ਕਾਞ੍ਚਨਾਮ੍ਭੋਜਮੁਕੁਲਸੁਨ੍ਦਰੈਸ੍ ਸ੍ਤਨਮਣ੍ਡਲੈਃ । ਪਰਿਵੇਲ੍ਲਿਤਮ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਫਲੈਃ ਕਾਨ੍ਤਦ੍ਰੁਮਂ ਯਥਾ
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੌਣੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਕੌਂਸਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਭਰੇ ਛਾਤੀਆਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਤੇ ਰਲਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਹਣੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਫਲ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ।
ਦ੍ਰੁਤਹੇਮਰਸਾਪੂਰਨਿਰ੍ਝਰਾਭੋਗਭਾਸੁਰੈਃ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਮ੍ ਊਰੁਭਿਃ ਕਾਮਮਨ੍ਦਿਰਸ੍ਤਮ੍ਭਵਿਭ੍ਰਮਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਸ਼ਨ ਰਾਨਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਇੱਛਾ ਦੇ ਮਹਲ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।
ਨਿਰ੍ਮਲੀਕृਤਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾ ਵਿਲਾਸਿਨਾ । ਲਾਵਣ੍ਯਰਸਪੂਰੇਣ ਤਰ੍ਜਯਨ੍ਤਮ੍ ਇਵਾਪਗਾਮ੍
ਚੰਨ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ, ਤੇ ਸੋਹਣਪ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ।
ਪ੍ਰਾਕਾਰੈਰ੍ ਅਮਰੋਦ੍ਯਾਨੇ ਰਥਚਕ੍ਰੈਰ੍ ਮਨੋਭੁਵਃ । ਉਤ੍ਪਥਾਰ੍ਪਿਤਗਙ੍ਗਾਮ੍ਬੁਨਿਤਮ੍ਬਤਟਸੇਤੁਭਿਃ
ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਧਾਂ, ਮਨ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ, ਤੇ ਉਲਟ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪੁਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਦृष੍ਟਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਮ੍ ਇਵਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਿਤਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਾਦਰ੍ਸ਼ਤਾਂ ਗਤਮ੍
ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਅੰਗ ਵਿਚ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰੂਪ ਇਕਠਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ; ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਾਂਗ ਆਇਨੇ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਕਾਲਕਲ੍ਪਤਰੋਰ੍ ਵਰ੍षਵਿਟਪਾਤ੍ ਪਕ੍ਸ਼ਪਲ੍ਲਵਾਤ੍ । ਵਿਵਿਧਰ੍ਤੁਲਤਾਜਾਲਾਦ੍ ਦਿਨਸ਼੍ਰੀਕਲਿਕਾਕੁਲਾਤ੍
ਕਾਲ ਦੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਈ ਵਰਗੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਤੋਂ, ਤੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਕਲੀਦਾਰ ਗੁੱਚਿਆਂ ਤੋਂ।
ਆਲੋਕਪੁष੍ਪਰਜਸੋ ਜਾਤਾਦ੍ ਗਗਨਕਾਨਨੇ । ਸ੍ਫੁਰਜ੍ਜਗਤ੍ਖਗਵ੍ਰਾਤਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਾਬ੍ਧ੍ਯੇਕਾਲਵਾਲਕਾਤ੍
ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਉੱਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰੇਣ ਤੋਂ, ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੋਂ, ਤੇ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਵਾਲ ਤੋਂ।
ਮਾਸਸ੍ਤਬਕਵृਨ੍ਤੇषੁ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਯਾਨ੍ਤਂ ਰਸਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਉਦ੍ਧृਤ੍ਯੋਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਚਾਲਿਤਾਮ੍ਭੋਦਪਲ੍ਲਵਮ੍
ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਗੁਲਦਸਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ ਵਿਚ, ਰਸ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਹਿਲਦੇ ਜਲ-ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਕੋਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ।
ਆਲੋਲਾਲਕਕੇਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਿਤਾਰਕਾਦਿਮਧੁਵ੍ਰਤਮ੍ । ਅਮृਤਾਪਦ੍ਵਿਘਾਤਾਯ ਕੋਸ਼ਸਞ੍ਚਯਕਾਰਿਭਿਃ
ਤਾਰਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਰਸ ਲਈ ਉਤਾਵਲੀਆਂ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਮਰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪੇ ਭੂਤਸਙ੍ਘਾਨਾਂ ਵਿਕਸਤ੍ਕਨਕਾਮ੍ਬੁਜੇ । ਪਦ੍ਮਪਲ੍ਲਵਸਞ੍ਛਨ੍ਨਂ ਗੁਪ੍ਤਂ ਮੇਰੋਰ੍ ਗੁਹਾਨ੍ਤਰੇ
ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ਼ੀਤਲੇ ਸ੍ਵਰ੍ਧੁਨੀਤੀਰੇ ਯਤ੍ਨੋਤ੍ਸृष੍ਟਮਲਂ ਪੁਰਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬਫਲਾਪੂਰਮ੍ ਏਕਤ੍ਰੈਵੋਪਸਮ੍ਭृਤਮ੍
ਸੁਰਗ ਦੀ ਠੰਢੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਵੇਂ ਸਜਾਏ ਹੋਏ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਚੰਨ ਦੀਆਂ ਥਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਫਲਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਪਿਆ ਸੀ।
ਸ੍ਤ੍ਰੈਣਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਤਤ੍ ਕਾਨ੍ਤਂ ਸਹਸੈਵ ਮਨੋ ਮੁਨੇਃ । ਅਨਾਸ਼੍ਰਿਤਵਿਵੇਕਾਂਸ਼ਂ ਬਭੂਵਾਨਨ੍ਦਿਤਂ ਸ੍ਫੁਰਤ੍
ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਦਾ ਮਨ ਅਚਾਨਕ ਖਿੱਚ ਗਿਆ; ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
ਆਨਨ੍ਦਵਲਿਤੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੇ ਪ੍ਰਾਣਾਨਿਲੇ ਸ੍ਥਿਤੇ । ਬਭੂਵ ਤਸ੍ਯ ਤੁष੍ਟਸ੍ਯ ਮਦਨਸ੍ਖਲਿਤਂ ਤਦਾ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਹ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਸੀ। ਉਸ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਥਰਥਰਾ ਆ ਗਿਆ।
ਫਲਂ ਰਸਾਪੂਰ੍ਣਮ੍ ਇਵ ਗ੍ਰੀष੍ਮਾਨ੍ਤ ਇਵ ਤੋਯਦਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਃ ਪਾਦਪਸ਼੍ ਛਿਨ੍ਨਲਤਾਵृਨ੍ਤ ਇਵੋਤ੍ਤਮਃ
ਉਹ ਐਸਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਫਲ ਤਾਜ਼ੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਨਵਾਂ ਪੌਦਾ ਜਿਸਦੀ ਬੇਲ ਹਾਲੇ-ਹਾਲੇ ਕੱਟੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਚੋਟੀ ਤੇ ਹੋਵੇ।
ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਕਣਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕ ਇਵ ਵਾ ਮੁਨਿਃ । ਬਿਸਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਯਾਤਮ੍ ਇਵ ਗਲਤ੍ਸਾਰਰਸੋ ऽਭਵਤ੍
ਉਹ ਰਿਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਟਪਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਾਂਗ ਜੋ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਉਸਦਾ ਰਸ ਵਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਤਾਦृਸ਼ੋ ऽਪਿ ਬਹੁਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਸੌ ਮੁਨਿਃ । ਨਿਰਿਚ੍ਛੋ ऽਪਿ ਨਿਰਾਸ੍ਥੋ ऽਪਿ ਨਕਿਞ੍ਚਿਦੁਪਮੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਇੰਨਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਲਗਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮੁਨੀ ਵੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦੋ ऽਪਿ ਚ । ਨਾਰਦੋ ऽਪਿ ਕਥਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮਦਨਸ੍ਖਲਿਤੋ ऽਭਵਤ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਣ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ?
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾ ਏਵ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਭੂਤਜਾਤੇਰ੍ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਦੇਵਾਦੇਰ੍ ਅਪਿ ਦੇਹੋ ऽਯਂ ਦ੍ਵਯਾਤ੍ਮੈਵਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇਕ ਜੀਵ—ਚਾਹੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹੋਣ—ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੁਹਾਂਤਰੀ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਮ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਥ ਵਾ ਤਜ੍ਜ੍ਞਂ ਯਾਵਨ੍ ਮਤ੍ਤਂ ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਸੁਖਦੁਃਖਮਯਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍
ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹृਦ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਦਾਰ੍ਥੇਨ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਵਰ੍ਧਤੇ ਸੁਖਮ੍ । ਆਲੋਕ ਇਵ ਦੀਪੇਨ ਮਹਾਮ੍ਬੁਧਿਰ੍ ਇਵੇਨ੍ਦੁਨਾ
ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਧਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਚੰਨ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਮਨਪਸੰਦ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੁਖ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੁਚ੍ਛਾਦਿਨਾ ਪਦਾਰ੍ਥੇਨ ਦੁਃਖਂ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਏਤਿ ਹਿ । ਤਮੋ ਮੇਘਪਟੇਨੇਵ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਵਸਤੂ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਪਰਤ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਸਤ੍ਯੇ ਨਿਮੇषਮ੍ ਅਪਿ ਵਿਸ੍ਮृਤੇ । ਦृਸ਼੍ਯਮ੍ ਉਲ੍ਲਾਸਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਪਯੋਧਰਃ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਸੁੱਚੀ ਤੇ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਵਣ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਰਤਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਾਦ੍ ਅਨੁਨ੍ਮੇषਮ੍ ਅਵਿਸ੍ਤृਤੇ । ਸ੍ਵਰੂਪੇ ਨੋਲ੍ਲਸਤ੍ਯ੍ ਏष ਚਿਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਪਿਸ਼ਾਚਕਃ
ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾ ਹਟੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਭੁਤਕੜਾ ਉੱਥੇ ਉਭਰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਤਮਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਗਤਮ੍ । ਤਥੈਵ ਸੁਖਦੁਃਖਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰੀਰ ਆਪਣਾ ਅਸਤੀਤਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤੇ ਹਿ ਸੁਖਦੁਃਖੇ ਦ੍ਵੇ ਜਨ੍ਮਕਾਰਣਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ । ਅਜ੍ਞਸ੍ਯ ਲਗਤਸ਼੍ ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਟਕੁਙ੍ਕੁਮਵਦ੍ ਦृਢਮ੍
ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਜਨਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਾਂਗ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟਾ ਕਪੜਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਪੱਕੇ ਹੋ ਜਾਣ।
ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਤ੍ਵ੍ ਅਙ੍ਗ ਲਗਤੋ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਚਿਤੇਰ੍ ਵਸ਼ਾਤ੍ । ਯਥਾ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੌ ਰਾਗਾਵ੍ ਅਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨ੍ਤਰੌ ਮਣੇਃ
ਪਰ ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਜੁੜਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰੁਝਾਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਮਣਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ।
ਪੁਰਸ੍ਸ੍ਥਵਸ੍ਤ੍ਵਭਾਵੇਨ ਰਞ੍ਜਨਾਂ ਸ੍ਫਟਿਕੋ ਯਥਾ । ਤਜ੍ਜ੍ਞਸ੍ ਤ੍ਯਜਤਿ ਹੇ ਸਾਧੋ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਮੁਨਿਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਫੈਦ ਪੱਥਰ ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹਟਣ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਆਤਮਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਾਲਾ ਮੁਨਿ ਸੰਸਾਰਕ ਲਗਾਵ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਸ੍ਤੁ ਸਂਸ਼੍ਲੇषਮਾਤ੍ਰੇਣ ਘਨਂ ਰਞ੍ਜਿਤਚੇਤਸਃ । ਗਤੇ ऽਪਿ ਵਸ੍ਤੁਨਿ ਦृਢਂ ਦੁਰ੍ਧਿਯਃ ਪਰਿਤਾਪਿਨਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਸਤੂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚੀਜ਼ ਚਲੀ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਗਤੇ ऽਪਿ ਕੁਙ੍ਕੁਮੇ ਭਸ੍ਤ੍ਰਾ ਤਦੀਯਮ੍ ਅਨੁਰਞ੍ਜਨਮ੍ । ਨ ਜਹਾਤਿ ਯਥਾ ਮੂਢਸ੍ ਤਥਾ ਵਿषਯਰਞ੍ਜਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੇ ਥੈਲੇ ਉੱਤੇ ਕੁੰਗੂ ਲਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਲਾਲੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲਗਨ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ।
ਅਨੇਨੈਵ ਕ੍ਰਮੇਣੈਤੌ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੌ । ਭਾਵਨਾਤਾਨਵਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਬਨ੍ਧੋ ਹਿ ਦृਢਭਾਵਨਮ੍
ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਕਲਪਨਾ ਪੱਕੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬੰਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।