ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗਮਣਾਵ੍ ਏਵਂ ਗਤੇ ਕਮਲਲੋਚਨ । ਤਪਃਕਾਚਮਣਿਰ੍ ਦृष੍ਟਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਹੇ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਵਿਰਾਗ ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਕੱਚ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਤ੍ਵਯਾ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਪਸ੍ਯ੍ ਏਵ ਦੁਃਖੇ ਦृष੍ਟਿਭ੍ਰਮੋਦਿਤੇ । ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੈਕਭਾਵਨਾ ਬਦ੍ਧਾ ਜਲੇਨ੍ਦੌ ਸ਼ਿਸ਼ੁਨਾ ਯਥਾ
ਤੂੰ ਉਸ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਦੁੱਖ ਸੀ ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਫੜਨ 'ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਾਸਨਮ੍ ਅਨਾਰਭ੍ਯ ਕृਤਾਨਨ੍ਦਾ ਸਵਾਸਨਾ । ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯਵਿषਮਾ ਦੁਃਖਾਯੈਵ ਤਪਃਕ੍ਰਿਯਾ
ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲੁਕੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾ, ਤੇ ਸਚਮੁਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤਪ ਕਰਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ — ਤਿੰਨਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਹ ਤਪ ਅਸਮਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਮਿਤਾਨਨ੍ਦਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸੁਸਾਧਂ ਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਮਿਤੇ ਵਸ੍ਤੁਨਿ ਦੁਸ੍ਸਾਧੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਹਾ ਸ ਸ਼ਠਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਅਣਗਣੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਵਾਲਾ ਮੂਰਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗਸ੍ ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਨ ਵਿਨਿष੍ਪਾਦਿਤਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ । ਤਪੋਦੁਃਖੈਕਤਜ੍ਜ੍ਞੇਨ ਬਦ੍ਧੇਨ ਵਨਸਦ੍ਮਨਿ
ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਿਰਫ ਤਪ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ।
ਰਾਜ੍ਯਬਨ੍ਧਾਦ੍ ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਗਜਵਦ੍ ਦੁਃਖਪੂਰਿਤੇ । ਵਨਵਾਸਾਭਿਧੇ ਸਾਧੋ ਬਦ੍ਧੋ ऽਸਿ ਦृਢਬਨ੍ਧਨੇ
ਰਾਜ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜੰਗਲ ਵੱਸਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ, ਹੇ ਸਾਧੂ, ਤੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਨ੍ਹ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ।
ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਏਵ ਤੇ ਚਿਨ੍ਤਾਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਵਾਤਾਤਪਾਦਯਃ । ਬਨ੍ਧਨਾਦ੍ ਅਧਿਕਂ ਮਨ੍ਯੇ ਵਨਵਾਸਮ੍ ਅਜਾਨਤਃ
ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੋਹਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਠੰਡ, ਹਵਾ, ਗਰਮੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕਲੇਸ਼। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਣ-ਵਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਰ੍ ਮਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ਅਸਿ । ਨ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ ਭਵਾਨ੍ ਸਾਧੋ ਸ੍ਫਟਿਕਸ੍ਯਾਪਿ ਖਣ੍ਡਿਕਾਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ, 'ਮੈਂ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਪਾ ਲਈ ਹੈ,' ਪਰ ਸੱਚਮੁੱਚ, ਹੇ ਸਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਕੱਚ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਅਙ੍ਗ ਮਣਿਯਤ੍ਨਕਥਾਸਮਾਨਂ ਸਮ੍ਯਙ੍ ਮਯਾ ਪ੍ਰਕਟਿਤਂ ਤਵ ਪਦ੍ਮਨੇਤ੍ਰ । ਉਦ੍ਬੋਧ੍ਯ ਬੋਧਮ੍ ਅਮਲਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਯਦ੍ ਵਚ੍ਮਿ ਤਤ੍ ਪਰਿਣਤਿਂ ਕੁਰੁ ਚਿਤ੍ਤਕੋਸ਼ੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਰੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ, ਕੀਮਤੀ ਕਹਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝ ਨੂੰ ਜਗਾ; ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰ।
ਇਦਾਨੀਂ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵਸ੍ਤੁਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਯੇ । ਸ਼ृਣੁ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੇਭਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਵਿਵृਤਿਂ ਸ੍ਮਯਕਾਰਿਣੀਮ੍
ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ, ਵਿਂਧਿਆ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ।
ਯੋ ऽਸੌ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਵਨੇ ਹਸ੍ਤੀ ਸੋ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਭੂਮਿਤਲੇ ਭਵਾਨ੍ । ਯੌ ਵੈਰਾਗ੍ਯਵਿਵੇਕੌ ਤੇ ਤੌ ਤਸ੍ਯ ਦਸ਼ਨੌ ਸ਼ਿਤੌ
ਵਿੰਧਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਾਥੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੋ। ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤੇਜ਼ ਦੰਦ, ਤੁਹਾਡਾ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਹਨ।
ਯਸ਼੍ ਚਾਸੌ ਵਾਰਣਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਤਤ੍ਪਰੋ ਹਸ੍ਤਿਪਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਦ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਤ੍ਵਦਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਤਤ੍ਪਰਂ ਤਵ ਦੁਃਖਦਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹਾਥੀ-ਪਾਲਕ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤਿਸ਼ਕ੍ਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਕ੍ਤੇਨ ਦੁਃਖਾਦ੍ ਦੁਃਖਂ ਭਯਾਦ੍ ਭਯਮ੍ । ਹਸ੍ਤੀ ਹਸ੍ਤਿਪਕੇਨੇਵ ਰਾਜਨ੍ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯੇਣ ਨੀਯਸੇ
ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅਸਹਾਇ ਮੂਰਖਤਾ ਵਲੋਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਤੇ, ਡਰ ਤੋਂ ਡਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਰਾਜਨ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਾਲਕ ਵਲੋਂ ਜਿਵੇਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਮੂਰਖਤਾ ਦੇ ਹਥੋਂ ਚਲਦੇ ਹੋ।
ਯਲ੍ ਲੋਹਰਜ੍ਜੁਸਾਰੇਣ ਵਾਰਣਃ ਪਰਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ । ਤਦ੍ ਆਸ਼ਾਪਾਸ਼ਜਾਲੇਨ ਭਵਾਨ੍ ਆਪਦਮ੍ ਆਗਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਸਾ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਆ ਪਏ ਹੋ।
ਆਸ਼ਾ ਹਿ ਲੋਹਰਜ੍ਜੁਭ੍ਯੋ ਵਿषਮਾ ਵਿਪੁਲਾ ਦृਢਾ । ਕਾਲੇਨ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਲੋਹਂ ਤृष੍ਣਾ ਤੁ ਪਰਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਇੱਛਾ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਖਤਰਨਾਕ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਹਾ ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਘਿਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤਰਸਨਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਬਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਵੈਰੀ ਗਜਮ੍ ਆਰਾਦ੍ ਅਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਤ੍ਵਾਂ ਤਦ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥਂ ਬਦ੍ਧਮ੍ ਏਕਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਵੈਰੀ ਦੂਰੋਂ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਬਭਞ੍ਜ ਗਜਸ਼੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਜਾਲਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਤਤ੍ ਤਤ੍ਯਾਜ ਭਵਾਨ੍ ਭੋਗਭੂਮਿਂ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਅਕਣ੍ਟਕਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਹਾਥੀ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਜੰਜੀਰਾਂ ਤੇ ਜਾਲਾਂ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਤੂੰ ਉਹ ਰਸ ਭਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜ, ਜੋ ਕਾਂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸੁਕਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਜਾਲਭੇਦਨਮ੍ । ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯ ਮਨਸਸ੍ ਸਾਧੋ ਭੋਗਾਸ਼ਾਵਿਨਿਵਾਰਣਮ੍
ਕਈ ਵਾਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਜੰਜੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੂਰ ਕਰਨੀ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਇਭੇ ਪਾਟਯਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਬਨ੍ਧਂ ਹਸ੍ਤਿਪਕੋ ऽਪਤਤ੍ । ਤ੍ਵਯਿ ਤ੍ਯਜਤਿ ਤਦ੍ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਪਤਿਤਂ ਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਗਿਆਨ ਵੀ ਡਿੱਗ ਕੇ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਯਦਾ ਵਿਰਕ੍ਤਃ ਪੁਰੁषੋ ਭੋਗਾਸ਼ਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਿ । ਤਦਾ ਪ੍ਰਕਮ੍ਪਤੇ ऽਜ੍ਞਾਨਂ ਛੇਦ੍ਯਵृਕ੍ਸ਼ਪਿਸ਼ਾਚਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਚਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਪਿਸਾਚ ਕੰਬਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਵਿਵੇਕੀ ਪੁਰੁषੋ ਭੋਗਾਨ੍ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਤਦਾ ਪਲਾਯਤੇ ऽਜ੍ਞਾਨਂ ਛਿਨ੍ਨਵृਕ੍ਸ਼ਪਿਸ਼ਾਚਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਭੋਗ ਛੱਡ ਕੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿਸਾਚ ਭੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭੋਗੌਘੇ ਨੂਨਮ੍ ਉਨ੍ਮੁਕ੍ਤੇ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਸ੍ਥਿਤਿ । ਪਾਦਪੇ ਕ੍ਰਕਚਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਕੁਲਾਯਸ੍ ਤਦ੍ਗਤੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਕੱਟਣ ਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ ਘੋਂਸਲਾ ਵੀ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਵਨਂ ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਤਦਾਜ੍ਞਾਨਂ ਕ੍ਸ਼ਤਂ ਤ੍ਵਯਾ । ਪਤਿਤਂ ਸਨ੍ ਨ ਵਿਹਤਂ ਮਨਸ੍ਤ੍ਯਾਗਮਹਾਸਿਨਾ
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਤਦ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਚੋਟ ਲੱਗੀ; ਉਹ ਡਿੱਗ ਤਾਂ ਪਈ ਸੀ, ਪਰ ਮਨ ਦੇ ਵਿਰਾਗ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ।
ਤੇਨ ਭੂਯਸ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਪਰਿਭਵਃ ਕृਤਃ । ਤਪਃਪ੍ਰਪਞ੍ਚਖਾਤੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਹਨੇ ਤ੍ਵਂ ਨਿਯੋਜਿਤਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਮੁੜ ਉੱਠੀ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਕਿ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਤੂੰ ਇਸ ਗੂੜ੍ਹੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਤਦੈਵਾਘਾਤਯਿष੍ਯਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਯਦ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਯਦਾ ਪਤਤ੍ । ਰਾਜ੍ਯਤ੍ਯਾਗਵਿਧੌ ਤਤ੍ ਤ੍ਵਾਂ ਨਾਹਨਿष੍ਯਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਮ੍
ਜੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਅਗਿਆਨਤਾ ਉੱਠੀ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਰਾਜ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਟ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ, ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ।
ਯਤ੍ ਖਾਤਵਲਯਸ੍ ਤੇਨ ਵੈਰਿਣਾ ਹਸ੍ਤਿਨਃ ਕृਤਃ । ਤਤ੍ ਤਪੋਦੁਃਖਮ੍ ਅਤੁਲਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨੇਨ ਤਵਾਰ੍ਪਿਤਮ੍
ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੈਰੀ—ਹਾਥੀ—ਨੇ ਖੱਡ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਅਤੁੱਲ ਹੈ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਠੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਯਾਂ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜਸਾਮਗ੍ਰੀਂ ਗਜਾਰੇਰ੍ ਆਹਰਨ੍ ਨृਪਃ । ਸਾ ਤ੍ਵਦਜ੍ਞਾਨਨृਪਤੇਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਭੂਤਿਰ੍ ਵਿਸਾਰਿਣੀ
ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਦੌਲਤ ਜੋ ਰਾਜਾ ਹਾਥੀ ਦੇ ਬਿਲ ਤੋਂ ਲੈ ਆਇਆ ਸੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਹੀ ਪਸਾਰ ਹੋਈ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ।
ਤ੍ਵਂ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ ਤਪਃਖਾਤੇ ਦੀਰ੍ਘੇ ਵਨਗਤੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਅਜ੍ਞਾਨਵੈਰਿਣਾ ਤੇਨ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਸ੍ ਤਰਸਾਚਿਤਿ
ਤੂੰ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਵਾਂਗ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਪ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਸ ਵੈਰੀ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਥੇ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਯਤ੍ ਖਾਤਵਲਯੋ ਬਾਲਲਤਾਭਿਰ੍ ਅਵਗੁਣ੍ਠਿਤਃ । ਆਵृਤਂ ਤਤ੍ ਤਪੋਦੁਃਖਮ੍ ਈषਤ੍ਸਜ੍ਜਨਵृਤ੍ਤਿਭਿਃ
ਉਹ ਤਪ ਦਾ ਦੁੱਖ, ਜੋ ਬਚਪਨ ਦੀ ਨਰਮ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਲਕੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਤਪਃਖਾਤੇ ਦੁਃਖੇ ਹ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਦਾਰੁਣੇ । ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸਿ ਪਾਤਾਲਤਲੇ ਨृਪ ਬਦ੍ਧੋ ਯਥਾ ਬਡਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਜ ਵੀ ਤੂੰ ਇਸ ਤਪ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਪਾਤਾਲ ਦੀ ਤਲ੍ਹੀ ਤੇ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਜੇ, ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਹੈ।