ਸ਼ੀਤਲੇ ਸ੍ਵਰ੍ਧੁਨੀਤੀਰੇ ਯਤ੍ਨੋਤ੍ਸृष੍ਟਮਲਂ ਪੁਰਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬਫਲਾਪੂਰਮ੍ ਏਕਤ੍ਰੈਵੋਪਸਮ੍ਭृਤਮ੍
ਸੁਰਗ ਦੀ ਠੰਢੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਵੇਂ ਸਜਾਏ ਹੋਏ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਚੰਨ ਦੀਆਂ ਥਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਫਲਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਪਿਆ ਸੀ।
ਸ੍ਤ੍ਰੈਣਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਤਤ੍ ਕਾਨ੍ਤਂ ਸਹਸੈਵ ਮਨੋ ਮੁਨੇਃ । ਅਨਾਸ਼੍ਰਿਤਵਿਵੇਕਾਂਸ਼ਂ ਬਭੂਵਾਨਨ੍ਦਿਤਂ ਸ੍ਫੁਰਤ੍
ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਦਾ ਮਨ ਅਚਾਨਕ ਖਿੱਚ ਗਿਆ; ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
ਆਨਨ੍ਦਵਲਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨਿਲੇ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਬਭੂਵ ਤਸ੍ਯ ਤੁष੍ਟਸ੍ਯ ਮਦਨਸ੍ਖਲਿਤਂ ਤਦਾ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਹ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਸੀ। ਉਸ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਥਰਥਰਾ ਆ ਗਿਆ।
ਫਲਂ ਰਸਾਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਇਵ ਗ੍ਰੀष੍ਮਾਨ੍ਤ ਇਵ ਤੋਯਦਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਃ ਪਾਦਪਸ਼੍ ਛਿਨ੍ਨਲਤਾਵृਨ੍ਤ ਇਵੋਤ੍ਤਮਃ
ਉਹ ਐਸਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਫਲ ਤਾਜ਼ੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਨਵਾਂ ਪੌਦਾ ਜਿਸਦੀ ਬੇਲ ਹਾਲੇ-ਹਾਲੇ ਕੱਟੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਹੋਵੇ।
ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਕਣਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕ ਇਵ ਵਾ ਮੁਨਿਃ । ਬਿਸਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਯਾਤਮ੍ ਇਵ ਗਲਤ੍ਸਾਰਰਸੋ ऽਭਵਤ੍
ਉਹ ਰਿਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਟਪਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸਦਾ ਰਸ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਤਾਦृਸ਼ੋ ऽਪਿ ਬਹੁਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਮੁਨਿਃ । ਨਿਰਿਚ੍ਛੋ ऽਪਿ ਨਿਰਾਸ੍ਥੋ ऽਪਿ ਨਕਿਞ੍ਚਿਦੁਪਮੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਇੰਨਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਲਗਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮੁਨੀ ਵੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦੋ ऽਪਿ ਚ । ਨਾਰਦੋ ऽਪਿ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮਦਨਸ੍ਖਲਿਤੋ ऽਭਵਤ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ?
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾ ਏਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਭੂਤਜਾਤੇਰ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਦੇਵਾਦੇਰ੍ ਅਪਿ ਦੇਹੋ ऽਯਂ ਦ੍ਵਯਾਤ੍ਮੈਵਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇਕ ਜੀਵ—ਚਾਹੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹੋਣ—ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੁਹਾਂਤਰੀ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਥ ਵਾ ਤਜ੍ਜ੍ਞਂ ਯਾਵਨ੍ ਮਤ੍ਤਂ ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਸੁਖਦੁਃਖਮਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹृਦ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਦਾਰ੍ਥੇਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਵਰ੍ਧਤੇ ਸੁਖਮ੍ । ਆਲੋਕ ਇਵ ਦੀਪੇਨ ਮਹਾਮ੍ਬੁਧਿਰ੍ ਇਵੇਨ੍ਦੁਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਚੰਨ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਮਨਪਸੰਦ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੁਖ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੁਚ੍ਛਾਦਿਨਾ ਪਦਾਰ੍ਥੇਨ ਦੁਃਖਂ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਏਤਿ ਹਿ । ਤਮੋ ਮੇਘਪਟੇਨੇਵ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਵਸਤੂ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਪਰਤ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਸਤ੍ਯੇ ਨਿਮੇषਮ੍ ਅਪਿ ਵਿਸ੍ਮृਤੇ । ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਉਲ੍ਲਾਸਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਪਯੋਧਰਃ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਸੁੱਚੀ ਤੇ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਰਤਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਾਦ੍ ਅਨੁਨ੍ਮੇषਮ੍ ਅਵਿਸ੍ਤृਤੇ । ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਨੋਲ੍ਲਸਤ੍ਯ੍ ਏष ਚਿਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਪਿਸ਼ਾਚਕਃ
ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾ ਹਟੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਭੁਤਕੜਾ ਉੱਥੇ ਉਭਰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਤਮਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਗਤਮ੍ । ਤਥੈਵ ਸੁਖਦੁਃਖਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰੀਰ ਆਪਣਾ ਅਸਤੀਤਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤੇ ਹਿ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਦ੍ਵੇ ਜਨ੍ਮਕਾਰਣਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ । ਅਜ੍ਞਸ੍ਯ ਲਗਤਸ਼੍ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਟਕੁਙ੍ਕੁਮਵਦ੍ ਦृਢਮ੍
ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਜਨਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਾਂਗ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟਾ ਕਪੜਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਪੱਕੇ ਹੋ ਜਾਣ।
ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤ੍ਵ੍ ਅਙ੍ਗ ਲਗਤੋ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਚਿਤੇਰ੍ ਵਸ਼ਾਤ੍ । ਯਥਾ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੌ ਰਾਗਾਵ੍ ਅਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨ੍ਤਰੌ ਮਣੇਃ
ਪਰ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰੁਝਾਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਮਣਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ।
ਪੁਰਸ੍ਸ੍ਥਵਸ੍ਤ੍ਵਭਾਵੇਨ ਰਞ੍ਜਨਾਂ ਸ੍ਫਟਿਕੋ ਯਥਾ । ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ ਤ੍ਯਜਤਿ ਹੇ ਸਾਧੋ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਮੁਨਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹਟਣ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਆਤਮਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਾਲਾ ਮੁਨਿ ਸੰਸਾਰਕ ਲਗਾਵ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਸ੍ਤੁ ਸਂਸ਼੍ਲੇषਮਾਤ੍ਰੇਣ ਘਨਂ ਰਞ੍ਜਿਤਚੇਤਸਃ । ਗਤੇ ऽਪਿ ਵਸ੍ਤੁਨਿ ਦृਢਂ ਦੁਰ੍ਧਿਯਃ ਪਰਿਤਾਪਿਨਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚੀਜ਼ ਚਲੀ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗਤੇ ऽਪਿ ਕੁਙ੍ਕੁਮੇ ਭਸ੍ਤ੍ਰਾ ਤਦੀਯਮ੍ ਅਨੁਰਞ੍ਜਨਮ੍ । ਨ ਜਹਾਤਿ ਯਥਾ ਮੂਢਸ੍ ਤਥਾ ਵਿषਯਰਞ੍ਜਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਥੈਲੇ ਉੱਤੇ ਕੁੰਗੂ ਲਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਲਾਲੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲਗਨ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ।
ਅਨੇਨੈਵ ਕ੍ਰਮੇਣੈਤੌ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ । ਭਾਵਨਾਤਾਨਵਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਬਨ੍ਧੋ ਹਿ ਦृਢਭਾਵਨਮ੍
ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਲਪਨਾ ਪੱਕੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੰਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਕਥਂ ਦੁਃਖਂ ਸੁਖਂ ਚ ਵਾ । ਅਭ੍ਯੁਦੇਤੀਤਿ ਵਦ ਮੇ ਦੂਰਸ੍ਥਾਯਾਮ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰਭੋ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਅਤ੍ਯੁਦਾਰਮ੍ ਅਤੀਵਾਚ੍ਛਂ ਬਹ੍ਵਰ੍ਥਂ ਵਚਨਂ ਤਵ । ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਤृਪ੍ਤਿਂ ਨ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਮਯੂਰੋ ऽਭ੍ਰਰਵੇष੍ਵ੍ ਇਵ
ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀਆਂ, ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਅਰਥ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣ ਕੇ ਰੱਜਦਾ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ ਹृਦ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਆਦਾਯਾਕ੍ਸ਼ਪਾਣਿਭਿਃ । ਸੁਖਸਂਵਿਦ੍ ਇਯਂ ਬਾਲਾ ਨੂਨਮ੍ ਉਲ੍ਲਸਤਿ ਸ੍ਵਤਃ
ਆਪਣੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਸੁਖ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਆਪਣੇ ਆਪ, ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ, ਖਿੜ ਉਠਦੀ ਹੈ।
ਹृਦ੍ਗਤਾ ਕ੍ਸ਼ੋਭਮ੍ ਆਯਾਤਾ ਜੀਵਂ ਕੁਣ੍ਡਲਿਨੀਗਤਮ੍ । ਸੋਮ੍ਯਮ੍ ਉਦ੍ਬੋਧਯਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸਿਂਹਮ੍ ਅਭ੍ਰਰਵੋ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਜੀਵਨ-ਤਾਕਤ ਜੋ ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਜ lion ਨੂੰ ਜਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਵਪੂਰਿਤਾ ਨਾਡੀਰ੍ ਜੀਵ ਆਕ੍ਰਮਤਿ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ । ਸਮ੍ਯਕ੍ਸੇਕਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਰਸੋ ਦ੍ਰੁਮਲਤਾ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਨਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਤੇ ਹਿਲਦਾ ਹੈ; ਜਾਗਰੂਕ ਮਨ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਸ ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖਪ੍ਰਬੋਧਸਞ੍ਚਾਰੇ ਦੁਃਖਬੋਧਗਮੇ ਤਥਾ । ਜੀਵਸ੍ਯ ਨਿਯਤਾ ਨਾਡ੍ਯਃ ਪृਥਗ੍ ਦੇਹੇ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਗਤਾਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਖ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਸੂਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੀਵ ਦੀਆਂ ਨਾਡੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸੁਖਿਤਃ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਏष ਯਾਸੁ ਤਾਸੁ ਨ ਦੁਃਖਿਤਃ । ਯੇ ਹਿ ਮਾਰ੍ਗਾਸ੍ ਸੁਵੇषਸ੍ਯ ਕੁਵੇषਸ੍ਯ ਨ ਤੇ ਸ਼ੁਭਾਃ
ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਖ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਨਹੀਂ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਰਾਹ ਹੀ ਭਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਾੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ।
ਜੀਵਸ੍ ਸਦੈਵ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦੇਹੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਵੈ ਕਿਲ । ਤਸ੍ਯ ਦੁਃਖੇ ਸੁਖੇ ਵਾਪਿ ਨਿਯਤਂ ਸ੍ਫੁਰਿਤਂ ਕੁਤਃ
ਜੀਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਥਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਚਲਚਲਾਹਟ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਜੀਵੋ ऽਯਂ ਸਂਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਪਰਿਸ੍ਫੁਰਨ੍ । ਤਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ ਏਵੈਨਂ ਮੁਕ੍ਤਂ ਮੁਕ੍ਤਮ੍ ਅਵੈਹਿ ਵੈ
ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਲਈ ਇਹ ਜੀਵ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਜ਼ਾਦ ਸਮਝੋ।
ਯਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ ਅਧਿਕਂ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਮਾਰੁਤਮ੍ । ਤਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਮ੍ ਏਵੈਨਂ ਬਦ੍ਧਂ ਬਦ੍ਧਮ੍ ਅਵੈਹਿ ਮੇ
ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖਿਆ।