਾ ਹੈ, ਖੱਡੀ ਗਹਿਰੀ ਬੇੜੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਰ।
ਯਦ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਨਯਸ਼ਾਲਿਨ੍ਯਾ ਤਯਾ ਵਿਦਿਤਵੇਦ੍ਯਯਾ । ਤਦਾ ਚੂਡਾਲਯਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਤ੍ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨੋਰਰੀਕृਤਮ੍
ਜੋ ਗਿਆਨ ਚੂਡਾਲਾ ਨੇ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਦੱਸਿਆ ਸੀ—ਉਹ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ?
ਸਾ ਹਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਦਾਂ ਮੁਖ੍ਯਾ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਵਕ੍ਤਿ ਕਰੋਤਿ ਚ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਙ੍ਗ ਤਦ੍ ਅਨੁष੍ਠੇਯਮ੍ ਆਦਰਾਤ੍
ਉਹ ਤੱਤ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਜਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਚੇਦ੍ ਵਚਨਂ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਨਾਨੁष੍ਠਿਤਂ ਨृਪ । ਤਤ੍ ਸ ਸਰ੍ਵਪਰਿਤ੍ਯਾਗਃ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਨਿਪੁਣੀਕृਤਃ
ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਤੂੰ, ਰਾਜਾ, ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਪੂਰਾ ਤਿਆਗ ਕਿਉਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?
ਰਾਜ੍ਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਗृਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਦੇਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ ਤਥਾਵਿਧਃ । ਦਾਰਾਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਸ੍ ਤਥਾਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗੋ ਨ ਕਿਂ ਕृਤਃ
ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਦੇਸ਼ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ—ਪਰ ਪਿਆਰੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਗਤਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ?
ਧਨਂ ਦਾਰਾ ਗृਹਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਭੂਮਿਸ਼੍ ਛਤ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ । ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਨ ਤੇ ਰਾਜਨ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗੋ ऽਤ੍ਰ ਕਸ੍ ਤਵ
ਧਨ, ਪਤਨੀ, ਘਰ, ਰਾਜ, ਜਮੀਨ, ਛਤਰੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਰਾਜਾ, ਤੇਰਾ ਨਹੀਂ; ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਪੂਰੀ ਤਿਆਗਤਾ ਕੀ ਹੈ?
ਤਵਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਾਗ ਉਤ੍ਤਮਃ । ਤਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਂ ਪਰਾਮ੍ ਆਯਾਸ੍ਯ੍ ਅਸ਼ੋਕਤਾਮ੍
ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਅਜੇ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਿੱਸਾ ਬਚਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਤੂੰ ਉਹ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬੇਚੈਨੀ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।
ਰਾਜ੍ਯਂ ਚੇਨ੍ ਮਮ ਨੋ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਵਨਮ੍ ਏਵ ਮੇ । ਸਾਲਵृਕ੍ਸ਼ਾਦਿਗੁਲ੍ਮਾਢ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਤ੍ਯਜਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਜੇ ਰਾਜ ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜੰਗਲ ਮੇਰਾ ਹੈ; ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਝਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਇਹ ਵੀ ਹੁਣ ਮੈਂ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਇਤਿ ਰਾਮ ਵਦਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਕੁਮ੍ਭਵਾਕ੍ਯਪ੍ਰਚੋਦਿਤਃ । ਨਿਮੇषਾਨ੍ਤਰਮਾਤ੍ਰੇਣ ਵਸ਼ੀ ਵੀਰਸ਼੍ ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਕੁੰਭ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਤਮ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ ਨੇ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ—
ਪ੍ਰਮਮਾਰ੍ਜ ਵਨਾਸ੍ਥਾਂ ਤਾਂ ਹृਦਸ੍ ਸੁਦृਢਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਪ੍ਰਾਵृਡ੍ਵਾਤਸ੍ ਤਟਗਤਾਂ ਰਜੋਰੇਖਾਮ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲਗਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਦੀ ਹਵਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਧੂੜ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।