ਨ ਕੇਚਨ ਤਥਾ ਭਾਵਾਸ਼੍ ਚੇਤਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਲਯਨ੍ਤਿ ਮੇ । ਰਾਜ੍ਯਲਾਭਾਦਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਯਥਾ ਸਾਧੁਸਮਾਗਮਃ
ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਨੁਭਵ ਇੰਨਾ ਠੰਢਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿੰਨਾ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ।
ਨਿਰਰ੍ਗਲਤਯਾ ਯਤ੍ਰ ਸਾਮ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਮੁਕ੍ਤਰਾਗਾਦਿਮਨਨਂ ਤਨ੍ ਨ ਕਸ੍ਯ ਸੁਖਾਵਹਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਪੂਰੀ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਲਗਨ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੋਚ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂਵਾਦਿਨ ਏਵਾਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਆਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਭੂਪਤੇਃ । ਭੂਯਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਚੂਡਾਲਾ ਮੁਨਿਦਾਰਕਰੂਪਿਣੀ
ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਰੁਕ ਗਈ। ਫਿਰ ਚੂਡਾਲਾ, ਜੋ ਮੁਨੀ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮੁੜ ਬੋਲ ਪਈ।
ਆਸ੍ਤਾਮ੍ ਏषਾ ਕਥਾ ਤਾਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤੇ ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਮਯਾ । ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਕਥਯ ਹੇ ਸਾਧੋ ਕਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਦ੍ਰੌ ਕਰੋषਿ ਕਿਮ੍
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਕਿਯਤ੍ਪਰ੍ਯਵਸਾਨੇਯਂ ਤਵ ਵਾ ਵਨਵਾਸਿਤਾ । ਸਤ੍ਯਂ ਕਥਯ ਨਾਸਤ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਜਾਨਾਤਿ ਤਾਪਸਃ
ਤੂੰ ਇਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ? ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ, ascetic ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ।
ਦੇਵਪੁਤ੍ਰੋ ऽਸਿ ਜਾਨਾਸਿ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਲੋਕਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ऽਸਿ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਕਥਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਤੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਗੱਲ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਪਤਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਸਂਸਾਰਭਯਭੀਤਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਵਸਾਮਿ ਵਨਾਨ੍ਤਰੇ । ਜਾਨਤੋ ऽਪਿ ਹਿ ਹਾਸਾਯ ਕਥਯਾਮ੍ਯ੍ ਏਵ ਤੇ ਮਨਾਕ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜੋ ऽਹਂ ਭੂਪਾਲਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਭृਸ਼ਂ ਭੀਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞ ਸਂਸृਤੌ ਜਨ੍ਮਨਃ ਪੁਨਃ
ਮੈਂ ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਜੋ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਵੱਸਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਸ੍ ਸੁਖਂ ਪੁਨਰ੍ ਦੁਃਖਂ ਪੁਨਰ੍ ਮਰਣਜਨ੍ਮਨੀ । ਭਵਤਸ੍ ਤੇਨ ਤਪ੍ਯੇ ऽਹਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਵਨਵੀਥਿषੁ
ਕਦੇ ਸੁਖ, ਕਦੇ ਦੁੱਖ, ਕਦੇ ਮੌਤ ਤੇ ਕਦੇ ਜਨਮ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸੋਚ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਦਿਗਨ੍ਤਾਂਸ਼੍ ਚ ਚਰਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਪਰਂ ਤਪਃ । ਨਾਸਾਦਯਾਮਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਏਕਾਂ ਨਿਧਿਮ੍ ਇਵਾਧਨਃ
ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਭਟਕ ਲਵਾਂ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਤਪ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਇੱਕ ਵੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੇ।
ਅਪਤ੍ਤ੍ਰੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਫਲੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਕੋ ਨੀਰਸੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਸਙ੍ਗਤਿਃ । ਸ਼ੁष੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਨੇ ਸਾਧੋ ਘੁਣਕ੍ਸ਼ੁਣ੍ਣ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਖਾਲੀ, ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੂੱਤ, ਇਕੱਲਾ, ਰਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਝਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੰਤ ਜਨ, ਕੀੜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾਧੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਇਮਾਮ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸਮ੍ਪਾਦਯਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ । ਦੁਃਖਾਦ੍ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਦੁਃਖੌਘਮ੍ ਅਮृਤਂ ਮੇ ਵਿषਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਮ ਬੜੀ ਸੁਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਮੈਂ ਇਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਜਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਿਤਾਮਹਮ੍ ਅਹਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪृष੍ਟਵਾਨ੍ ਇਦਮ੍ । ਯਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਜ੍ਞਾਨਯੋਰ੍ ਏਕਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ ਤਦ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਵਿਭੋ
ਕਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਰਮ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਧੀਆ ਹੈ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਹਿ ਪਰਮਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਕ ਇਵੈਤਨ੍ ਨ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਕਾਲਾਤਿਵਾਹਨਾਯੈਵ ਵਿਨੋਦਾਯੋਚਿਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ
ਗਿਆਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਸਮਾਂ ਲੰਘਾਉਣ ਜਾਂ ਮਨ ਰੱਜਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੈ।
ਅਲਬ੍ਧਜ੍ਞਾਨਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਮੁਤ੍ਰ ਪਰਾਯਣਮ੍ । ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬਰਂ ਪਟ੍ਟਂ ਕਮ੍ਬਲਂ ਕਿਂ ਤ੍ਯਜਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਹੀ ਇੱਥੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਕੋਲ ਨਾ ਕਪੜਾ, ਨਾ ਰੇਸ਼ਮੀ ਚਾਦਰ, ਨਾ ਕੰਬਲ ਹੈ, ਉਹ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?
ਵਾਸਨਾਮਾਤ੍ਰਸਾਰਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਫਲਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਸਰ੍ਵਾ ਏਵਾਫਲਾ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਾਸਨਾਮਾਤ੍ਰਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਅਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਰਲੇ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਕਰਮ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਹਿ ਵਾਸਨਾਭਾਵੇ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਫਲਤਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਸੁਸ਼ੁਭਾਃ ਫਲਵਤ੍ਯੋ ऽਪਿ ਸੇਕਾਭਾਵੇ ਲਤਾ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਬੇਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—even ਜੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਣ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬੇ-ਪਾਣੀ ਬੇਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ऋਤ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਯਥਾ ਯਾਤਿ ਵਿਲਯਂ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਆਰ੍ਤਵਮ੍ । ਤਥੈਵ ਵਾਸਨਾਨਾਸ਼ੇ ਨਾਸ਼ਮ੍ ਏਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਫਲਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਫੁੱਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਫਲਤਿ ਯਥਾ ਸ਼ਰਲਤਾ ਫਲਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਾਮੁਤ੍ਰ ਫਲਂ ਫਲਤਿ ਨੋ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਮ ਜੇਕਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਸਯਕ੍ਸ਼ਵਾਸਨੋ ਬਾਲੋ ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਸਦੁਃਖਵਾਸਨੋ ਮੂਢੋ ਦੁਃਖਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭੂਤਾਂ ਵੱਲ ਲਗਾਵ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਭੂਤ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਮੂਰਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਲਗਾਵ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।
ਆਕਾਰਭਾਸੁਰਾਪ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਨ ਦਦਾਤਿ ਫਲਂ ਕ੍ਰਿਯਾ । ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਾ ਚ ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਫੁਲ੍ਲਾ ਸ਼ਰਲਤਾ ਯਥਾ
ਕਰਮ ਚਾਹੇ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।
ਵਾਸਨਾ ਚੇਹ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ੍ਵਾਹਙ੍ਕਾਰਾਦਿਰੁਪਿਣੀ । ਅਸਤ੍ਯੈਵੋਦਿਤਾ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਾਨ੍ ਮਰੁਭੂਮਾਵ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਧੀਃ
ਇਥੇ ਮਨ ਦੇ ਲਗਾਵ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੂਰਖਤਾ ਤੋਂ ਝੂਠੇ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਨਿਕਲ ਆਉਣ।
ਯਸ੍ਯ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਯਾਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਭਾਵਨਾਤ੍ । ਨੋਦੇਤਿ ਵਾਸਨਾ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਯੇਵਾਮ੍ਬੁਧੀਰ੍ ਮਰੌ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਇਹ ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਮੁਕ ਗਈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਲੁਕਵੇਂ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ—ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲਈ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।
ਵਾਸਨਾਮਾਤ੍ਰਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗਾਜ੍ ਜਰਾਮਰਣਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਜੀਵੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਭੂਯੋਜਨ੍ਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਕੇਵਲ ਵਾਸਨਾ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵ ਅੰਦਰੋਂ ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਵਾਸਨਂ ਮਨੋ ਜ੍ਞਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਂ ਮਨਃ । ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਜ੍ਞੇਯਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ ਜੀਵੋ ਨ ਜਾਯਤੇ
ਵਾਸਨਾ ਵਾਲਾ ਮਨ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨ ਹੀ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਹ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਏਵ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੇਯ ਇਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋ ऽਪਿ ਤੇ । ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ ਮਹਾਨ੍ਤੋ ਰਾਜਰ੍षੇ ਤ੍ਵਂ ਕਿਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਇਤਃ ਕਮਣ੍ਡਲੁਰ੍ ਇਤੋ ਦਣ੍ਡਕਾष੍ਠਮ੍ ਇਤੋ ਬृਸੀ । ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨਰ੍ਥਵਿਲਾਸੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਮਸੇ ਕਿਂ ਮਹੀਪਤੇ
ਇੱਥੇ ਕਮੰਡਲ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਦੰਡ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਬਿਸਤਰਾ ਪਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਰਥਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋ?
ਕੋ ऽਹਂ ਕਥਮ੍ ਇਦਂ ਜਾਤਂ ਕਥਂ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਚੇਤਿ ਭੋਃ । ਰਾਜਨ੍ ਨਾਵੇਕ੍ਸ਼ਸੇ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਿਮ੍ ਅਜ੍ਞ ਇਵ ਤਿष੍ਠਸਿ
ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮੁੱਕਦਾ ਹੈ? ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੇ? ਅਣਜਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਖੜੇ ਹੋ?
ਕਥਂ ਬਨ੍ਧਃ ਕਥਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨ੍ ਉਦਾਹਰਨ੍ । ਪਰਾਵਰਵਿਦਾਂ ਪਾਦਾਨ੍ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਙ੍ਗ ਨ ਸੇਵਸੇ
ਬੰਨ੍ਹਾ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਜਿਹੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?
ਦੁਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਸਂਵਿਦਾ ਸ਼ੈਲਕੋਟਰੇ ਕ੍ਰਿਯਯਾਨਯਾ । ਜੀਵਿਤਂ ਕ੍ਸ਼ਪਯਨ੍ ਕਿਂ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਲਾਕੀਟਵਦ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਃ
ਮੰਦੇ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਐਸੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਅਰਥ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕੀੜੀ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹੋ?