ਅਥ ਯਾਤੇषੁ ਬਹੁषੁ ਵਰ੍षੇषੁ ਜਰਸਾ ਵृਤੇ । ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜੇ ਮਹਾਸ਼ੈਲਤਟਕੋਟਰਵਾਸਿਨਿ
ਇੰਝ ਕਈ ਸਾਲ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਬੁੱਢਾਪਾ ਆ ਗਿਆ, ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਇਕ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।
ਭਰ੍ਤੁਃ ਕषਾਯਪਾਕਂ ਤਦ੍ ਆਲਕ੍ਸ਼੍ਯ ਫਲਿਤਂ ਚਿਰਾਤ੍ । ਤਦਾ ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਕਾਰ੍ਯਸ੍ਯ ਭਵਿਤਵ੍ਯਤਯਾ ਤਯਾ
ਚੂੜਾਲਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਹੁਣ ਪੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਤੇ ਫਲ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਅਸਲ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਰ੍ਤੁਸ੍ ਸਮੀਪਗਮਨੇ ਮਮ ਕਾਲੋ ऽਯਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਮਨ੍ਦਰੋਪਾਨ੍ਤਂ ਗਨ੍ਤੁਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਚਕਾਰ ਸਾ
ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ,' ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਚਚਾਲਾਨ੍ਤਃਪੁਰਾਦ੍ ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਤਾਰ ਚ ਨਭਃਪਥਮ੍ । ਜਗਾਮ ਵਾਤਸ੍ਕਨ੍ਧੇਨ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਖੇ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਚ
ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ, ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਗਈ, ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਉਡਦਿਆਂ, ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼ੁਕਚ੍ਛਨ੍ਨਾ ਰਤ੍ਨਸ੍ਤਬਕਭੂषਿਤਾਃ । ਨਨ੍ਦਨੋਦ੍ਯਾਨਨਿਲਯਾ ਰਕ੍ਤਾਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਾਭਿਸਾਰਿਕਾਃ
ਉਸ ਨੇ ਨੰਦਨ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੀਆਂ, ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਤੇ ਸਿਧਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਪਰਾਮृष੍ਟੇਨ੍ਦੁਸ਼ਕਲਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਲੇਯਕਣਕਰ੍षਿਣਃ । ਸਿਦ੍ਧੋਤ੍ਤਂਸਾਤ੍ਤਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਾਨ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਯਾਮ੍ ਆਸ ਮਾਰੁਤਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਚੰਦਨ ਵਾਲੀ ਠੰਡੀ ਹਵਾ, ਸਿਧਾਂ ਦੇ ਸੁਗੰਧਤ ਗੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵਾਤਾਵਰਨ, ਤੇ ਹਿਮ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦੀ ਠੰਡੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਬਿਮ੍ਬਾਮृਤਾਮ੍ਭੋਧਿਮਹਾਵੀਚਿਪਰਮ੍ਪਰਾਮ੍ । ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਨਿਰ੍ਮਲਾਂ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਮ੍ ਅਮ੍ਬਰਾਮ੍ਬਰਤਾਂ ਗਤਾਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਚੰਨਣੀ ਦੀ ਸੁੱਚੀ ਚਾਨਣ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਚੰਦ ਦੇ ਗੋਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਆਸਮਾਨ 'ਤੇ ਚਾਦਰ ਵਜੋਂ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ।
ਮੇਘਾਨ੍ਤਰੇਣ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਮੇਘਲਗ੍ਨਾਸ਼੍ ਚ ਵਿਦ੍ਯੁਤਃ । ਅਭਿਯੁਕ੍ਤਾ ਸ੍ਵਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸਾ ਭੂਯੋ ਭੂਯੋ ਵ੍ਯਲੋਕਯਤ੍
ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ, ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ।
ਉਵਾਚ ਚਾਤ੍ਮਨੈਵਾਹੋ ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਂ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍ । ਨ ਸ੍ਵਭਾਵਸ਼੍ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਮਮਾਪ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਕਣ੍ਠਤੇ ਮਨਃ
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਹੈ।
ਕਦਾ ਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਕਨ੍ਧਂ ਤਂ ਪ੍ਰਣਯਪ੍ਰਵਣਂ ਪੁਰਃ । ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਕਾਨ੍ਤਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਮਮਾਪ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਕਣ੍ਠਿਤਂ ਮਨਃ
ਕਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗੇ ਮੋਟੇ ਕੰਧੇ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੇਖਾਂਗਾ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਬੇਚੈਨ ਹੈ।
ਮਞ੍ਜਰੀਤ੍ਵਂ ਲਤਾਤ੍ਵਂ ਵਾ ਵਰਮ੍ ਏਤਾਸ੍ ਤਰੁਂ ਪਤਿਮ੍ । ਨ ਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਅਪਿ ਮਮਾਪ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਕਣ੍ਠਿਤਂ ਮਨਃ
ਇਹ ਲਤਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਫੁੱਲ ਬਣ ਕੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਲਤਾ ਬਣ ਕੇ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀਆਂ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਬੇਚੈਨ ਹੈ।
ਯਥੇਯਮ੍ ਅਗ੍ਰਗਂ ਕਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਭਿਸਾਰਿਕਾ । ਤਥਾ ਕਦਾਹਮ੍ ਏष੍ਯਾਮਿ ਮਮਾਪੀਤਿ ਮਨਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੋਲ ਆਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਐਸਾ ਹੀ, ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਜਾਵਾਂਗਾ? ਇਹ ਸੋਚ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਮੇ ਮਨ੍ਦਾਰਮਰੁਤ ਏਤੇ ਚ ਸ਼ਸ਼ਿਨਃ ਕਰਾਃ । ਵਨਰਾਜਯ ਏਤਾਸ਼੍ ਚ ਮਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਕਣ੍ਠਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਹੋ
ਇਹ ਮੰਦਰ ਮਲਾਰ ਦੇ ਹਵਾ, ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ — ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਹੇ ਚਿਤ੍ਤਾਜ੍ਞਵਦ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਃ ਕਿਂ ਤ੍ਵਂ ਤਾਣ੍ਡਵਿਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਾ ਵ੍ਯੋਮਨਿਰ੍ਮਲਾ ਸਾਧੋ ਕ੍ਵ ਤੇ ਯਾਤਾ ਵਿਵੇਕਿਤਾ
ਹੇ ਮਨ, ਤੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਇੰਨਾ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਣਸੁਣਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਂ? ਤੇਰੀ ਉਹ ਨਿਰਮਲਤਾ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ?
ਅਥ ਵਾ ਚਿਤ੍ਤ ਭਰ੍ਤਾਰਂ ਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਕਣ੍ਠਸੇ ਸਖੇ । ਤਿष੍ਠੋਤ੍ਕਣ੍ਠਾਵਿਵਲਿਤਂ ਕਿਮ੍ ਅਨੁਤ੍ਕਣ੍ਠਿਤੇਨ ਤੇ
ਜਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮਨ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਤਰਸਣ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ, ਤਾਂ ਕਿਉਂ ਅਜੇ ਵੀ ਬੇਚੈਨੀ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ?
ਕਿਂ ਕਿਲੋਤ੍ਕਣ੍ਠਸੇ ਵਾਪਿ ਭਰ੍ਤਾ ਯਾਤੋ ਜਰਾਂ ਭਵੇਤ੍ । ਤਪਸ੍ਵੀ ਕृਸ਼ਗਾਤ੍ਰਸ਼੍ ਚ ਭਵੇਨ੍ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਸ੍ ਤਥਾ
ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਜਾਂ ਕਿਸ ਲਈ ਤਰਸਦਾ ਹੈਂ? ਮਾਲਕ ਹੁਣ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਪਸਵੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਮਤ੍ਤੋ ਰਾਜ੍ਯਾਚ੍ ਚ ਭੋਗੇਭ੍ਯੋ ਮਨ੍ਯੇ ऽਸ੍ਯਾਮੂਲਤਾਂ ਗਤਾ । ਵਾਸਨਾ ਲਤਿਕਾ ਪ੍ਰਾਵृਣ੍ਨਦੀਤਟਗਤਾ ਯਥਾ
ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਲਈ ਰਾਜ ਤੇ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ-ਲਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਖੜ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਲਤਾ ਵਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਏਕਾਨ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਏਕਾਤ੍ਮਾ ਨੀਰਸਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਸਨਃ । ਮਨ੍ਯੇ ਭਵਤਿ ਮੇ ਭਰ੍ਤਾ ਸ਼ੁष੍ਕਵृਕ੍ਸ਼ਸਮਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ; ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਮਾਲਕ ਹੁਣ ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ।
ਤਥਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤ ਕੋਤ੍ਕਣ੍ਠਾ ਭਵ ਵੋਤ੍ਕਣ੍ਠਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਪਤਿਮ੍ ਉਦ੍ਬੋਧ੍ਯ ਯੋਗੇਨ ਸ਼੍ਲੇषਯਿष੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਂ ਗਲੇ
ਫਿਰ ਵੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਜੇ ਵੀ ਤਰਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਜਗਾਉਂਗੀ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਮृष੍ਟਵਾਸਨਂ ਭਰ੍ਤੁਸ੍ ਸਮੀਕृਤ੍ਯ ਮਨੋ ਮੁਨੇਃ । ਰਾਜ੍ਯ ਏਵ ਨਿਯੋਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਯਾਵਸ੍ ਸੁਖਂ ਚਿਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵੇਖਾਂਗੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦਾ ਮਨ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮুনি, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦਿਆਂਗੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਉਥੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੇ।
ਅਹੋ ਨੁ ਚਿਰਕਾਲੇਨ ਮਨੋਰਥਮ੍ ਇਮਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ । ਅਹਮ੍ ਆਸਾਦਯਿष੍ਯਾਮਿ ਯਦ੍ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸਮਚਿਤ੍ਤਤਾ
ਵਾਹ, ਇੰਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਇਹ ਚੰਗੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ: ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਮਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਸਮਗ੍ਰਾਨਨ੍ਦਵृਨ੍ਦਾਨਾਮ੍ ਏਤਦ੍ ਏਵੋਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਯਤ੍ ਸਮਾਨਮਨੋਵृਤ੍ਤਿਸਙ੍ਗਮ੍ ਆਸ੍ਵਾਦਨੇ ਸੁਖਮ੍
ਸਭ ਪੂਰਨ ਆਨੰਦ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ: ਉਹ ਸੁਖ, ਜਦੋਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤਿ ਚਿਨ੍ਤਾਵਤੀ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾ ਚੂਡਾਲੋਲ੍ਲਙ੍ਘ੍ਯ ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍ । ਦੇਸ਼ਾਨ੍ ਅਬ੍ਦਾਨ੍ ਦਿਗਨ੍ਤਾਂਸ਼੍ ਚ ਪ੍ਰਾਪ ਮਨ੍ਦਰਕਨ੍ਦਰਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਚੂਡਾਲਾ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚੋਂ ਉੱਡੀ, ਪਹਾੜਾਂ, ਦੇਸ਼ਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਅਦृਸ਼੍ਯੈਵ ਨਭਸ੍ਸ੍ਥੈਵ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਵਨਾਨ੍ਤਰਮ੍ । ਵਾਤ੍ਯੇਵ ਪਾਦਪਲਤਾਸ੍ਪਨ੍ਦਚਿਹ੍ਨਗਮਾਗਮਾ
ਉਹ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚੋਂ ਚਲਦਿਆਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਈ, ਉਸ ਦੀ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕੰਪਣ ਸੀ।
ਵਨੈਕਦੇਸ਼ੇ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕृਤਪਰ੍ਣੋਟਜੇ ਪਤਿਮ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਯੋਗੇਨ ਬੁਬੁਧੇ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਮ੍ ਇਵਾਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜੰਗਲ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਚੂਡਾਲਾ ਨੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਝੁਪੜੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹੈ।
ਹਾਰਕੇਯੂਰਕਟਕਕੁਣ੍ਡਲਾਦਿਵਿਭੂषਿਤਃ । ਅਭਵਨ੍ ਮੇਰੁਕਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਯਸ੍ ਤਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਰ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਸਾ
ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਰ, ਕੇਯੂਰ, ਕਟਕ, ਕੁੰਡਲ ਤੇ ਹੋਰ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਚੂਡਾਲਾ ਨੇ ਓਥੇ ਹੀ ਵੇਖਿਆ।
ਕृਸ਼ਾਙ੍ਗਂ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਚ ਜੀਰ੍ਣਪਰ੍ਣਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕਜ੍ਜਲਾਮ੍ਬੁਭਰਸ੍ਨਾਤਂ ਭृਙ੍ਗੀਸ਼ਮ੍ ਇਵ ਨਿਸ੍ਸਹਮ੍
ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ, ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਧੂੜ ਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਭੌਂਰੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।
ਚੀਰਾਮ੍ਬਰਧਰਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਕਾਕਿਨਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ੍ਥਲੇ ਨਿषਣ੍ਣਂ ਪੁष੍ਪਾਣਿ ਗ੍ਰਥਯਨ੍ਤਂ ਜਰਾਂ ਗਤਮ੍
ਉਹ ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਚੁਪਚਾਪ ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪੋੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।
ਤਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯਾਨਵਦ੍ਯਾਙ੍ਗੀ ਚੂਡਾਲਾ ਪੀਵਰਸ੍ਤਨੀ । ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ਜਾਤਵਿषਾਦੇਦਮ੍ ਉਵਾਚਾਤ੍ਮਨਿ ਚੇਤਸਾ
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਚੂਡਾਲਾ — ਜਿਸ ਦੀ ਆਕਰਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਵਿਗਨ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਭਰਪੂਰ ਸੀ — ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ:
ਅਹੋ ਨੁ ਵਿषਮਂ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਂ ਯਦ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਜ੍ਞਤਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਏਵਂਵਿਧਾਸ੍ ਸਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਦਸ਼ਾ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦਤਃ
ਹਾਏ, ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮੁੜਖਤਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ! ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਮੂਰਖਤਾ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।