ਸਾਧੂਨਾਂ ਸਮਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਪਰਿਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇਨ ਸੇਵਯਾ । ਸਙ੍ਗਮੇਨ ਚ ਸਾ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ ਲਭ੍ਯਤੇ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਯਯਾ
ਜੋ ਭਲੇ ਲੋਕ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਾ ਨਰਾਧਮਵਦ੍ ਗ੍ਰਾਸਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਵਨਕੋਟਰੇ । ਤਿष੍ਠਾਵष੍ਟਬ੍ਧਦੁਸ਼੍ਚੇष੍ਟੋ ਧਰਾਵਿਵਰਕੀਟਵਤ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕੰਮੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਖਾ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਰਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਵਾਂਗ ਬਿਲਕੁਲ ਅਡੋਲ ਨਾ ਬੈਠੋ।
ਕਾਨ੍ਤਯਾ ਦੇਵਰੂਪਿਣ੍ਯਾ ਤਯੈਵਂ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤਃ । ਅਸ੍ਰੁਪੂਰ੍ਣਮੁਖੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜ ਉਵਾਚ ਹ
ਉਸ ਦੇਵੀ ਵਰਗੀ ਪਿਆਰੀ ਨੇ ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਤਾੰ ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ ਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਭਰਕੇ, ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ।
ਅਹੋ ऽਵਬੋਧਿਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯ ਚਿਰਾਤ੍ ਸੁਰਸੁਤ ਤ੍ਵਯਾ । ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਦ੍ ਆਰ੍ਯਸਮਾਸਙ੍ਗਮੁਕ੍ਤੋ ऽਹਮ੍ ਅਵਸਂ ਵਨੇ
ਹੈ ਸੁਰੀਲੀ ਕੁੜੀ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਆਪਣੀ ਮੂਰਖਤਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬੇਸਹਾਰਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਅਹੋ ਨੁ ਮੇ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਤਂ ਮੋਹਧ੍ਵਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਸ਼ੇषਤਃ । ਯਤ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵਂ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੋਧਯਸੀਹ ਮਾਮ੍
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਨੇਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਹੈ।
ਗੁਰੁਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਪਿਤਾ ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਮਿਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਵਰਾਨਨ । ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਨਮਸ੍ਕਰੋਮ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਰੇ ਪਾਦੌ ਤਵ ਕृਪਾਂ ਕੁਰੁ
ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਹੋ, ਹੇ ਸੋਹਣੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ।
ਯਦ੍ ਉਦਾਰਤਮਂ ਵੇਤ੍ਸਿ ਯਸ੍ਮਿਞ੍ ਜ੍ਞਾਤੇ ਨ ਸ਼ੋਚ੍ਯਤੇ । ਭਵਾਮਿ ਨਿਰ੍ਵृਤੋ ਯੇਨ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਪਦਿਸ਼ਾਸ਼ੁ ਮੇ
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗਿਆਨ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਿਖਾਓ।
ਘਟਜ੍ਞਾਨਾਦਯੋ ਜ੍ਞਾਨਵਿਭਵਾਸ੍ ਸਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨੇਕਸ਼ਃ । ਜ੍ਞਾਨਾਨਾਂ ਪਰਮਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਕਤਰਤ੍ ਤਾਰਕਂ ਭਵੇਤ੍
ਘੜੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਿਆਨ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਗਿਆਨ ਹੈ?
ਯਦ੍ਯ੍ ਉਪਾਦੇਯਵਾਕ੍ਯੋ ऽਹਂ ਰਾਜਰ੍षੇ ਤਦ੍ ਵਦਾਮਿ ਤੇ । ਯਥਾਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਇਦਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਣੁਕਾਕਵਤ੍
ਜੇ ਮੈਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਨੁਪਾਦੇਯਵਾਕ੍ਯਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤੁਃ ਪृष੍ਟਸ੍ਯ ਲੀਲਯਾ । ਫਲਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਫਲਤਾਂ ਵਾਚਸ੍ ਤਮਸੀਵਾਕ੍ਸ਼ਿਸਂਵਿਦਃ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੁੱਛੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਲੈਣਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬਾਤ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ।
ਯਦ੍ ਵਕ੍ਸ਼ਿ ਤਦ੍ ਅਨੁष੍ਠੇਯਂ ਮਯਾ ਵਿਧਿਰ੍ ਇਵ ਸ਼੍ਰੁਤੇਃ । ਅਵਿਕਾਰਿਤਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਤਦ੍ ਵ੍ਰਤਂ ਮਮ
ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਹੋਗੇ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਹੁਕਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੱਕਾ ਤੇ ਸੱਚਾ ਵਾਅਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਬਾਲਃ ਪਿਤੁਰ੍ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮੁਕ੍ਤਹੇਤੂਪਪਾਦਨਮ੍ । ਆਦਤ੍ਤੇ ਹਿ ਤਥੈਵੇਦਂ ਗृਹਾਣ ਤ੍ਵਂ ਵਚੋ ਮਮ
ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਪੁੱਛੇ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨੋ।
ਸ਼੍ਰਵਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ਼ੁਭਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਾਵਯਨ੍ । ਸ਼ृਣੁ ਗੀਤਮ੍ ਇਵ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਹੇਤ੍ਵਰ੍ਥਿਤ੍ਵਂ ਵਚੋ ਮਮ
ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸੋਚੋ ਕਿ ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਗੀਤ ਵਾਂਗ ਸੁਣੋ, ਕਾਰਨ ਲੱਭਣ ਦੀ ਲੋੜ ਛੱਡ ਦੋ।
ਸ੍ਵਚਰਿਤਸਦृਸ਼ਂ ਤਵੋਦਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਰਸਮਯੇਨ ਵਿਬੋਧਨਂ ਚ ਬੁਦ੍ਧੇਃ । ਭਵਭਯਭਿਦੁਰਂ ਮਹਾਕਵੀਨਾਂ ਸ਼ृਣੁ ਕਥਯਾਮਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਮਨੋਜ੍ਞਮ੍
ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਚਲਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣ ਢੰਗ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਉਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰੇਗੀ; ਸੁਣ।
ਅਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪੁਮਾਞ੍ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਤ੍ਯਵਿਰੁਦ੍ਧਯੋਃ । ਗੁਣਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯੋਰ੍ ਅਸ਼ੇषੇਣ ਯਥਾਬ੍ਧਿਰ੍ ਵਡਵਾਮ੍ਬੁਨੋਃ
ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਧਨਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਥਾਂ ਸਦਾ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਅੱਗ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ।
ਕਲਾਵਾਞ੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕੁਸ਼ਲੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇ ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਸਰ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸੀਮਾਨ੍ਤਂ ਨ ਤੁ ਜਾਨਾਤ੍ਯ੍ ਅਜਂ ਪਦਮ੍
ਉਹ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਦੁਨੀਆਵੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਅਜਨਮ ਪਦ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਅਨਨ੍ਤਯਤ੍ਨਸਂਸਾਧ੍ਯੇ ਸ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਸਾਧਨੇ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੋ ਵਾਡਵੋ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ ਅਬ੍ਧਿਸਂਸ਼ੋषਣੇ ਯਥਾ
ਉਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਵਾਲਾ ਰਤਨ ਲੱਭਣ ਲਈ ਅੰਤਹਿਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾਉਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਜਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ਨੇਨ ਮਹਤਾ ਕਾਲੇਨਾਧ੍ਯਵਸਾਯਿਨਃ । ਸਿਦ੍ਧਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਃ ਕਿਂ ਵਾ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਉਨ੍ਨਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍
ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਅਸੰਭਵ ਹੈ?
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਮ੍ ਉਦ੍ਯਮਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਪ੍ਰਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਚੇਦ੍ ਅਖੇਦਵਾਨ੍ । ਅਕਿਞ੍ਚਨੋ ऽਪਿ ਸ਼ਕ੍ਰਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਘ੍ਨਤਃ
ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕੰਮ, ਜਤਨ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇੰਦਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਮਣਿਮ੍ ਅਗ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਹਸ੍ਤਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਃ । ਮੇਰੋਰ੍ ਉਦਯਸ਼ृਙ੍ਗਸ੍ਥੋ ਮੁਨਿਰ੍ ਇਨ੍ਦੁਮ੍ ਇਵੋਦਿਤਮ੍
ਉਹ ਰਤਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਹੱਥ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੁਨੀ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਚੰਦ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਬਭੂਵ ਮਣਿਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਨ ਤੁ ਨਿਸ਼੍ਚਯਵਾਨ੍ ਅਸੌ । ਰਾਜ੍ਯੇ ਝਗਿਤਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸੁਦੀਨ ਇਵ ਪਾਮਰਃ
ਮੋਤੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤਾਂ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਖੁਦ ਪੱਕਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ।
ਇਦਂ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਮਨਸਾ ਸ੍ਮਯਸ਼ਾਲਿਨਾ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ ਦੀਰ੍ਘਦੁਃਖਸਮ੍ਭ੍ਰਮਭਾਵਿਨਾ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੱਸਦਿਆਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜ ਅਚਾਨਕ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਲੰਬੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਉਲਝਣ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਹੈ।
ਅਯਂ ਮਣਿਰ੍ ਮਣਿਰ੍ ਨਾਯਂ ਮਣਿਸ਼੍ ਚੇਤ੍ ਤਦ੍ ਭਵੇਨ੍ ਨ ਸਃ । ਸ੍ਪृਸ਼ਾਮਿ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ਾਮ੍ਯ੍ ਏਨਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍
ਕੀ ਇਹ ਮੋਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਜੇ ਇਹ ਮੋਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਹ ਨਹੀਂ। ਕਦੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹਾਂ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ—ਸ਼ਾਇਦ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਨੈਤਾਵਤੈਵ ਕਾਲੇਨ ਮਣੀਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕਿਲ ਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਯਤ੍ਨੇਨਾਜੀਵਿਤਾਨ੍ਤੇਨ ਸਿਧ੍ਯਤੀਤ੍ਯ੍ ਆਗਮਕ੍ਰਮਃ
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਇੰਨੇ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਰਿਵਾਇਤ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਨ ਭਰ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰਿਯਾਨਿਕੂਣਿਤੇਨਾਕ੍ਸ਼੍ਣਾ ਲੋਲਾਲਾਤਤਲੋਪਮਮ੍ । ਰਤ੍ਨਾਲੋਕਂ ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦ੍ਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਮ੍ ਇਵ ਭ੍ਰਮਾਤ੍
ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀਆਂ ਸਿਮਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਮੱਥਾ ਚਲਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਰਤਨ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਚੰਦ ਹੋਣ।
ਕੁਤ ਏਤਾਵਤੀ ਸ੍ਫੀਤਾ ਭਾਗ੍ਯਸਮ੍ਪਨ੍ ਮਮਾਤਤਾ । ਅਧੁਨੈਵ ਯਦ੍ ਆਪ੍ਨੋਮਿ ਮਣੀਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਦਮ੍
ਇਹ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ, ਜੋ ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਹ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ, ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ?
ਕੇਚਿਦ੍ ਏਵ ਮਹਾਨ੍ਤਸ੍ ਤੇ ਮਹਾਭਾਗ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਯੇषਾਮ੍ ਅਲ੍ਪੇਨ ਕਾਲੇਨ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਮੁਖਂ ਸ਼੍ਰਿਯਃ
ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਹੀ ਲੋਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੱਡੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਨਸੀਬ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਅਲ੍ਪਤਪਾਸ੍ ਸਾਧੁਰ੍ ਵਰਾਕੋ ਮਾਨੁषਃ ਕਿਲ । ਸਿਦ੍ਧਯਃ ਕਥਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਮਾਮ੍ ਅਭਾਗ੍ਯੈਕਭਾਜਨਮ੍
ਮੈਂ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤਪस्या ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨਸੀਬ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਿਧੀਆਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਏਵਂ ਵਿਕਲ੍ਪਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ ਅਜ੍ਞਃ ਪਰਾਮृਸ਼ਨ੍ । ਨ ਮਣਿਗ੍ਰਹਣੇ ਯਤ੍ਨਮ੍ ਅਕਰੋਨ੍ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਮੋਹਿਤਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਜਾਣ ਮਨੁੱਖ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਦੇਹਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੂਰਖਤਾ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ, ਰਤਨ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਨ ਯਦਾ ਯੇਨ ਲਬ੍ਧਵ੍ਯਂ ਨ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਤਦਾ । ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਰ੍ ਅਵਾਪ੍ਤੋ ऽਪਿ ਦੁਰ੍ਧਿਯਾ ਹੇਲਯੋਜ੍ਝਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਰਤਨ ਮਿਲ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।