ਸਾਧੋ ਸੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਂ ਪੌਤ੍ਰਃ ਕੁਮ੍ਭੋ ऽਹਂ ਪਦ੍ਮਜਨ੍ਮਨਃ । ਪੁਤ੍ਰੋ ऽਹਂ ਨਾਰਦਮੁਨੇਃ ਕੁਮ੍ਭਨਾਮਾਸ੍ਮਿ ਕੁਮ੍ਭਜਃ
ਓ ਸਾਧੂ, ਮੈਂ ਉਹ ਪੌਤ੍ਰ ਹਾਂ—ਕੁੰਭਾ, ਜੋ ਪਦਮ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਕੁੰਭ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਕੁੰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।
ਨਿਵਸਾਮ੍ਯ੍ ਅਬ੍ਜਜਪੁਰੇ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸਹ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ । ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ ਸੁਹृਦੋ ਵੇਦਾ ਮਮ ਲੀਲਾ ਵਿਲਾਸਿਨੀ
ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪਦਮ-ਜਨਮਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਚਾਰ ਵੈਦ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ ਹਨ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਖੇਡ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।
ਮਾਤृष੍ਵਸਾ ਮੇ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਮਮ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਮਮ ਗृਹਂ ਪੌਤ੍ਰਸ੍ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਮਿ ਸੁਸ੍ਥਿਤਃ
ਗਾਯਤਰੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂਮਾਂ ਹੈ, ਸਰਸਵਤੀ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਘਰ ਹੈ ਤੇ ਮੈਂ ਉਥੇ ਪੌਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।
ਯਥਾਕਾਮਮ੍ ਅਸ਼ੇषਾਣਿ ਜਗਨ੍ਤਿ ਵਿਹਰਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਲੀਲਯਾ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਤੁ ਕਾਰ੍ਯੇਣ ਕੇਨਚਿਤ੍
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ, ਖੇਡ-ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਰਾਜਰ੍षੇ ਤੇਨ ਮੇ ਪਾਦੌ ਪਤਤੋ ਮੇ ਨ ਭੂਤਲੇ । ਰਜਸ੍ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ ਨਾਙ੍ਗਾਨਿ ਗ੍ਲਾਨਿਂ ਨਾਯਾਤਿ ਮੇ ਵਪੁਃ
ਰਾਜਾ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦੇ, ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਅਦ੍ਯਾਕਾਸ਼ਪਥਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਦृष੍ਟਵਾਂਸ੍ ਤ੍ਵਾਮ੍ ਅਹਂ ਪੁਰਃ । ਇਹ ਤੇਨਾਗਤੋ ऽਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਸਰ੍ਵਂ ਕਥਿਤਵਾਨ੍ ਇਤਿ
ਅੱਜ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਏषੋ ऽਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਮ੍ ਏਵ ਯਥਾਨੁਭੂਤਂ ਤੇ ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਨਨੁ ਮਯਾ ਵਨਵਾਸਤਜ੍ਜ੍ਞ । ਸਨ੍ਤੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਸਙ੍ਕਥਨਮ੍ ਆਰ੍ਯਸਮਾਗਮੇषੁ ਨਿਨ੍ਦਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਸੁਭਗ ਸਂਵ੍ਯਵਹਾਰਦਕ੍ਸ਼ਾਃ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਕਿ 'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ'। ਭਲੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਾਵ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਛੁਪਾਉਣ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਮੁਨੌ ਦਿਵਸੋ ਜਗਾਮ ਸਾਯਨ੍ਤਨਾਯ ਵਿਧਯੇ ऽਸ੍ਤਮ੍ ਇਨੋ ਜਗਾਮ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਭਾ ਕृਤਨਮਸ੍ਕਰਣਾ ਜਗਾਮ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕ੍ਸ਼ਯੇ ਰਵਿਕਰੈਸ਼੍ ਚ ਸਹਾਜਗਾਮ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਉਥੇ ਸੀ, ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੱਲ ਵਧ ਗਿਆ ਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਲਪਕਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲੀ ਗਈ।
ਸਰ੍ਗੇ ਸ੍ਫੁਰਦ੍ਭਿਰ੍ ਮਤ੍ਪੁਣ੍ਯੈਰ੍ ਮਨ੍ਯੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇषਿਤੋ ਭਵਾਨ੍ । ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯੈਸ੍ ਸਮ੍ਭृਤੈਰ੍ ਅਦ੍ਰੌ ਪ੍ਰਾਵृਡ੍ਵਾਤੈਰ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦਃ
ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਚਮਕਦੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜੋ ਅਣਦੇਖੇ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਜੋ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਮੌਸਮ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਅਦ੍ਯ ਤਿष੍ਠਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਸਾਧੋ ਧਨ੍ਯਾਨਾਂ ਧੁਰਿ ਧਰ੍ਮਤਃ । ਅਮृਤਸ੍ਯਨ੍ਦਵਚਸਾ ਯਤ੍ ਤ੍ਵਯਾਸ੍ਮਿ ਸਮਾਗਤਃ
ਅੱਜ ਮੈਂ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਧਰਮ ਦੇ ਸਹਾਰੇ, ਧੰਨਵਾਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਰਸ ਵਾਂਗ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਕੇਚਨ ਤਥਾ ਭਾਵਾਸ਼੍ ਚੇਤਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਲਯਨ੍ਤਿ ਮੇ । ਰਾਜ੍ਯਲਾਭਾਦਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਯਥਾ ਸਾਧੁਸਮਾਗਮਃ
ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਨੁਭਵ ਇੰਨਾ ਠੰਢਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿੰਨਾ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ।
ਨਿਰਰ੍ਗਲਤਯਾ ਯਤ੍ਰ ਸਾਮ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਮੁਕ੍ਤਰਾਗਾਦਿਮਨਨਂ ਤਨ੍ ਨ ਕਸ੍ਯ ਸੁਖਾਵਹਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਪੂਰੀ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਲਗਨ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੋਚ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਵਂਵਾਦਿਨ ਏਵਾਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਮ੍ ਆਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯ ਭੂਪਤੇਃ । ਭੂਯਃ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਚੂਡਾਲਾ ਮੁਨਿਦਾਰਕਰੂਪਿਣੀ
ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਰੁਕ ਗਈ। ਫਿਰ ਚੂਡਾਲਾ, ਜੋ ਮੁਨੀ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮੁੜ ਬੋਲ ਪਈ।
ਆਸ੍ਤਾਮ੍ ਏषਾ ਕਥਾ ਤਾਵਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤੇ ਵਰ੍ਣਿਤਂ ਮਯਾ । ਤ੍ਵਂ ਮੇ ਕਥਯ ਹੇ ਸਾਧੋ ਕਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਦ੍ਰੌ ਕਰੋषਿ ਕਿਮ੍
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?
ਕਿਯਤ੍ਪਰ੍ਯਵਸਾਨੇਯਂ ਤਵ ਵਾ ਵਨਵਾਸਿਤਾ । ਸਤ੍ਯਂ ਕਥਯ ਨਾਸਤ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਜਾਨਾਤਿ ਤਾਪਸਃ
ਤੂੰ ਇਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ? ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ, ascetic ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ।
ਦੇਵਪੁਤ੍ਰੋ ऽਸਿ ਜਾਨਾਸਿ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਲੋਕਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਤਤਜ੍ਜ੍ਞੋ ऽਸਿ ਕਿਮ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਕਥਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਤੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਗੱਲ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਪਤਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ?
ਸਂਸਾਰਭਯਭੀਤਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਵਸਾਮਿ ਵਨਾਨ੍ਤਰੇ । ਜਾਨਤੋ ऽਪਿ ਹਿ ਹਾਸਾਯ ਕਥਯਾਮ੍ਯ੍ ਏਵ ਤੇ ਮਨਾਕ੍
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜੋ ऽਹਂ ਭੂਪਾਲਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਭृਸ਼ਂ ਭੀਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞ ਸਂਸृਤੌ ਜਨ੍ਮਨਃ ਪੁਨਃ
ਮੈਂ ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਜੋ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਵੱਸਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪੁਨਸ੍ ਸੁਖਂ ਪੁਨਰ੍ ਦੁਃਖਂ ਪੁਨਰ੍ ਮਰਣਜਨ੍ਮਨੀ । ਭਵਤਸ੍ ਤੇਨ ਤਪ੍ਯੇ ऽਹਂ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞ ਵਨਵੀਥਿषੁ
ਕਦੇ ਸੁਖ, ਕਦੇ ਦੁੱਖ, ਕਦੇ ਮੌਤ ਤੇ ਕਦੇ ਜਨਮ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸੋਚ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਭ੍ਰਮਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਦਿਗਨ੍ਤਾਂਸ਼੍ ਚ ਚਰਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਪਰਂ ਤਪਃ । ਨਾਸਾਦਯਾਮਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਏਕਾਂ ਨਿਧਿਮ੍ ਇਵਾਧਨਃ
ਚਾਹੇ ਮੈਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਭਟਕ ਲਵਾਂ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਤਪ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਇੱਕ ਵੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕੇ।
ਅਪਤ੍ਤ੍ਰੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਫਲੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਕੋ ਨੀਰਸੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਸਙ੍ਗਤਿਃ । ਸ਼ੁष੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਨੇ ਸਾਧੋ ਘੁਣਕ੍ਸ਼ੁਣ੍ਣ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਖਾਲੀ, ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੂੱਤ, ਇਕੱਲਾ, ਰਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਝਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੰਤ ਜਨ, ਕੀੜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾਧੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਇਮਾਮ੍ ਅਖਣ੍ਡਿਤਾਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਸਮ੍ਪਾਦਯਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ । ਦੁਃਖਾਦ੍ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਦੁਃਖੌਘਮ੍ ਅਮृਤਂ ਮੇ ਵਿषਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਮ ਬੜੀ ਸੁਰਤ ਨਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਮੈਂ ਇਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਜਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਿਤਾਮਹਮ੍ ਅਹਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪृष੍ਟਵਾਨ੍ ਇਦਮ੍ । ਯਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਜ੍ਞਾਨਯੋਰ੍ ਏਕਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ ਤਦ੍ ਬ੍ਰੂਹਿ ਮੇ ਵਿਭੋ
ਕਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਰਮ ਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵਧੀਆ ਹੈ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ।
ਜ੍ਞਾਨਂ ਹਿ ਪਰਮਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਕ ਇਵੈਤਨ੍ ਨ ਵੇਤ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਕਾਲਾਤਿਵਾਹਨਾਯੈਵ ਵਿਨੋਦਾਯੋਚਿਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ
ਗਿਆਨ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਸਮਾਂ ਲੰਘਾਉਣ ਜਾਂ ਮਨ ਰੱਜਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਢੁੱਕਵਾਂ ਹੈ।
ਅਲਬ੍ਧਜ੍ਞਾਨਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਮੁਤ੍ਰ ਪਰਾਯਣਮ੍ । ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬਰਂ ਪਟ੍ਟਂ ਕਮ੍ਬਲਂ ਕਿਂ ਤ੍ਯਜਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕਰਮ ਹੀ ਇੱਥੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਕੋਲ ਨਾ ਕਪੜਾ, ਨਾ ਰੇਸ਼ਮੀ ਚਾਦਰ, ਨਾ ਕੰਬਲ ਹੈ, ਉਹ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?
ਵਾਸਨਾਮਾਤ੍ਰਸਾਰਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਫਲਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਸਰ੍ਵਾ ਏਵਾਫਲਾ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਵਾਸਨਾਮਾਤ੍ਰਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍
ਅਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਰਲੇ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਕਰਮ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਾ ਹਿ ਵਾਸਨਾਭਾਵੇ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਫਲਤਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਸੁਸ਼ੁਭਾਃ ਫਲਵਤ੍ਯੋ ऽਪਿ ਸੇਕਾਭਾਵੇ ਲਤਾ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਬੇਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—even ਜੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋਣ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਬੇ-ਪਾਣੀ ਬੇਲ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ऋਤ੍ਵਨ੍ਤਰੇ ਯਥਾ ਯਾਤਿ ਵਿਲਯਂ ਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਆਰ੍ਤਵਮ੍ । ਤਥੈਵ ਵਾਸਨਾਨਾਸ਼ੇ ਨਾਸ਼ਮ੍ ਏਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਫਲਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਫੁੱਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਫਲਤਿ ਯਥਾ ਸ਼ਰਲਤਾ ਫਲਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਾਮੁਤ੍ਰ ਫਲਂ ਫਲਤਿ ਨੋ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਰਮ ਜੇਕਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਸਯਕ੍ਸ਼ਵਾਸਨੋ ਬਾਲੋ ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ । ਸਦੁਃਖਵਾਸਨੋ ਮੂਢੋ ਦੁਃਖਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭੂਤਾਂ ਵੱਲ ਲਗਾਵ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਭੂਤ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਮੂਰਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਵੱਲ ਲਗਾਵ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।