ਕਾष੍ਠਂ ਤृਣੋਪਲਂ ਭੂਮਿਂ ਖਂ ਵਾਤਮ੍ ਅਨਲਂ ਜਲਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵਿਘ੍ਨਮ੍ ਅਵਿਸ਼ਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤਨ੍ਤੁਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਂ ਯਥਾ
ਉਹ ਲਕੜੀ, ਘਾਹ, ਪੱਥਰ, ਧਰਤੀ, ਅਸਮਾਨ, ਹਵਾ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਵੜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਧਾਗਾ ਮੋਤੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੇਰੋਰ੍ ਉਪਰਿ ਸ਼ृਙ੍ਗਾਣਿ ਲੋਕਪਾਲਪੁਰਾਣਿ ਚ । ਦਿਗ੍ਵ੍ਯੋਮੋਦਰਰਨ੍ਧ੍ਰਾਣਿ ਵਿਜਹਾਰ ਯਥਾਸੁਖਮ੍
ਉਹ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ।
ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਭੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਦ੍ਯੈਸ੍ ਸਹ ਨਾਗਾਮਰਾਸੁਰੈਃ । ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਪ੍ਸਰਸ੍ਸਿਦ੍ਧੈਰ੍ ਵ੍ਯਵਹਾਰਂ ਚਕਾਰ ਸਾ
ਉਹ ਤਿਰਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਸੱਪ, ਦੇਵਤੇ, ਰਾਖਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ-ਜੁਲ ਕੇ ਵਤੀਰਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
ਯਤ੍ਨੇਨ ਤਂ ਚ ਭਰ੍ਤਾਰਮ੍ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਮृਤਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਬਹੁਸ਼ੋ ਬੋਧਯਾਮ੍ ਆਸ ਮਾਤਾ ਬਾਲਮ੍ ਇਵਾਤ੍ਮਜਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਨ ਚਾਸਾਵ੍ ਆਪ ਤਦ੍ਭਰ੍ਤਾ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਮ੍ ਅਸਂਸ਼੍ਲਿष੍ਟਂ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲ ਇਵਾਤਲੇ
ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪਤੀ, ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਤੀ ਮੋਤੀ ਨੂੰ ਉਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਚੁੰਨਦਾ।
ਏਤਾਵਤਾਪਿ ਕਾਲੇਨ ਤਾਮ੍ ਏਵਂਗੁਣਸ਼ਾਲਿਨੀਮ੍ । ਬਾਲੋ ਵਿਦ੍ਯਾਮ੍ ਇਵ ਨृਪਸ਼੍ ਚੂਡਾਲਾਂ ਨ ਵਿਵੇਦ ਸਃ
ਇੰਨਾ ਸਮੇਂ ਬੀਤ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਚੂਡਾਲਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।
ਕਲਾਵਿਦਗ੍ਧਾ ਮੁਗ੍ਧਾ ਚ ਬਾਲੇਯਂ ਗृਹਿਣੀ ਮਮ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਕੇਵਲਂ ਰਾਜਾ ਸ ਚੂਡਾਲਾਂ ਵਿਵੇਦ ਤਾਮ੍
ਰਾਜਾ ਨੇ ਚੂਡਾਲਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਘਰਵਾਲੀ, ਕਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਮਾਸੂਮ, ਹੀ ਸਮਝਿਆ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਸਾਪ੍ਯ੍ ਅਲਬ੍ਧਾਤ੍ਮਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੇਸ੍ ਤਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸ਼੍ਰਿਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮ੍ ਆਸ ਨੋ ਰਾਜ੍ਞਸ਼੍ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਮਖਕ੍ਰਿਯਾਮ੍
ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਕ ਸਿਧੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੂਦਰ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਮਹਤ੍ਯਾਸ੍ ਸਿਦ੍ਧਯੋਗਿਨ੍ਯਾਸ੍ ਤਸ੍ਯਾ ਅਪਿ ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜਃ । ਯਤ੍ਨੇਨ ਪ੍ਰਾਪ ਨੋ ਬੋਧਂ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ऽਨ੍ਯਃ ਕਥਂ ਪ੍ਰਭੋ
ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਗਿਨੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ, ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ; ਜੇ ਉਹ ਆਪ ਨਹੀਂ ਜਾਗ ਸਕਿਆ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਿਵੇਂ ਜਾਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ?
ਉਪਦੇਸ਼ਕ੍ਰਮੋ ਨਾਮ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਮਾਤ੍ਰਪਾਲਨਮ੍ । ਜ੍ਞਪ੍ਤੇਸ੍ ਤੁ ਕਾਰਣਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਸ਼ਿष੍ਯਪ੍ਰਜ੍ਞੈਵ ਰਾਘਵ
ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਲੜੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰੀਤ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ; ਰਾਘਵ, ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬੂਝ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਨ ਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਨ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਜ੍ਞੇਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਜਾਨਾਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਸਰ੍ਪਸ੍ ਸਰ੍ਪਪਦਾਨਿ ਵ
ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਪੁੰਨ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਲਕੜੀਆਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਵਰਮੁਨੇ ਕਥਮ੍ ਏਤਜ੍ ਜਨਸ਼੍ਰੁਤੌ । ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਗੁਰੂਪਦੇਸ਼ਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਤੇ, ਵੱਡੇ ਮੁਨੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕृਪਣਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਿਰਾਟੋ ਧਨਧਾਨ੍ਯਵਾਨ੍ । ਆਸ੍ਤੇ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਾਟਵੀਕਚ੍ਛੇ ਕੁਟੁਮ੍ਬੀ ਵ੍ਰਣਕੀਟਵਤ੍
ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿਂਧਿਆ ਜੰਗਲ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਇਕ ਕਿਰਾਟ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਰੀਬ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੋਲ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਸੀ। ਉਹ ਐਸਾ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਜਖਮ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ।
ਤਸ੍ਯੈਕਦਾ ਨਿਪਤਿਤਾ ਗਚ੍ਛਤੋ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਜਙ੍ਗਲੇ । ਏਕਾ ਵਰਾਟਿਕਾ ਰਾਮ ਤृਣਜਾਲਬੁਸਾਵृਤੇ
ਇੱਕ ਦਿਨ, ਜਦ ਉਹ ਵਿਂਧਿਆ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੌਡੀ, ਹੇ ਰਾਮ, ਘਾਹ ਤੇ ਫੂਸ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ।
ਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਤृਣਬੁਸਾਦਿਕਮ੍ । ਕਪਰ੍ਦਿਕਾਰ੍ਥਮ੍ ਅਭਿਤੋ ਦੁਧਾਵ ਦਿਵਸਤ੍ਰਯਮ੍
ਗਰੀਬੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤੱਕ ਕੌਡੀ ਲੱਭਣ ਲਈ ਘਾਹ, ਫੂਸ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।
ਕਪਰ੍ਦਕਾਦ੍ ਦ੍ਵੌ ਭਵਤਸ਼੍ ਚਤ੍ਵਾਰੋ ऽष੍ਟੌ ਚ ਕਾਲਤਃ । ਤਤਸ਼੍ ਸ਼ਤਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਸਹਸ੍ਰਂ ਚੇਤਿ ਚੇਤਸਾ
ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕੌਡੀ ਤੋਂ ਦੋ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਚਾਰ, ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਠ, ਫਿਰ ਸੌ, ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕਲਯਞ੍ ਜਙ੍ਗਲੇ ਦੀਨੋ ਰਾਤ੍ਰਿਨ੍ਦਿਨਮ੍ ਅਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ । ਜਨਹਾਸਂ ਸਹਂਸ੍ ਤ੍ਰੀਣਿ ਦਿਨਾਨਿ ਧੁਤਵਾਨ੍ ਬੁਸਮ੍
ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਾਸੀ ਸਹਿੰਦਾ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਤਕ ਪੂਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ।
ਤਤੋ ਦਿਨਤ੍ਰਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਤੇਨ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕੁਜਙ੍ਗਲਾਤ੍ । ਪੂਰ੍ਣੇਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬਪ੍ਰਤਿਮੋ ਲਬ੍ਧਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਰ੍ ਮਹਾਨ੍
ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਸ ਸੁੱਕੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਇੱਛਾ-ਪੂਰਨ ਰਤਨ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤੁष੍ਟਹृਦਯਸ੍ ਸਮਾਗਤ੍ਯ ਗृਹਂ ਸੁਖੀ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਖਿਲਜਗਦ੍ਭੂਤਿਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸਰ੍ਵਭਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਉਹ ਰਤਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ, ਹਰ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਵਂ ਯਥਾ ਕਿਰਾਟੇਨ ਕਪਰ੍ਦਾਨ੍ਵੇषਣੇਨ ਤਤ੍ । ਰਤ੍ਨਂ ਲਬ੍ਧਂ ਜਗਨ੍ਮੂਲ੍ਯਮ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਖਿਦ੍ਯਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਨੇ ਸਿੱਪੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਾਲਾ ਰਤਨ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੁਤੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ । ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਨ੍ਵਿष੍ਯਤੇ ਚਾਨ੍ਯਲ੍ ਲਭ੍ਯਤੇ ਹਿ ਗੁਰੁਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਸਿੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਰ ਹੀ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤੀਤਂ ਸ਼੍ਰੁਤਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਿਦਾ । ਤੇਨੋਪਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਅਨਘ ਨਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮ ਸਭ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਤੇ ਹੋਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਝ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਸ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੂਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
ਗੁਰੂਪਦੇਸ਼ਂ ਚ ਵਿਨਾ ਨਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਗਮੋ ਭਵੇਤ੍ । ਕੇਨ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਰ੍ ਲਬ੍ਧਃ ਕਪਰ੍ਦਾਨ੍ਵੇषਣਂ ਵਿਨਾ
ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਗੋਲੇ ਲੱਭਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਛਾ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਤਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮਹਾਰ੍ਘਸ੍ਯ ਗੁਰੂਪਕਥਨਂ ਗਤਮ੍ । ਅਕਾਰਣਂ ਕਾਰਣਤਾਂ ਮਣੇਰ੍ ਇਵ ਕਪਰ੍ਦਕਃ
ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਂ ਕੀਮਤੀ ਸੱਚ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਗੋਲਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਰਤਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ।
ਪਸ਼੍ਯ ਰਾਘਵ ਮਾਯੇਯਂ ਮੋਹਨੀ ਮਹਤਾਮ੍ ਅਪਿ । ਅਨ੍ਯਦ੍ ਅਨ੍ਵਿष੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਨਾਦ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਆਸਾਦ੍ਯਤੇ ਫਲਮ੍
ਰਾਘਵ, ਵੇਖੋ ਇਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਕੁਝ ਚਾਹਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯਤ੍ ਕਰੋਤਿ ਪੁਰੁषਃ ਫਲਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵਸ੍ਤੁਨਿਯਤਿਸ਼੍ ਚ ਵਿਲੋਕ੍ਯਤੇ ਚ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਵਿਭਵਸ੍ਯ ਜਗਤ੍ਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ऽਤਿਵਾਹਨਮ੍ ਅਸਙ੍ਗਮ੍ ਅਵਜ੍ਞਯੈਵ
ਇਨਸਾਨ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਤੀਜਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਹਰ ਵਸਤੂ ਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਅੰਤਹੀਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਹ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਨਾਲ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਤਤਸ਼੍ ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜੋ ਰਾਜਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਪਦਂ ਵਿਨਾ । ਆਜਗਾਮ ਪਰਂ ਮੋਹਂ ਯਾਮਾਨ੍ਧ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਭੂਤਲਮ੍
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ, ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਗਹਿਰੀ ਭਟਕਾਵ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਦੁਃਖਾਗ੍ਨਿਦੀਪਿਤਮਨਾ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਵਿਭੂਤਿषੁ । ਤਾਸ੍ਵ੍ ਅਪੀष੍ਟੋਪਨੀਤਾਸੁ ਨ ਰੇਮੇ ऽਗ੍ਨਿਸ਼ਿਖਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ
ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਤਾ ਭੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਏਕਾਨ੍ਤੇषੁ ਦਿਗਨ੍ਤੇषੁ ਨਿਰ੍ਝਰੇषੁ ਗੁਹਾਸੁ ਚ । ਆਜਗਾਮ ਰਤਿਂ ਜਨ੍ਤੁਮੁਕ੍ਤੇषੁ ਵ੍ਯਸਨੀ ਯਥਾ
ਉਹ ਇਕੱਲੇ ਥਾਵਾਂ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ, ਝਰਨਿਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਅਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਲੱਭਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।
ਰਾਘਵ ਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਸ਼ੇषਾਸ੍ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਾਨੁਨਯਚੋਦਨੈਃ । ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਃ ਕਾਰ੍ਯਤੇ ਭृਤ੍ਯੈਰ੍ ਮਹੀਪੋ ਦਿਵਸਕ੍ਰਿਯਾਃ
ਰਾਘਵ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਾਵਣ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਕੰਮ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।