ਯਥੋषਸਿ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਯਾਮ੍ ਆਲੋਕੋ ऽਵਸ਼੍ਯਮ੍ ਏष੍ਯਤਿ । ਅਸ੍ਯਾਂ ਵਾ ਚਿਤਿਮਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਸ੍ਵਵਿਵੇਕਸ੍ ਤਥੈष੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਦੀਵਾ ਜਲਾਉਣ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਇਸ ਸਾਫ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਜਰੂਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੁਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਵਦਨਾਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਾਯਾਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵ ਵਾ । ਸ਼ਨੈਸ਼੍ ਸ਼ਨੈਰ੍ ਵਿਚਾਰੇਣ ਬੁਦ੍ਧੌ ਸਂਸ੍ਕਾਰ ਆਗਤੇ
ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਨਾਲ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਸੰਸਕਾਰ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਾਵਦ੍ ਉਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਭृਸ਼ਂ ਸਂਸ੍ਕृਤਵਾਕ੍ਯਤਾ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਮੁਕ੍ਤਾਲਤੇਵੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਯਾ ਸਭਾਸ੍ਥਾਨਭੂषਣਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਸੁਧਰੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰਾ ਵਿਰਾਗਤੋਦੇਤਿ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣਸ਼ਾਲਿਨੀ । ਸਾ ਯਯਾ ਸ੍ਨੇਹਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਰਾਜਾਨੋ ऽਜਗਰਾ ਅਪਿ
ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੈਰਾਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨਤਾ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ, ਜਿਹੜੇ ਰਾਜੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮਿਤਰਤਾ ਵੱਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪੂਰ੍ਵਾਪਰਜ੍ਞਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨਰੋ ਭਵਤਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ । ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਯਥਾ ਦੀਪਹਸ੍ਤੋ ਨਿਸ਼ਿ ਸੁਲੋਚਨਃ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਿਛਲਾ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਦੀਵਾ ਲੈ ਕੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾਫ਼ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਭਮੋਹਾਦਯੋ ਦੋषਾਸ੍ ਤਾਨਵਂ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਸ਼ਨੈਃ । ਧਿਯੋ ਦਿਸ਼ਸ੍ ਸਮਾਸਨ੍ਨਸ਼ਰਦੋ ਮਿਹਿਕਾ ਯਥਾ
ਲਾਲਚ, ਭ੍ਰਮ ਆਦਿ ਜਿਹੜੇ ਔਗੁਣ ਹਨ, ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੇਵਲਂ ਸਮਪੇਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੇ ਵਿਵੇਕਾਭ੍ਯਸਨਂ ਧਿਯਃ । ਨ ਕਾਚਨ ਫਲਂ ਧਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਭ੍ਯਾਸੇਨ ਵਿਨਾ ਕ੍ਰਿਯਾ
ਬੁੱਧੀ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਮਨਃ ਪ੍ਰਸਾਦਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸ਼ਰਦੀਵ ਮਹਤ੍ ਸਰਃ । ਪਰਂ ਸਾਮ੍ਯਮ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਦਰ ਇਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਮਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸਾਫ਼ਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਰੋਵਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਠੰਢਕ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਰਹਿਤ ਸਮੁੰਦਰ।
ਨਿਰਨ੍ਤਃਕਾਲਿਮਾ ਵਜ੍ਰਸ਼ਿਖੇਵਾਸ੍ਤਤਮਃਪਟਾ । ਪਰਿਜ੍ਵਲਤ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਪਦਾਰ੍ਥਪ੍ਰਵਿਭਾਗਿਨੀ
ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਨੇਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਮੋਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਮਝ ਦੀ ਜੋਤ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਛਾਣ ਕਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦੈਨ੍ਯਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਦੁਃਖਾਦ੍ਯਾ ਦृष੍ਟਯੋ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਨ੍ਤਰਾਃ । ਨ ਨਿਕृਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਸਸਨ੍ਨਾਹਮ੍ ਇਵੇषਵਃ
ਮੁਸੀਬਤ, ਗਰੀਬੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਆਦਿ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ; ਇਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੋਭ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੰਦੇ ਤੀਰ ਅਸਲ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੁਭਦੇ।
ਹृਦਯਂ ਨਾਵਲੁਮ੍ਪਨ੍ਤਿ ਭੀਮਾਸ੍ ਸਂਸृਤਿਭੀਤਯਃ । ਪੁਰਸ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਂ ਮਹੋਪਲਮ੍ ਇਵਾਖਵਃ
ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਡਰਾਂ ਵੀ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀਆਂ ਹੋਣ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਪੱਥਰ ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ।
ਕਥਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਆਦਿਤਾ ਜਨ੍ਮਕਰ੍ਮਣੋਰ੍ ਦੈਵਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਯੋਃ । ਇਤ੍ਯਾਦਿਸਂਸ਼ਯਗਣਸ਼੍ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਹ੍ਨਿ ਯਥਾ ਤਮਃ
‘ਜਨਮ ਤੇ ਕਰਮ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਕਿਸਮਤ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਕੀ ਹੈ?’—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਦਿਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚ ਹਨੇਰੇ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇषੁ ਸਙ੍ਗਤਿਰ੍ ਹ੍ਯ੍ ਉਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਯਾਮਿਨ੍ਯਾਮ੍ ਇਵ ਯਾਤਾਯਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਲੋਕ ਉਪਾਗਤੇ
ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੋਹ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯੇਵ ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਮੇਰੋਰ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਤਾ ਚੇਨ੍ਦੋਰ੍ ਇਵੋਦੇਤਿ ਵਿਚਾਰਿਣਃ
ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਡੂੰਘਾਈ, ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਢਿੱਲ, ਤੇ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰੂਨੀ ਠੰਡਕ—ਇਹ ਸਭ ਸੋਚਣ ਵਾਲੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਤਾ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਨੈਃ ਪਰਿਣਤਿਂ ਗਤਾ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਯ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਵਿਸ਼੍ਯ ਯੋਗਿਨਃ
ਉਹ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਯੋਗੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਸ਼ੀਤਲਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਪਰਮਾਲੋਕਦਾ ਸੁਧੀਃ । ਪਰਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨੇਵ ਸਕਲੈਨ੍ਦਵੀ
ਉਸਦਾ ਮਨ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਠੰਢਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚਾਨਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੇ ਚੰਦ ਦੀ ਚਮਕ।
ਹृਦ੍ਯਾਕਾਸ਼ੇ ਵਿਵੇਕਾਰ੍ਕੇ ਸ਼ਮਾਲੋਕਿਨਿ ਨਿਰ੍ਮਲੇ । ਅਨਰ੍ਥਸਾਰ੍ਥਕਰ੍ਤਾਰੋ ਨੋਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਲਿਕੇਤਵਃ
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵਿਵੇਕ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੇ।
ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮ੍ ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਸੌਮ੍ਯਾਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸੂਨ੍ਨਤੇ । ਅਚਞ੍ਚਲੇ ਜਡਾਸ੍ ਤृष੍ਣਾਸ਼੍ ਸ਼ਰਦੀਵਾਭ੍ਰਮਾਲਿਕਾਃ
ਇੱਛਾਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਰਮ ਤੇ ਨਿਮਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਹਿਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਨਕਰੀ ਕ੍ਰੂਰਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਤਾ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਦੀਨਾਨਨਾ ਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਲੀਲੇਵ ਦਿਵਸਾਗਮੇ
ਜੋ ਵੀ ਕਰੂੜ ਕੰਮ ਗੰਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਕਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਨ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਚਿਹਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦੇਣ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਧਰ੍ਮਭਿਤ੍ਤੌ ਭृਸ਼ਂ ਲਗ੍ਨਾਂ ਧਿਯਂ ਧੈਰ੍ਯਧੁਰਂ ਗਤਾਮ੍ । ਆਧਯੋ ਨ ਵਿਲੁਮ੍ਪਨ੍ਤਿ ਵਾਤਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਲਤਾਮ੍ ਇਵ
ਜਿਸ ਮਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਹੌਸਲੇ ਦੀ ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਲੁੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਬੇਲ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।
ਨ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਵਟੇ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਵਿषਯਾਸਙ੍ਗਰੂਪਿਣਿ । ਕਃ ਕਿਲ ਜ੍ਞਾਤਸਰਣਿਸ਼੍ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰੇ ਸਮਨੁਧਾਵਤਿ
ਜੋ ਜੀਵ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਮੋਹ ਦੀ ਖਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ; ਕੌਣ ਭਲਾ ਜਾਣੀ ਹੋਈ ਰਾਹ ਛੱਡ ਕੇ ਖੱਡ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ?
ਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਸਾਧੁਵृਤ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਅਵਿਰੋਧਿਨਿ ਕਰ੍ਮਣਿ । ਰਮਤੇ ਧੀਰ੍ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਾਧ੍ਵੀਵਾਨ੍ਤਃਪੁਰਾਜਿਰੇ
ਸੱਚੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਰਹਿਤ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਝਦਾਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦਰਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜਗਤਾਂ ਕੋਟਿਲਕ੍ਸ਼੍ਯੇषੁ ਯਾਵਨ੍ਤਃ ਪਰਮਾਣਵਃ । ਤੇषਾਮ੍ ਏਕੈਕਸ਼ੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਾਨ੍ ਸਰ੍ਗਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸਰ੍ਗਧੀਃ
ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਕਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਮਨ ਵਿਚ ਬਣਨ ਦੀ ਲਗਨ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਕਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਣਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਾਵਬੋਧੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨ੍ਤਃਕਰਣਂ ਜਨਮ੍ । ਨ ਖੇਦਯਤਿ ਭੋਗੌਘੋ ਨ ਚਾਨਨ੍ਦਯਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅੰਦਰ ਮੋਖ ਦੇ ਰਾਹ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾ ਕਦੇ ਦੁਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਾਣੌ ਪਰਮਾਣੌ ਸਰ੍ਗਵਰ੍ਗਾ ਨਿਰਰ੍ਗਲਮ੍ । ਯੇ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਪਤਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁਵੀਚਿਵਤ੍ ਤਾਨ੍ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਕਣ ਵਿੱਚ, ਬਣਾਵਟਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਾਂਗ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਉੱਠਦੇ ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਨ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਨ ਨਿਵृਤ੍ਤਾਨਿ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ਤਿ । ਕਾਰ੍ਯਾਣ੍ਯ੍ ਏष ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਪਿ ਨਿष੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਉਹ ਉਭਰੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਮੁੱਕੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਵਿਰਖ ਵਾਂਗ, ਕਰਤਬਾਂ ਵੱਲ ਬੇਪਰਵਾਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਲੋਕਸਾਮਾਨ੍ਯੋ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨੁਵृਤ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਇष੍ਟਾਨਿष੍ਟਫਲਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਹृਦਯੇਨਾਪਰਾਜਿਤਃ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਇਨਸਾਨ, ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਫਲ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਨਾ-ਚਾਹੀਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਵੇਦਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਵੇਚ੍ਯ ਵਾ । ਅਨੁਭੂਯਤ ਏਵੈਤਨ੍ ਨ ਤੂਕ੍ਤਂ ਵਰਸ਼ਾਪਵਤ੍
ਇਸ ਪੂਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਇਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਹੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਪ ਹੋਵੇ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸੁਬੋਧਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਨਾਨਾਲਙ੍ਕਾਰਭੂषਿਤਮ੍ । ਕਾਵ੍ਯਂ ਰਸਘਨਂ ਚਾਰੁ ਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਕਮ੍
ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਕਵਿਤਾ ਵਾਂਗ ਰਸ ਭਰਿਆ, ਸੋਹਣਾ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਦਪਦਾਰ੍ਥਵਿਤ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਯਸ੍ ਤੁ ਨ ਵੇਤ੍ਤੀਦਂ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਤੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤਾਤ੍
ਜੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।