ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਸ੍ਯਾਤਿਦੂਰਸ੍ਥਮ੍ ਆਗਤੋ ऽਸੀਮਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਮਮ੍ । ਭੁਵੋ ऽਨ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਵੈਨਤੇਯਸ੍ ਸਕਚ੍ਛਪਃ
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ, ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੁੜ ਕਛਵੇ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਰਾਮ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੇਵਲਂ ਸਰ੍ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗੇ ਸ਼ੇषਿਤਾਹਮ੍ਮਤਿਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ । ਮृष੍ਟਾਖਿਲਕਲਙ੍ਕੇਨ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤੇਵਾਨਿਲੇਨ ਖੇ
ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਅਸਲੀ ਹਸਤੀ ਸਾਰੇ ਦਾਗਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ ਹੋ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਮਨੋਮਾਤ੍ਰੇ ਹृਦਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤੇ ਯਾਵਤ੍ ਤੇ ਯਾਤਿ ਪੂਰ੍ਣਤਾਮ੍ । ਤ੍ਯਾਗਸ੍ ਤਾਵਦ੍ ਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ ਤ੍ਵਾਂ ਖਮ੍ ਅਮ੍ਬੁਦ ਇਵਾਵृਣੋਤ੍
ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਹੀ ਰੂਪ ਹਿਰਦਾ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤਕ ਛੱਡਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਯਂ ਸ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗੋ ਮਹੋਦਯਃ । ਕੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਅਨ੍ਯ ਏਵਾਸੌ ਚਿਰਸਾਧ੍ਯੋ ਮਹਾਨ੍ ਇਤਿ
ਇਹ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਤਿਆਗ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸਚਮੁਚ ਵੱਡਾ।
ਚਿਨ੍ਤਯੇਤਿ ਗਤੇ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਗ੍ਰਹਣੇ ਸ਼ਨੈਃ । ਵਾਤ੍ਯਯੇਵ ਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦੇ ਤ੍ਯਾਗਃ ਪ੍ਰੋਡ੍ਡੀਯ ਤੇ ਗਤਃ
ਜਦੋਂ ਸੋਚ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਐਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਵੇ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਛੱਡਣਾ ਵੀ ਉਡ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਯਾਗਿਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਤਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਵृਣੋਤਿ ਯਃ । ਪਵਨਸ੍ਪਨ੍ਦਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਤ੍ਵਂ ਕੁਤਸ੍ ਤਰੋਃ
ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ? ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀ ਲੱਤ ਕਦੇ ਠਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਹਿਲ-ਚਲ ਹੋਣ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਕੂਨ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਿਨ੍ਤੈਵ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇਤਰਨਾਮਕਮ੍ । ਤਸ੍ਯਾਮ੍ ਏਵ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਤੁ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਥਂ ਭਵੇਤ੍
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੋਚ ਹੀ ਮਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਰਾਦਾ ਆਦਿ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਸੋਚ ਚਲਦੀ ਰਹੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਚਿਤ੍ਤੇ ਗृਹੀਤੇ ਤ੍ਰਿਜਗਜ੍ਜਾਲਬੀਜਕਣੇ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਕਥਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸਾਧੋ ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗੋ ਨਿਰਞ੍ਜਨਃ
ਏ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਮਨ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਦਾ ਬੀਜ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੂਰਾ ਛੱਡਣਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਗ੍ਰਹਣੇਨਾਨ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਯਾਗਃ ਪ੍ਰੋਡ੍ਡੀਯ ਤੇ ਗਤਃ । ਸ਼ਬ੍ਦਸਂਸ਼੍ਰਵਣੇਨਾਙ੍ਗ ਯਥਾ ਗ੍ਰਾਮਵਿਹਙ੍ਗਮਃ
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਰਾਗ ਉਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਤ੍ਵਧਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਯਾਗ ਆਦਾਯ ਤੇ ਗਤਃ । ਆਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਪੂਜਿਤੋ ਯਾਤਿ ਯਸ੍ ਸ ਦੁਃਖਂ ਕਰੋਤਿ ਹਿ
ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਵਿਰਾਗ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਚਿੰਤਾ-ਰਹਿਤਤਾ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਚੀਜ਼ ਸੱਦੇ ਜਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ 'ਤੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗਮਣਾਵ੍ ਏਵਂ ਗਤੇ ਕਮਲਲੋਚਨ । ਤਪਃਕਾਚਮਣਿਰ੍ ਦृष੍ਟਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਹੇ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਵਿਰਾਗ ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਤਪਸਿਆ ਦੇ ਕੱਚ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਤ੍ਵਯਾ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਪਸ੍ਯ੍ ਏਵ ਦੁਃਖੇ ਦृष੍ਟਿਭ੍ਰਮੋਦਿਤੇ । ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੈਕਭਾਵਨਾ ਬਦ੍ਧਾ ਜਲੇਨ੍ਦੌ ਸ਼ਿਸ਼ੁਨਾ ਯਥਾ
ਤੂੰ ਉਸ ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਦੁੱਖ ਸੀ ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਇਕ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਫੜਨ 'ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਾਸਨਮ੍ ਅਨਾਰਭ੍ਯ ਕृਤਾਨਨ੍ਦਾ ਸਵਾਸਨਾ । ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯਵਿषਮਾ ਦੁਃਖਾਯੈਵ ਤਪਃਕ੍ਰਿਯਾ
ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲੁਕੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡੇ ਬਿਨਾ, ਤੇ ਸਚਮੁਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤਪ ਕਰਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ — ਤਿੰਨਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਹ ਤਪ ਅਸਮਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਮਿਤਾਨਨ੍ਦਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸੁਸਾਧਂ ਯਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਮਿਤੇ ਵਸ੍ਤੁਨਿ ਦੁਸ੍ਸਾਧੇ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਹਾ ਸ ਸ਼ਠਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ
ਜੋ ਅਣਗਣੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਵਾਲਾ ਮੂਰਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਯਾਗਸ੍ ਸਮਾਰਭ੍ਯ ਨ ਵਿਨਿष੍ਪਾਦਿਤਸ੍ ਤ੍ਵਯਾ । ਤਪੋਦੁਃਖੈਕਤਜ੍ਜ੍ਞੇਨ ਬਦ੍ਧੇਨ ਵਨਸਦ੍ਮਨਿ
ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਿਰਫ ਤਪ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ।
ਰਾਜ੍ਯਬਨ੍ਧਾਦ੍ ਵਿਨਿष੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਗਜਵਦ੍ ਦੁਃਖਪੂਰਿਤੇ । ਵਨਵਾਸਾਭਿਧੇ ਸਾਧੋ ਬਦ੍ਧੋ ऽਸਿ ਦृਢਬਨ੍ਧਨੇ
ਰਾਜ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜੰਗਲ ਵੱਸਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ, ਹੇ ਸਾਧੂ, ਤੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਨ੍ਹ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ।
ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਏਵ ਤੇ ਚਿਨ੍ਤਾਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਵਾਤਾਤਪਾਦਯਃ । ਬਨ੍ਧਨਾਦ੍ ਅਧਿਕਂ ਮਨ੍ਯੇ ਵਨਵਾਸਮ੍ ਅਜਾਨਤਃ
ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੋਹਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ—ਠੰਡ, ਹਵਾ, ਗਰਮੀ ਤੇ ਹੋਰ ਕਲੇਸ਼। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਣ-ਵਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਰ੍ ਮਯਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ਅਸਿ । ਨ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ ਭਵਾਨ੍ ਸਾਧੋ ਸ੍ਫਟਿਕਸ੍ਯਾਪਿ ਖਣ੍ਡਿਕਾਮ੍
ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ, 'ਮੈਂ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਪਾ ਲਈ ਹੈ,' ਪਰ ਸੱਚਮੁੱਚ, ਹੇ ਸਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਕੱਚ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਅਙ੍ਗ ਮਣਿਯਤ੍ਨਕਥਾਸਮਾਨਂ ਸਮ੍ਯਙ੍ ਮਯਾ ਪ੍ਰਕਟਿਤਂ ਤਵ ਪਦ੍ਮਨੇਤ੍ਰ । ਉਦ੍ਬੋਧ੍ਯ ਬੋਧਮ੍ ਅਮਲਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਯਦ੍ ਵਚ੍ਮਿ ਤਤ੍ ਪਰਿਣਤਿਂ ਕੁਰੁ ਚਿਤ੍ਤਕੋਸ਼ੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣੇ, ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਰੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ, ਕੀਮਤੀ ਕਹਾਣੀ ਵਾਂਗ, ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸੋਝੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝ ਨੂੰ ਜਗਾ; ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰ।
ਇਦਾਨੀਂ ਰਾਜਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਵਸ੍ਤੁਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਯੇ । ਸ਼ृਣੁ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੇਭਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਵਿਵृਤਿਂ ਸ੍ਮਯਕਾਰਿਣੀਮ੍
ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ, ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸਮਝ ਲਈ, ਵਿਂਧਿਆ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ।
ਯੋ ऽਸੌ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਵਨੇ ਹਸ੍ਤੀ ਸੋ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਭੂਮਿਤਲੇ ਭਵਾਨ੍ । ਯੌ ਵੈਰਾਗ੍ਯਵਿਵੇਕੌ ਤੇ ਤੌ ਤਸ੍ਯ ਦਸ਼ਨੌ ਸ਼ਿਤੌ
ਵਿੰਧਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹਾਥੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੋ। ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤੇਜ਼ ਦੰਦ, ਤੁਹਾਡਾ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਹਨ।
ਯਸ਼੍ ਚਾਸੌ ਵਾਰਣਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਤਤ੍ਪਰੋ ਹਸ੍ਤਿਪਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਦ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਤ੍ਵਦਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਤਤ੍ਪਰਂ ਤਵ ਦੁਃਖਦਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹਾਥੀ-ਪਾਲਕ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਤਿਸ਼ਕ੍ਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ਼ਕ੍ਤੇਨ ਦੁਃਖਾਦ੍ ਦੁਃਖਂ ਭਯਾਦ੍ ਭਯਮ੍ । ਹਸ੍ਤੀ ਹਸ੍ਤਿਪਕੇਨੇਵ ਰਾਜਨ੍ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯੇਣ ਨੀਯਸੇ
ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਅਸਹਾਇ ਮੂਰਖਤਾ ਵਲੋਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੁੱਖ ਤੇ, ਡਰ ਤੋਂ ਡਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਰਾਜਨ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਾਲਕ ਵਲੋਂ ਜਿਵੇਂ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਮੂਰਖਤਾ ਦੇ ਹਥੋਂ ਚਲਦੇ ਹੋ।
ਯਲ੍ ਲੋਹਰਜ੍ਜੁਸਾਰੇਣ ਵਾਰਣਃ ਪਰਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ । ਤਦ੍ ਆਸ਼ਾਪਾਸ਼ਜਾਲੇਨ ਭਵਾਨ੍ ਆਪਦਮ੍ ਆਗਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਸਾ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਆ ਪਏ ਹੋ।
ਆਸ਼ਾ ਹਿ ਲੋਹਰਜ੍ਜੁਭ੍ਯੋ ਵਿषਮਾ ਵਿਪੁਲਾ ਦृਢਾ । ਕਾਲੇਨ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਲੋਹਂ ਤृष੍ਣਾ ਤੁ ਪਰਿਵਰ੍ਧਤੇ
ਇੱਛਾ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਖਤਰਨਾਕ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਹਾ ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਘਿਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤਰਸਨਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਬਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਵੈਰੀ ਗਜਮ੍ ਆਰਾਦ੍ ਅਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਤ੍ਵਾਂ ਤਦ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥਂ ਬਦ੍ਧਮ੍ ਏਕਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਵੈਰੀ ਦੂਰੋਂ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਬਭਞ੍ਜ ਗਜਸ਼੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਜਾਲਬਨ੍ਧਨਮ੍ । ਤਤ੍ ਤਤ੍ਯਾਜ ਭਵਾਨ੍ ਭੋਗਭੂਮਿਂ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਅਕਣ੍ਟਕਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਹਾਥੀ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਜੰਜੀਰਾਂ ਤੇ ਜਾਲਾਂ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਤੂੰ ਉਹ ਰਸ ਭਰੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜ, ਜੋ ਕਾਂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸੁਕਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਜਾਲਭੇਦਨਮ੍ । ਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯ ਮਨਸਸ੍ ਸਾਧੋ ਭੋਗਾਸ਼ਾਵਿਨਿਵਾਰਣਮ੍
ਕਈ ਵਾਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਤੇ ਜੰਜੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੂਰ ਕਰਨੀ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਇਭੇ ਪਾਟਯਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਬਨ੍ਧਂ ਹਸ੍ਤਿਪਕੋ ऽਪਤਤ੍ । ਤ੍ਵਯਿ ਤ੍ਯਜਤਿ ਤਦ੍ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਪਤਿਤਂ ਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਆਪਣੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਗਿਆਨ ਵੀ ਡਿੱਗ ਕੇ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ।
ਯਦਾ ਵਿਰਕ੍ਤਃ ਪੁਰੁषੋ ਭੋਗਾਸ਼ਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਿ । ਤਦਾ ਪ੍ਰਕਮ੍ਪਤੇ ऽਜ੍ਞਾਨਂ ਛੇਦ੍ਯਵृਕ੍ਸ਼ਪਿਸ਼ਾਚਵਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਚਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਿਆਨ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਪਿਸਾਚ ਕੰਬਦਾ ਹੈ।