ਬਭੂਵ ਮਣਿਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਨ ਤੁ ਨਿਸ਼੍ਚਯਵਾਨ੍ ਅਸੌ । ਰਾਜ੍ਯੇ ਝਗਿਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸੁਦੀਨ ਇਵ ਪਾਮਰਃ
ਮੋਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤਾਂ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਖੁਦ ਪੱਕਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ।
ਇਦਂ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਮਨਸਾ ਸ੍ਮਯਸ਼ਾਲਿਨਾ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਦੀਰ੍ਘਦੁਃਖਸਮ੍ਭ੍ਰਮਭਾਵਿਨਾ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੱਸਦਿਆਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜ ਅਚਾਨਕ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਲੰਬੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਉਲਝਣ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਹੈ।
ਅਯਂ ਮਣਿਰ੍ ਮਣਿਰ੍ ਨਾਯਂ ਮਣਿਸ਼੍ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਭਵੇਨ੍ ਨ ਸਃ । ਸ੍ਪृਸ਼ਾਮਿ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਾਮ੍ਯ੍ ਏਨਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਕੀ ਇਹ ਮੋਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਜੇ ਇਹ ਮੋਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਹ ਨਹੀਂ। ਕਦੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹਾਂ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ—ਸ਼ਾਇਦ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਨੈਤਾਵਤੈਵ ਕਾਲੇਨ ਮਣੀਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕਿਲ ਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਯਤ੍ਨੇਨਾਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤੇਨ ਸਿਧ੍ਯਤੀਤ੍ਯ੍ ਆਗਮਕ੍ਰਮਃ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਇੰਨੇ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਰਿਵਾਇਤ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਾਨਿਕੂਣਿਤੇਨਾਕ੍ਸ਼੍ਣਾ ਲੋਲਾਲਾਤਤਲੋਪਮਮ੍ । ਰਤ੍ਨਾਲੋਕਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਭ੍ਰਮਾਤ੍
ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਸਿਮਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਮੱਥਾ ਚਲਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਚੰਦ ਹੋਣ।
ਕੁਤ ਏਤਾਵਤੀ ਸ੍ਫੀਤਾ ਭਾਗ੍ਯਸਮ੍ਪਨ੍ ਮਮਾਤਤਾ । ਅਧੁਨੈਵ ਯਦ੍ ਆਪ੍ਨੋਮਿ ਮਣੀਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਦਮ੍
ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ, ਜੋ ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ, ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ?
ਕੇਚਿਦ੍ ਏਵ ਮਹਾਨ੍ਤਸ੍ ਤੇ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਯੇषਾਮ੍ ਅਲ੍ਪੇਨ ਕਾਲੇਨ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਮੁਖਂ ਸ਼੍ਰਿਯਃ
ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਹੀ ਲੋਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੱਡੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਨਸੀਬ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਅਲ੍ਪਤਪਾਸ੍ ਸਾਧੁਰ੍ ਵਰਾਕੋ ਮਾਨੁषਃ ਕਿਲ । ਸਿਦ੍ਧਯਃ ਕਥਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਮਾਮ੍ ਅਭਾਗ੍ਯੈਕਭਾਜਨਮ੍
ਮੈਂ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਪस्या ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨਸੀਬ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਿਧੀਆਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਏਵਂ ਵਿਕਲ੍ਪਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ ਅਜ੍ਞਃ ਪਰਾਮृਸ਼ਨ੍ । ਨ ਮਣਿਗ੍ਰਹਣੇ ਯਤ੍ਨਮ੍ ਅਕਰੋਨ੍ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਮੋਹਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਜਾਣ ਮਨੁੱਖ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੂਰਖਤਾ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਰਤਨ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਨ ਯਦਾ ਯੇਨ ਲਬ੍ਧਵ੍ਯਂ ਨ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਤਦਾ । ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਰ੍ ਅਵਾਪ੍ਤੋ ऽਪਿ ਦੁਰ੍ਧਿਯਾ ਹੇਲਯੋਜ੍ਝਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਰਤਨ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ ਯਾਤੋ ਮਣਿਰ੍ ਉਡ੍ਡੀਯ ਸਿਦ੍ਧਯਃ । ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯ੍ ਅਵਮਨ੍ਤਾਰਂ ਸ਼ਰਾ ਗੁਣਮ੍ ਇਵੋਜ੍ਝਿਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਰਤਨ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਦਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਕਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੀਰ ਧਾਗਾ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਝੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸਮ੍ਪਦਃ ਪੁਂਸਸ੍ ਸ ਯਾਤਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਯਃ ਕਿਲ । ਆਗਤਾਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਯਾਤਾ ਹਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਉਹ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੁਮਾਨ੍ ਭੂਯਃ ਕ੍ਰਿਯਾਯਤ੍ਨਂ ਚਕ੍ਰੇ ਰਤ੍ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਸਾਧਨੇ । ਨੋਦ੍ਵਿਜਨ੍ਤੇ ਹਿ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਜਨਾ ਅਧ੍ਯਵਸਾਯਿਨਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਧੀਆ ਰਤਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਦਿਲੋਂ ਨਿਸਚੈ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਥ ਕਚਦ੍ਰੂਪਂ ਕਾਚਖਣ੍ਡਮ੍ ਅਪਣ੍ਡਿਤਃ । ਹਸਦ੍ਭਿਰ੍ ਵਞ੍ਚਕੈਸ੍ ਸਿਦ੍ਧੈਃ ਪੁਰਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਅਲਕ੍ਸ਼ਿਤੈਃ
ਫਿਰ, ਉਹ ਅਣਜਾਣ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਰਤਨ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਕੱਚ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਧ ਲੋਕ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
ਅਯਂ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਰ੍ ਇਤਿ ਮੂਢਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ ਵਸ੍ਤੁਤਾਮ੍ । ਬੁਬੁਧੇ ਮੋਹਿਤੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞੋ ਮृਦਂ ਹੇਮੇਤਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਮੂਰਖ, 'ਇਹ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਹੈ' ਸਮਝ ਕੇ, ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਣਜਾਣ, ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟੌ षष੍ਟਿਂ ਦ੍ਵਿषਨ੍ ਮਿਤ੍ਰਂ ਰਜ੍ਜੁਂ ਸਰ੍ਪਂ ਸ੍ਥਲਂ ਜਲਮ੍ । ਚਨ੍ਦ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਕੁਰੁਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ ਮੋਹੋ ऽਮृਤਂ ਵਿषਮ੍
ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਨੂੰ ਅਠਾਹਠ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੋਸਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੱਸੀ ਸੱਪ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੋ ਚੰਦ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਟਕਾਵਾ ਹੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਦਗ੍ਧਮਣਿਮ੍ ਆਦਾਯ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀਂ ਸ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਜਹੌ । ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣੇਰ੍ ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਕਿਂ ਧਨੈਰ੍ ਇਤਿ
ਉਹ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮਣਕਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਦੌਲਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਸੋਚਿਆ, 'ਇਸ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਮਣਕੇ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਦੌਲਤ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?'
ਦੇਸ਼ੋ ऽਯਮ੍ ਅਸੁਖੋ ਰੂਕ੍ਸ਼ੋ ਜਨੈਃ ਪਾਪਿਭਿਰ੍ ਆਵृਤਃ । ਕਿਂ ਤਦ੍ ਗੇਹਂ ਹਤਪ੍ਰਾਯਂ ਕੇ ਨਾਮ ਮਮ ਬਨ੍ਧਵਃ
ਇਹ ਧਰਤੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਕਠੋਰ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਘਰ ਵੀ ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕਾ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੌਣ ਹਨ?
ਦੂਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਯਥਾਕਾਮਂ ਸੁਖਂ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਸਮ੍ਪਦਾ । ਇਤ੍ਯ੍ ਆਦਾਯ ਮਣਿਂ ਮੂਢਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਕਾਨਨਮ੍ ਆਯਯੌ
ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂਗਾ—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੂਰਖ ਨੇ ਮਣਕਾ ਲਿਆ ਤੇ ਸੁੰਨੀਆਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਕਾਚਦਲੇਨਾਸੌ ਤੇਨ ਤਾਮ੍ ਆਪਦਂ ਯਯੌ । ਕਜ੍ਜਲਾਦ੍ਰੇਰ੍ ਇਵ ਨਿਸ਼ਾ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਸ੍ਯੈਵਾਙ੍ਗ ਯਾ ਸਮਾ
ਉਥੇ, ਉਸ ਕਾਂਚ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਕਜਲ ਦੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਮੂਰਖਤਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੈ।
ਦੁਃਖਾਨਿ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਵਿਭਵੇਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਾਨਿ ਨੈਵਾਪਦਾ ਨ ਚ ਜਰਾਮਰਣੇਨ ਤਾਨਿ । ਸਰ੍ਵਾਪਦਾਂ ਸ਼ਿਰਸਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਮ੍ ਏਕਂ ਕृष੍ਣਂ ਜਨਸ੍ਯ ਵਪੁषਾਮ੍ ਇਵ ਕੇਸ਼ਜਾਲਮ੍
ਜੋ ਦੁਖ ਮੂਰਖਤਾ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਬੁਢਾਪੇ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤੋਂ। ਮੂਰਖਤਾ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕਾਲੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਕਾਲਾ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਗੁੱਝਾ।
ਅਥੇਮਮ੍ ਅਪਰਂ ਰਮ੍ਯਂ ਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ृਣੁ ਭੂਪਤੇ । ਪਰਂ ਪ੍ਰਬੋਧਨਂ ਬੁਦ੍ਧੇਸ੍ ਸਾਧੋ ਸਦृਸ਼ਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਹੁਣ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਹ ਹੋਰ ਸੁਹਣਾ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਉਚਿਤ ਹੈ।
ਅਸ੍ਤਿ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਵਨੇ ਹਸ੍ਤੀ ਮਹਾਯੂਥਪਯੂਥਪਃ । ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਰੁਦ੍ਧਯਾ ਵृਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੇਨੇਵੈਧਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਤਃ
ਵਿੰਧਿਆ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਝੁੰਡ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਅਗਸਤਿਆ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਜ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਵਿषਮੌ ਦੀਰ੍ਘੌ ਸ੍ਤਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਦਸ਼ਨੌ ਸ਼ਿਤੌ । ਕਲ੍ਪਾਨਲਸ਼ਿਖਾਤੁਲ੍ਯੌ ਸੁਮੇਰੂਨ੍ਮੂਲਨਕ੍ਸ਼ਮੌ
ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਲੰਬੇ ਦੰਦ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹਨ। ਉਹ ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸ ਬਦ੍ਧੋ ਲੋਹਜਾਲੇਨ ਹਸ੍ਤਿਪੇਨ ਚ੍ਛਲਾਦਿਤਃ । ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੇਣੇਵ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਰਿਰ੍ ਉਪੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣੇਵ ਵਾ ਬਡਿਃ
ਉਹ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਵਲੋਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ ਪਹਾੜ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਬੜੀ ਦੈਤ ਉਪੇਂਦਰ ਵਲੋਂ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਨਿਬਦ੍ਧੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਪਾਸ਼ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕੁਮ੍ਭਾਰ੍ਪਿਤੋ ਗਜਃ । ਤਾਂ ਜਗਾਮ ਵ੍ਯਥਾਂ ਵੀਰੋ ਨ ਵਾਗ੍ਗੋਚਰਮ੍ ਏਤਿ ਯਾ
ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਜੰਜੀਰਾਂ, ਰੱਸੀਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਇਕ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਜੋ ਦੁੱਖ ਸਹਿਆ, ਉਹ ਇਤਨਾ ਵੱਡਾ ਸੀ ਕਿ ਬੋਲ ਕੇ ਵੀ بيان ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਰਿਪੌ ਹਸ੍ਤਿਪਕੇ ਦੂਰਾਦ੍ ਗੁਪ੍ਤਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਵਾਰਣਃ । ਅਯਸ੍ਸਮੁਦ੍ਗਕੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਨਾਯ ਦਿਵਸਤ੍ਰਯਮ੍
ਹਾਥੀ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਹਾਥੀ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਲੋਹੇ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰੇ।
ਖੇਦਾਨ੍ ਨਿਗਡਨਿਰ੍ਭੇਦਯਤ੍ਨਵਾਨ੍ ਸ ਝਣਜ੍ਝਣਮ੍ । ਚਕਾਰ ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਕ੍ਵਾਣਮ੍ ਉਪੋਦ੍ਘਾਤੈ ਰਥੋ ਯਥਾ
ਉਹ ਜੰਜੀਰਾਂ ਤੋੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਝੰਝਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਉੱਤੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਘੁੰਘਰੂ ਵੱਜਦੇ ਹਨ।
ਦਨ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਯਤ੍ਨਤਸ੍ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮੁਹੂਰ੍ਤਦ੍ਵਿਤਯੇਨ ਸਃ । ਬਭਞ੍ਜ ਸ਼ृਙ੍ਖਲਾਜਾਲਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਰ੍ਗਡਮ੍ ਇਵਾਸੁਰਃ
ਉਹ ਦੋਨੋ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਛੀਆਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੈਤ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਨਿਗਡਚ੍ਛੇਦਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਦੂਰਤੋ ਰਿਪੁਃ । ਬਡੇਸ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਵਦਲਨਂ ਹਰਿਰ੍ ਮੇਰੁਤਟਾਦ੍ ਇਵ
ਉਸ ਦਾ ਵੈਰੀ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਤੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਨੇ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਬੜੀ ਦੈਤ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋੜਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।