ਨ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਜਾਨਾਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਪਸ੍ ਸਰ੍ਪਪਦਾਨਿ ਵ
ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਪੁੰਨ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਵਰਮੁਨੇ ਕਥਮ੍ ਏਤਜ੍ ਜਨਸ਼੍ਰੁਤੌ । ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਗੁਰੂਪਦੇਸ਼ਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਤੇ, ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕृਪਣਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਿਰਾਟੋ ਧਨਧਾਨ੍ਯਵਾਨ੍ । ਆਸ੍ਤੇ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਟਵੀਕਚ੍ਛੇ ਕੁਟੁਮ੍ਬੀ ਵ੍ਰਣਕੀਟਵਤ੍
ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿਂਧਿਆ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਇਕ ਕਿਰਾਟ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਰੀਬ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਲ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਸੀ। ਉਹ ਐਸਾ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਜਖਮ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ।
ਤਸ੍ਯੈਕਦਾ ਨਿਪਤਿਤਾ ਗਚ੍ਛਤੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਜਙ੍ਗਲੇ । ਏਕਾ ਵਰਾਟਿਕਾ ਰਾਮ ਤृਣਜਾਲਬੁਸਾਵृਤੇ
ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦ ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੌਡੀ, ਹੇ ਰਾਮ, ਘਾਹ ਤੇ ਫੂਸ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਤृਣਬੁਸਾਦਿਕਮ੍ । ਕਪਰ੍ਦਿਕਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਭਿਤੋ ਦੁਧਾਵ ਦਿਵਸਤ੍ਰਯਮ੍
ਗਰੀਬੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਕੌਡੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਘਾਹ, ਫੂਸ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।
ਕਪਰ੍ਦਕਾਦ੍ ਦ੍ਵੌ ਭਵਤਸ਼੍ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ऽष੍ਟੌ ਚ ਕਾਲਤਃ । ਤਤਸ਼੍ ਸ਼ਤਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਸਹਸ੍ਰਂ ਚੇਤਿ ਚੇਤਸਾ
ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕੌਡੀ ਤੋਂ ਦੋ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਚਾਰ, ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਠ, ਫਿਰ ਸੌ, ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਲਯਞ੍ ਜਙ੍ਗਲੇ ਦੀਨੋ ਰਾਤ੍ਰਿਨ੍ਦਿਨਮ੍ ਅਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ । ਜਨਹਾਸਂ ਸਹਂਸ੍ ਤ੍ਰੀਣਿ ਦਿਨਾਨਿ ਧੁਤਵਾਨ੍ ਬੁਸਮ੍
ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਸੀ ਸਹਿੰਦਾ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤਕ ਪੂਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ।
ਤਤੋ ਦਿਨਤ੍ਰਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਤੇਨ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੁਜਙ੍ਗਲਾਤ੍ । ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬਪ੍ਰਤਿਮੋ ਲਬ੍ਧਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਰ੍ ਮਹਾਨ੍
ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਸ ਸੁੱਕੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਰਤਨ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤੁष੍ਟਹृਦਯਸ੍ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਗृਹਂ ਸੁਖੀ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਖਿਲਜਗਦ੍ਭੂਤਿਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਰ੍ਵਭਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਰਤਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ, ਹਰ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਵਂ ਯਥਾ ਕਿਰਾਟੇਨ ਕਪਰ੍ਦਾਨ੍ਵੇषਣੇਨ ਤਤ੍ । ਰਤ੍ਨਂ ਲਬ੍ਧਂ ਜਗਨ੍ਮੂਲ੍ਯਮ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਖਿਦ੍ਯਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਨੇ ਸਿੱਪੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਾਲਾ ਰਤਨ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਨ੍ਵਿष੍ਯਤੇ ਚਾਨ੍ਯਲ੍ ਲਭ੍ਯਤੇ ਹਿ ਗੁਰੁਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਰ ਹੀ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤੀਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਿਦਾ । ਤੇਨੋਪਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਅਨਘ ਨਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮ ਸਭ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਤੇ ਹੋਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਝ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੂਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਗੁਰੂਪਦੇਸ਼ਂ ਚ ਵਿਨਾ ਨਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਗਮੋ ਭਵੇਤ੍ । ਕੇਨ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਰ੍ ਲਬ੍ਧਃ ਕਪਰ੍ਦਾਨ੍ਵੇषਣਂ ਵਿਨਾ
ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਗੋਲੇ ਲੱਭਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਤਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮਹਾਰ੍ਘਸ੍ਯ ਗੁਰੂਪਕਥਨਂ ਗਤਮ੍ । ਅਕਾਰਣਂ ਕਾਰਣਤਾਂ ਮਣੇਰ੍ ਇਵ ਕਪਰ੍ਦਕਃ
ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਂ ਕੀਮਤੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਗੋਲਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਰਤਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ।
ਪਸ਼੍ਯ ਰਾਘਵ ਮਾਯੇਯਂ ਮੋਹਨੀ ਮਹਤਾਮ੍ ਅਪਿ । ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਨ੍ਵਿष੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ਫਲਮ੍
ਰਾਘਵ, ਵੇਖੋ ਇਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਕੁਝ ਚਾਹਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਪੁਰੁषਃ ਫਲਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਸ੍ਤੁਨਿਯਤਿਸ਼੍ ਚ ਵਿਲੋਕ੍ਯਤੇ ਚ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਵਿਭਵਸ੍ਯ ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ऽਤਿਵਾਹਨਮ੍ ਅਸਙ੍ਗਮ੍ ਅਵਜ੍ਞਯੈਵ
ਇਨਸਾਨ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਤੀਜਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਹਰ ਵਸਤੂ ਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅੰਤਹੀਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਹ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਨਾਲ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਤਤਸ਼੍ ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜੋ ਰਾਜਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਪਦਂ ਵਿਨਾ । ਆਜਗਾਮ ਪਰਂ ਮੋਹਂ ਯਾਮਾਨ੍ਧ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਭੂਤਲਮ੍
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ, ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਗਹਿਰੀ ਭਟਕਾਵ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਦੁਃਖਾਗ੍ਨਿਦੀਪਿਤਮਨਾ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਵਿਭੂਤਿषੁ । ਤਾਸ੍ਵ੍ ਅਪੀष੍ਟੋਪਨੀਤਾਸੁ ਨ ਰੇਮੇ ऽਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਤਾ ਭੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਏਕਾਨ੍ਤੇषੁ ਦਿਗਨ੍ਤੇषੁ ਨਿਰ੍ਝਰੇषੁ ਗੁਹਾਸੁ ਚ । ਆਜਗਾਮ ਰਤਿਂ ਜਨ੍ਤੁਮੁਕ੍ਤੇषੁ ਵ੍ਯਸਨੀ ਯਥਾ
ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਥਾਵਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ, ਝਰਨਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।
ਰਾਘਵ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਸ਼ੇषਾਸ੍ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਾਨੁਨਯਚੋਦਨੈਃ । ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਃ ਕਾਰ੍ਯਤੇ ਭृਤ੍ਯੈਰ੍ ਮਹੀਪੋ ਦਿਵਸਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਰਾਘਵ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਾਵਣ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਉਦ੍ਦਾਮਵੈਰਾਗ੍ਯਃ ਪਰਿਵ੍ਰਾਡ੍ ਇਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ । ਨਿਨ੍ਦਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਮਹਾਭੋਗਾਨ੍ ਅਭੋਕ੍ਤੈਵ ਸ਼੍ਰਿਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗਹਿਰੀ ਵੈਰਾਗਤਾ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋਵੇ, ਵੱਡੇ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਪਰ ਕਦੇ ਭੋਗਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਦਦਾਵ੍ ਅਤਿਤਰਾਂ ਦਾਨਂ ਗੋਭੂਮਿਕਨਕਾਦਿਕਮ੍ । ਦੇਵੇਭ੍ਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਵਜਨੇਭ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਮਾਨਦਃ
ਉਸ ਨੇ ਗਾਂ, ਜਮੀਨ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ।
ਚਚਾਰ ਚ ਤਪਃ ਕਰ੍ਤੁਂ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਾਦਿਕਮ੍ । ਪਰਿਬਭ੍ਰਾਮ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਵਨਾਨ੍ਯ੍ ਆਯਤਨਾਨਿ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਣ ਲਈ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਗੇ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ।
ਸ ਤਥਾਪਿ ਵਿਸ਼ੋਕਤ੍ਵਂ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਲਬ੍ਧਵਾਨ੍ । ਅਨਿਧਾਨਾਂ ਖਨਨ੍ ਭੂਮਿਂ ਨਿਧਾਨਾਰ੍ਥੀ ਨਿਧਿਂ ਯਥਾ
ਇਸ ਤੌਂ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਖੋਦ ਕੇ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਖਜ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਰਾਤ੍ਰਿਨ੍ਦਿਨਮ੍ ਅਨਨ੍ਤੇਨ ਸ਼ੁष੍ਯਞ੍ ਸ਼ੋਕਕृਸ਼ਾਨੁਨਾ । ਚਿਨ੍ਤਯਾ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮ੍ ਆਸ ਸਂਸਾਰਵ੍ਯਾਧਿਭੇषਜਮ੍
ਰਾਤ ਦਿਨ, ਅੰਤਹੀਨ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁੱਕਣ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ।
ਚਿਨ੍ਤਾਪਰਵਸ਼ੋ ਦੀਨੋ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਵਿषੋਪਮਮ੍ । ਮਹਾਵਿਭਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਰੇ ਨਾਪਸ਼੍ਯਤ੍ ਖਿਨ੍ਨਯਾ ਧਿਯਾ
ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਵਿਸ਼ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸ ਦੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ।
ਅਥੈਕਦੈਕਾਨ੍ਤਗਤਾਂ ਚੂਡਾਲਾਮ੍ ਅਙ੍ਕਮ੍ ਆਗਤਾਮ੍ । ਇਦਂ ਮਧੁਰਯਾ ਵਾਚਾ ਸਮੁਵਾਚ ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜਃ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦ ਚੂਡਾਲਾ ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ ਦੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਈ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਭੁਕ੍ਤਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਭੁਕ੍ਤਾ ਵਿਭਵਭੂਮਯਃ । ਅਧੁਨਾਸ੍ਮਿ ਵਿਰਾਗੇਣ ਯੁਕ੍ਤੋ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕਾਨਨਮ੍
ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਾਜ ਭੋਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
ਨ ਸੁਖਾਨਿ ਨ ਦੁਃਖਾਨਿ ਨਾਪਦੋ ਨ ਚ ਸਮ੍ਪਦਃ । ਕ੍ਰੋਡੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਮੁਨਿਂ ਵਨਨਿਵਾਸਿਨਮ੍
ਸੁਖ, ਦੁਖ, ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਜਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਨ ਦੇਸ਼ਭਙ੍ਗਸਮ੍ਮੋਹੋ ਨ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਜਨਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਰਾਜ੍ਯਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਧਿਕਂ ਮਨ੍ਯੇ ਸੁਖਂ ਵਨਨਿਵਾਸਿਨਃ
ਨਾ ਦੇਸ਼ ਛੱਡਣ ਦੀ ਉਲਝਣ, ਨਾ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਤਬਾਹੀ—ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਸੁਖ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।