ਦੁਃਖਾਨਿ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਵਿਭਵੇਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਾਨਿ ਨੈਵਾਪਦਾ ਨ ਚ ਜਰਾਮਰਣੇਨ ਤਾਨਿ । ਸਰ੍ਵਾਪਦਾਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਮ੍ ਏਕਂ ਕृष੍ਣਂ ਜਨਸ੍ਯ ਵਪੁषਾਮ੍ ਇਵ ਕੇਸ਼ਜਾਲਮ੍
ਜੋ ਦੁਖ ਮੂਰਖਤਾ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਬੁਢਾਪੇ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤੋਂ। ਮੂਰਖਤਾ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕਾਲੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕਾਲਾ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਝਾ।
ਅਥੇਮਮ੍ ਅਪਰਂ ਰਮ੍ਯਂ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ृਣੁ ਭੂਪਤੇ । ਪਰਂ ਪ੍ਰਬੋਧਨਂ ਬੁਦ੍ਧੇਸ੍ ਸਾਧੋ ਸਦृਸ਼ਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਹੁਣ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਹ ਹੋਰ ਸੁਹਣਾ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਉਚਿਤ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤਿ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਵਨੇ ਹਸ੍ਤੀ ਮਹਾਯੂਥਪਯੂਥਪਃ । ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਰੁਦ੍ਧਯਾ ਵृਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੇਨੇਵੈਧਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਤਃ
ਵਿੰਧਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਜ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਵਿषਮੌ ਦੀਰ੍ਘੌ ਸ੍ਤਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਦਸ਼ਨੌ ਸ਼ਿਤੌ । ਕਲ੍ਪਾਨਲਸ਼ਿਖਾਤੁਲ੍ਯੌ ਸੁਮੇਰੂਨ੍ਮੂਲਨਕ੍ਸ਼ਮੌ
ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਲੰਬੇ ਦੰਦ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ। ਉਹ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸ ਬਦ੍ਧੋ ਲੋਹਜਾਲੇਨ ਹਸ੍ਤਿਪੇਨ ਚ੍ਛਲਾਦਿਤਃ । ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੇਣੇਵ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਰਿਰ੍ ਉਪੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣੇਵ ਵਾ ਬਡਿਃ
ਉਹ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਵਲੋਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਪਹਾੜ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਬੜੀ ਦੈਤ ਉਪੇਂਦਰ ਵਲੋਂ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿਬਦ੍ਧੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਪਾਸ਼ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕੁਮ੍ਭਾਰ੍ਪਿਤੋ ਗਜਃ । ਤਾਂ ਜਗਾਮ ਵ੍ਯਥਾਂ ਵੀਰੋ ਨ ਵਾਗ੍ਗੋਚਰਮ੍ ਏਤਿ ਯਾ
ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜੰਜੀਰਾਂ, ਰੱਸੀਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਇਕ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਸਹਿਆ, ਉਹ ਇਤਨਾ ਵੱਡਾ ਸੀ ਕਿ ਬੋਲ ਕੇ ਵੀ بيان ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਰਿਪੌ ਹਸ੍ਤਿਪਕੇ ਦੂਰਾਦ੍ ਗੁਪ੍ਤਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਵਾਰਣਃ । ਅਯਸ੍ਸਮੁਦ੍ਗਕੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਨਾਯ ਦਿਵਸਤ੍ਰਯਮ੍
ਹਾਥੀ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਲੋਹੇ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰੇ।
ਖੇਦਾਨ੍ ਨਿਗਡਨਿਰ੍ਭੇਦਯਤ੍ਨਵਾਨ੍ ਸ ਝਣਜ੍ਝਣਮ੍ । ਚਕਾਰ ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਕ੍ਵਾਣਮ੍ ਉਪੋਦ੍ਘਾਤੈ ਰਥੋ ਯਥਾ
ਉਹ ਜੰਜੀਰਾਂ ਤੋੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਝੰਝਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਉੱਤੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਘੁੰਘਰੂ ਵੱਜਦੇ ਹਨ।
ਦਨ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਯਤ੍ਨਤਸ੍ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਦ੍ਵਿਤਯੇਨ ਸਃ । ਬਭਞ੍ਜ ਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਜਾਲਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਰ੍ਗਡਮ੍ ਇਵਾਸੁਰਃ
ਉਹ ਦੋਨੋ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਛੀਆਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੈਤ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਨਿਗਡਚ੍ਛੇਦਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਦੂਰਤੋ ਰਿਪੁਃ । ਬਡੇਸ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਵਦਲਨਂ ਹਰਿਰ੍ ਮੇਰੁਤਟਾਦ੍ ਇਵ
ਉਸ ਦਾ ਵੈਰੀ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਤੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਨੇ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਬੜੀ ਦੈਤ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।
ਤਸ੍ਯਾਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਪਾਸ਼ਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤਾਲਤਰੋ ਰਿਪੁਃ । ਪਪਾਤਾਕ੍ਰਮਤਸ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਹਰਿਰ੍ ਮੇਰੋਰ੍ ਬਡੇਰ੍ ਇਵ
ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਵੈਰੀ ਤਾਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰਖ਼ਤ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਮੈਰੂ ਜਾਂ ਬੜਾ ਤੋਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸ ਪਤਨ੍ ਪਾਦਪਾਨ੍ ਮੋਹਾਦ੍ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਰਿਣਸ਼੍ ਸ਼ਿਰਃ । ਪਪਾਤੋਰ੍ਧ੍ਵ੍ਯਾਂ ਫਲਂ ਪਕ੍ਵਂ ਵਾਤਾਹਤਮ੍ ਇਵਾਕੁਲਃ
ਉਹ ਡਿੱਗਦਾ ਹੋਇਆ, ਭਟਕਾਵੇ ਵਿਚ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਹਵਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟਿਆ ਪੱਕਾ ਫਲ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਂ ਪੁਰਃ ਪਤਿਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਹੇਭਃ ਕਰੁਣਾਂ ਯਯੌ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਸ੍ਫਾਰਗੁਣਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਤਾਵ੍ ਅਪਿ
ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਦਿਲੋਂ ਦਇਆ ਕਰ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਚੰਗੇ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਤਿਤਂ ਦਲਯਾਮੀਤਿ ਕਿਂ ਨਾਮ ਮਮ ਪੌਰੁषਮ੍ । ਵਾਰਣੋ ऽਪੀਤਿ ਕਲਯਨ੍ ਨ ਜਘਾਨ ਚ ਤਂ ਰਿਪੁਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੀ ਵੱਡੀ ਬਹਾਦਰੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਹਾਥੀ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।' ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ।
ਕੇਵਲਂ ਨਿਗਡਵ੍ਯੂਹਂ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਸ਼ੁ ਜਗਾਮ ਹ । ਵਿਤਤਂ ਸੇਤੁਮ੍ ਉਤ੍ਸਾਰ੍ਯ ਵਿਪੁਲੌਘ ਇਵਾਮ੍ਭਸਃ
ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਲਹਿਰ ਪੱਟੀ ਨੂੰ ਉਡਾ ਕੇ ਆਗੇ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਪਰੇ ਕਰ ਗਿਆ।
ਤਮ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਮਾਤਙ੍ਗੋ ਭਙ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਾਲਂ ਜਵਾਦ੍ ਯਯੌ । ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਮੇਘਸਙ੍ਘਾਤਂ ਨਭਸੀਵ ਦਿਵਾਕਰਃ
ਉਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਨੇ ਜਾਲ ਤੋੜਿਆ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਆਗੇ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਧਰ ਹੀ ਚਲ ਪਿਆ।
ਗਤੇ ਗਜੇ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਹਸ੍ਤਿਪਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਦੇਹਧੀਃ । ਗਜੇਨੈਵ ਸਮਂ ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਥਾ ਦੂਰਤਰਂ ਗਤਾ
ਜਦੋਂ ਹਾਥੀ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਕੇ ਉਠਿਆ; ਹਾਥੀ ਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ।
ਪ੍ਰੋਤ੍ਤਾਲਤਾਲਵਿਟਪਾਤ੍ ਸ ਤਥਾ ਪਤਿਤੋ ऽਪਿ ਸਨ੍ । ਨ ਭੇਦਮ੍ ਆਪ ਦੁਰ੍ਭੇਦਾ ਮਨ੍ਯੇ ਦੇਹਾ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਉਹ ਲੰਬੇ ਤਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੋਟ ਨਹੀਂ ਆਈ; ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਾਕਈ ਤੋੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।
ਵਰ੍ਧਤੇ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵਾਬ੍ਦਃ ਕੁਕਾਰ੍ਯੇष੍ਵ੍ ਅਸਤਾਂ ਬਲਮ੍ । ਅਤੀਵਾਸੀਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਸਾਹੀ ਸ ਗਜਾਕ੍ਰਮਣੇ ਤਦਾ
ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਾੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸੀ।
ਵਾਰਣਾਰਿਰ੍ ਅਸਿਂਹੋ ऽਸੌ ਗਤੇਭੋ ਦੁਃਖਮ੍ ਆਯਯੌ । ਆਗਤ੍ਯੋਪਗਤੇ ऽਨ੍ਤਰ੍ਧਿਂ ਨਿਧਾਨ ਇਵ ਨਿਰ੍ਧਨਃ
ਹਾਥੀ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਸ਼ੇਰ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਆ ਕੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭਿਆ, ਉਹ ਗਰੀਬ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸੋ ऽਨ੍ਵਿਯੇष ਗਜਂ ਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਗੁਲ੍ਮਕਾਨ੍ਤਰਿਤਂ ਵਨੇ । ਪਯੋਦਪਿਹਿਤਂ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਰਾਹੁਰ੍ ਇਨ੍ਦੁਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਬਰੇ
ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗੁਲਮਕ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਥੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਹੂ ਅੰਬਰ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਰੇਣਾਲਭਤੇਭੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਾਨਨੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਨ੍ਤਂ ਤਰੁਤਲੇ ਸਮਰਾਦ੍ ਇਵ ਨਿਰ੍ਗਤਮ੍
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਖ਼ਤ ਹੇਠਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਅਥ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤੋ ਨਾਗਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਤਦ੍ਬਨ੍ਧਨਕ੍ਸ਼ਮਮ੍ । ਪਰਯਾ ਰਾਜਸਾਮਗ੍ਰ੍ਯਾ ਗਜਲਮ੍ਪਟਰੂਪਯਾ
ਫਿਰ, ਜਿੱਥੇ ਹਾਥੀ ਖੜਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਸੀ ਹੁਨਰ ਨਾਲ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਢੰਗ ਵਾਲਾ ਜਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।
ਸ ਖਾਤਵਲਯਂ ਚਕ੍ਰੇ ਹਸ੍ਤਿਪਃ ਕਾਨਨੇ ਨਵਮ੍ । ਸਰ੍ਵਦਿਕ੍ਕਂ ਵਿਧਿਰ੍ ਭੂਮੌ ਸਮੁਦ੍ਰਵਲਯਂ ਯਥਾ
ਉਸ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਖੱਡਾ ਖੋਦ ਕੇ, ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਖਾਈ ਬਣਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਘੇਰ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ।
ਉਪਰ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਥਗਯਜ੍ ਜੀਰ੍ਣਲਤੌਘੇਨ ਸ ਤਂ ਸ਼ਠਃ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਤਨ੍ਵਭ੍ਰਜਾਲੇਨ ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲ ਇਵਾਮ੍ਬਰਮ੍
ਉਪਰੋਂ, ਉਸ ਚਲਾਕ ਨੇ ਉੱਕਾ ਥਾਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਪਤਲੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਖਾਲੀ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਸਮਾਨ ਸੁੰਞਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਦਿਨੈਃ ਕਤਿਪਯੈਰ੍ ਏਵ ਵਾਰਣੋ ਵਿਹਰਨ੍ ਵਨੇ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਪਤਿਤਃ ਖਾਤੇ ਸ਼ੁष੍ਕਾਬ੍ਧਾਵ੍ ਇਵ ਪਰ੍ਵਤਃ
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਜਦ ਹਾਥੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ।
ਵ੍ਰਜਨ੍ ਸਰ੍ਪਾਕृਤੌ ਕੂਪੇ ਪਾਤਾਲਤਲਭੀषਣੇ । ਖਾਤੇ ਸ਼ੁष੍ਕਾਬ੍ਧਿਖਾਤਾਭੇ ਗਜਰਤ੍ਨਸਮੁਦ੍ਗਕੇ
ਜਦ ਹਾਥੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੱਪ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ, ਪਾਤਾਲ ਵਰਗੀ ਡਰਾਉਣੀ, ਸੁੱਕੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਖੱਡ ਵਾਂਗ ਖੋਦੀ ਹੋਈ, ਹਾਥੀ-ਮੋਤੀ ਦੀ ਪੇਟੀ ਵਾਂਗ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਇਤਿ ਭੂਯੋ ਦृਢਂ ਬਦ੍ਧਸ੍ ਤੇਨ ਹਸ੍ਤਿਪਕੇਨ ਸਃ । ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯਾਪਿ ਦੁਃਖੇਨ ਭੂਸਦ੍ਮਨਿ ਯਥਾ ਬਡਿਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਹਾਥੀ-ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਹਨਿष੍ਯਤ੍ ਪੁਰੈਵਾਸੌ ਯਦ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਰੋਪਗਤਂ ਰਿਪੁਮ੍ । ਤਨ੍ ਨਾਲਪ੍ਸ੍ਯਤ ਤਦ੍ ਦੁਃਖਂ ਗਜਃ ਖਾਤਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍
ਜੇ ਹਾਥੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਨਾ ਸਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ।
ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਦ੍ ਆਗਾਮਿਨਂ ਕਾਲਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮੈਃ । ਅਸ਼ੋਧਯਨ੍ ਨਰੋ ਦੁਃਖਂ ਯਾਤਿ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਗਜੋ ਯਥਾ
ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਰਤਮਾਨ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਉਹ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ।