ਯਦ੍ ਵਕ੍ਸ਼ਿ ਤਦ੍ ਅਨੁष੍ਠੇਯਂ ਮਯਾ ਵਿਧਿਰ੍ ਇਵ ਸ਼੍ਰੁਤੇਃ । ਅਵਿਕਾਰਿਤਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਤਦ੍ ਵ੍ਰਤਂ ਮਮ
ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਹੋਗੇ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਹੁਕਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਤੇ ਸੱਚਾ ਵਾਅਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਬਾਲਃ ਪਿਤੁਰ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮੁਕ੍ਤਹੇਤੂਪਪਾਦਨਮ੍ । ਆਦਤ੍ਤੇ ਹਿ ਤਥੈਵੇਦਂ ਗृਹਾਣ ਤ੍ਵਂ ਵਚੋ ਮਮ
ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਪੁੱਛੇ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨੋ।
ਸ਼੍ਰਵਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ਼ੁਭਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਵਯਨ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਗੀਤਮ੍ ਇਵ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਹੇਤ੍ਵਰ੍ਥਿਤ੍ਵਂ ਵਚੋ ਮਮ
ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸੋਚੋ ਕਿ ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤ ਵਾਂਗ ਸੁਣੋ, ਕਾਰਨ ਲੱਭਣ ਦੀ ਲੋੜ ਛੱਡ ਦੋ।
ਸ੍ਵਚਰਿਤਸਦृਸ਼ਂ ਤਵੋਦਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਰਸਮਯੇਨ ਵਿਬੋਧਨਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧੇਃ । ਭਵਭਯਭਿਦੁਰਂ ਮਹਾਕਵੀਨਾਂ ਸ਼ृਣੁ ਕਥਯਾਮਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਮਨੋਜ੍ਞਮ੍
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਚਲਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਢੰਗ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਉਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰੇਗੀ; ਸੁਣ।
ਅਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪੁਮਾਞ੍ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਤ੍ਯਵਿਰੁਦ੍ਧਯੋਃ । ਗੁਣਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯੋਰ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਯਥਾਬ੍ਧਿਰ੍ ਵਡਵਾਮ੍ਬੁਨੋਃ
ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਧਨਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਥਾਂ ਸਦਾ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਅੱਗ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।
ਕਲਾਵਾਞ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸੀਮਾਨ੍ਤਂ ਨ ਤੁ ਜਾਨਾਤ੍ਯ੍ ਅਜਂ ਪਦਮ੍
ਉਹ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਦੁਨੀਆਵੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਅਜਨਮ ਪਦ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਅਨਨ੍ਤਯਤ੍ਨਸਂਸਾਧ੍ਯੇ ਸ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਸਾਧਨੇ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋ ਵਾਡਵੋ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ ਅਬ੍ਧਿਸਂਸ਼ੋषਣੇ ਯਥਾ
ਉਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਵਾਲਾ ਰਤਨ ਲੱਭਣ ਲਈ ਅੰਤਹਿਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾਉਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਜਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ਨੇਨ ਮਹਤਾ ਕਾਲੇਨਾਧ੍ਯਵਸਾਯਿਨਃ । ਸਿਦ੍ਧਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਃ ਕਿਂ ਵਾ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਉਨ੍ਨਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਅਸੰਭਵ ਹੈ?
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਮ੍ ਉਦ੍ਯਮਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਚੇਦ੍ ਅਖੇਦਵਾਨ੍ । ਅਕਿਞ੍ਚਨੋ ऽਪਿ ਸ਼ਕ੍ਰਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਘ੍ਨਤਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕੰਮ, ਜਤਨ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇੰਦਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਣਿਮ੍ ਅਗ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਹਸ੍ਤਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਃ । ਮੇਰੋਰ੍ ਉਦਯਸ਼ृਙ੍ਗਸ੍ਥੋ ਮੁਨਿਰ੍ ਇਨ੍ਦੁਮ੍ ਇਵੋਦਿਤਮ੍
ਉਹ ਰਤਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹੱਥ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੁਨੀ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਬਭੂਵ ਮਣਿਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਨ ਤੁ ਨਿਸ਼੍ਚਯਵਾਨ੍ ਅਸੌ । ਰਾਜ੍ਯੇ ਝਗਿਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸੁਦੀਨ ਇਵ ਪਾਮਰਃ
ਮੋਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤਾਂ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਖੁਦ ਪੱਕਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ।
ਇਦਂ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਮਨਸਾ ਸ੍ਮਯਸ਼ਾਲਿਨਾ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਦੀਰ੍ਘਦੁਃਖਸਮ੍ਭ੍ਰਮਭਾਵਿਨਾ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੱਸਦਿਆਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜ ਅਚਾਨਕ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਲੰਬੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਉਲਝਣ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਹੈ।
ਅਯਂ ਮਣਿਰ੍ ਮਣਿਰ੍ ਨਾਯਂ ਮਣਿਸ਼੍ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਭਵੇਨ੍ ਨ ਸਃ । ਸ੍ਪृਸ਼ਾਮਿ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਾਮ੍ਯ੍ ਏਨਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਕੀ ਇਹ ਮੋਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਜੇ ਇਹ ਮੋਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਹ ਨਹੀਂ। ਕਦੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹਾਂ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ—ਸ਼ਾਇਦ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਨੈਤਾਵਤੈਵ ਕਾਲੇਨ ਮਣੀਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕਿਲ ਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਯਤ੍ਨੇਨਾਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤੇਨ ਸਿਧ੍ਯਤੀਤ੍ਯ੍ ਆਗਮਕ੍ਰਮਃ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਇੰਨੇ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਰਿਵਾਇਤ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਾਨਿਕੂਣਿਤੇਨਾਕ੍ਸ਼੍ਣਾ ਲੋਲਾਲਾਤਤਲੋਪਮਮ੍ । ਰਤ੍ਨਾਲੋਕਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਭ੍ਰਮਾਤ੍
ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਸਿਮਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਮੱਥਾ ਚਲਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਚੰਦ ਹੋਣ।
ਕੁਤ ਏਤਾਵਤੀ ਸ੍ਫੀਤਾ ਭਾਗ੍ਯਸਮ੍ਪਨ੍ ਮਮਾਤਤਾ । ਅਧੁਨੈਵ ਯਦ੍ ਆਪ੍ਨੋਮਿ ਮਣੀਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਦਮ੍
ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ, ਜੋ ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ, ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ?
ਕੇਚਿਦ੍ ਏਵ ਮਹਾਨ੍ਤਸ੍ ਤੇ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਯੇषਾਮ੍ ਅਲ੍ਪੇਨ ਕਾਲੇਨ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਮੁਖਂ ਸ਼੍ਰਿਯਃ
ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਹੀ ਲੋਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੱਡੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਨਸੀਬ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਅਲ੍ਪਤਪਾਸ੍ ਸਾਧੁਰ੍ ਵਰਾਕੋ ਮਾਨੁषਃ ਕਿਲ । ਸਿਦ੍ਧਯਃ ਕਥਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਮਾਮ੍ ਅਭਾਗ੍ਯੈਕਭਾਜਨਮ੍
ਮੈਂ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਪस्या ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨਸੀਬ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਿਧੀਆਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਏਵਂ ਵਿਕਲ੍ਪਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ ਅਜ੍ਞਃ ਪਰਾਮृਸ਼ਨ੍ । ਨ ਮਣਿਗ੍ਰਹਣੇ ਯਤ੍ਨਮ੍ ਅਕਰੋਨ੍ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਮੋਹਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਜਾਣ ਮਨੁੱਖ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੂਰਖਤਾ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਰਤਨ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਨ ਯਦਾ ਯੇਨ ਲਬ੍ਧਵ੍ਯਂ ਨ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਤਦਾ । ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਰ੍ ਅਵਾਪ੍ਤੋ ऽਪਿ ਦੁਰ੍ਧਿਯਾ ਹੇਲਯੋਜ੍ਝਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਰਤਨ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਿਤੇ ਯਾਤੋ ਮਣਿਰ੍ ਉਡ੍ਡੀਯ ਸਿਦ੍ਧਯਃ । ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯ੍ ਅਵਮਨ੍ਤਾਰਂ ਸ਼ਰਾ ਗੁਣਮ੍ ਇਵੋਜ੍ਝਿਤਾਃ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਰਤਨ ਉੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਦਮੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਕਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੀਰ ਧਾਗਾ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਝੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸਮ੍ਪਦਃ ਪੁਂਸਸ੍ ਸ ਯਾਤਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਯਃ ਕਿਲ । ਆਗਤਾਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਂ ਯਾਤਾ ਹਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਉਹ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਕੇ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੁਮਾਨ੍ ਭੂਯਃ ਕ੍ਰਿਯਾਯਤ੍ਨਂ ਚਕ੍ਰੇ ਰਤ੍ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਸਾਧਨੇ । ਨੋਦ੍ਵਿਜਨ੍ਤੇ ਹਿ ਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਜਨਾ ਅਧ੍ਯਵਸਾਯਿਨਃ
ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਧੀਆ ਰਤਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਦਿਲੋਂ ਨਿਸਚੈ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।
ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਥ ਕਚਦ੍ਰੂਪਂ ਕਾਚਖਣ੍ਡਮ੍ ਅਪਣ੍ਡਿਤਃ । ਹਸਦ੍ਭਿਰ੍ ਵਞ੍ਚਕੈਸ੍ ਸਿਦ੍ਧੈਃ ਪੁਰਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤਮ੍ ਅਲਕ੍ਸ਼ਿਤੈਃ
ਫਿਰ, ਉਹ ਅਣਜਾਣ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਰਤਨ ਦੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਕੱਚ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਧ ਲੋਕ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
ਅਯਂ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਰ੍ ਇਤਿ ਮੂਢਸ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ ਵਸ੍ਤੁਤਾਮ੍ । ਬੁਬੁਧੇ ਮੋਹਿਤੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞੋ ਮृਦਂ ਹੇਮੇਤਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਮੂਰਖ, 'ਇਹ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਹੈ' ਸਮਝ ਕੇ, ਭਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਣਜਾਣ, ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਅष੍ਟੌ षष੍ਟਿਂ ਦ੍ਵਿषਨ੍ ਮਿਤ੍ਰਂ ਰਜ੍ਜੁਂ ਸਰ੍ਪਂ ਸ੍ਥਲਂ ਜਲਮ੍ । ਚਨ੍ਦ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਕੁਰੁਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ ਮੋਹੋ ऽਮृਤਂ ਵਿषਮ੍
ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਨੂੰ ਅਠਾਹਠ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੋਸਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੱਸੀ ਸੱਪ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੋ ਚੰਦ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਟਕਾਵਾ ਹੀ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਂ ਦਗ੍ਧਮਣਿਮ੍ ਆਦਾਯ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੀਂ ਸ ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਜਹੌ । ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣੇਰ੍ ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਕਿਂ ਧਨੈਰ੍ ਇਤਿ
ਉਹ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮਣਕਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਦੌਲਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਸੋਚਿਆ, 'ਇਸ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਮਣਕੇ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਫਿਰ ਦੌਲਤ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?'
ਦੇਸ਼ੋ ऽਯਮ੍ ਅਸੁਖੋ ਰੂਕ੍ਸ਼ੋ ਜਨੈਃ ਪਾਪਿਭਿਰ੍ ਆਵृਤਃ । ਕਿਂ ਤਦ੍ ਗੇਹਂ ਹਤਪ੍ਰਾਯਂ ਕੇ ਨਾਮ ਮਮ ਬਨ੍ਧਵਃ
ਇਹ ਧਰਤੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਕਠੋਰ ਹੈ ਤੇ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਘਰ ਵੀ ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕਾ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕੌਣ ਹਨ?
ਦੂਰਂ ਗਤ੍ਵਾ ਯਥਾਕਾਮਂ ਸੁਖਂ ਤਿष੍ਠਾਮਿ ਸਮ੍ਪਦਾ । ਇਤ੍ਯ੍ ਆਦਾਯ ਮਣਿਂ ਮੂਢਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਕਾਨਨਮ੍ ਆਯਯੌ
ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂਗਾ—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੂਰਖ ਨੇ ਮਣਕਾ ਲਿਆ ਤੇ ਸੁੰਨੀਆਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਤਤ੍ਰ ਕਾਚਦਲੇਨਾਸੌ ਤੇਨ ਤਾਮ੍ ਆਪਦਂ ਯਯੌ । ਕਜ੍ਜਲਾਦ੍ਰੇਰ੍ ਇਵ ਨਿਸ਼ਾ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਸ੍ਯੈਵਾਙ੍ਗ ਯਾ ਸਮਾ
ਉਥੇ, ਉਸ ਕਾਂਚ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੀ ਰਾਤ ਕਜਲ ਦੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ ਮੂਰਖਤਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਹੈ।