ਹੁਤਾਸ਼ੋ ਨਾਸ਼ਮ੍ ਆਗਤ੍ਯ ਸੋਮੋ ਭਵਤਿ ਵੈ ਤਥਾ । ਦਿਵਸੋ ਨਾਸ਼ਮ੍ ਆਗਤ੍ਯ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ ਭਵਤਿ ਵੈ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਸ ਹੋ ਕੇ ਸੋਮ (ਚੰਦ) ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦਿਨ ਮੁਕਣ ਤੇ ਰਾਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਮਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੋਸ਼੍ ਛਾਯਾਤਪਯੋਰ੍ ਦਿਨਰਾਤ੍ਰਯੋਃ । ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਰੂਪਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੈਰ੍ ਅਪਿ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਛਾਂ ਤੇ ਧੁੱਪ, ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਵੱਖਰਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਧਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਸਨ੍ਧਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਬਿਲੋ ਯਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਏਤਯੋਰ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਵਪੁਃ । ਭਾਵਾਭਾਵੌ ਯਥੈਕਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਾਵ੍ ਏਤੌ ਤਥੈਵ ਹਿ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਮਿਲਾਪ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇਕਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਜੋੜ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਚੈਤਨ੍ਯਜਾਡ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਭੂਤਾਨਿ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਹਿ । ਯਥਾ ਤਮਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾ ਮਹੀਤਲੇ
ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਮੂੜਤਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਚਿਦ੍ਰੂਪਜਡਰੂਪਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਆਰਬ੍ਧੇਯਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਜਲਾਮृਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮਿਸ਼੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਤਨੁਰ੍ ਇਵੈਨ੍ਦਵੀ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਮੂੜਤਾ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਦੇਹ ਪਾਣੀ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਨਲਂ ਸੂਰ੍ਯਂ ਚਿਦ੍ਰੂਪਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਰਾਘਵ । ਜਡਾਤ੍ਮਕਂ ਤਮੋਰੂਪਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸੋਮਸ਼ਰੀਰਕਮ੍
ਰਾਘਵ, ਅੱਗ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਸਮਝੋ। ਹਨੇਰਾ, ਜੋ ਮੂੜਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦੀ ਦੇਹ ਸਮਝੋ।
ਚਿਤ੍ਸੂਰ੍ਯੇ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਦृष੍ਟੇ ਤਮੋ ਨਸ਼੍ਯੇਦ੍ ਭਵਾਮਯਃ । ਵ੍ਯੋਮਸੂਰ੍ਯੇ ਬਹਿਰ੍ ਦृष੍ਟੇ ਯਥਾ ਕृष੍ਣਨਿਸ਼ਾਤਮਃ
ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਦਾ ਸੁੱਚਾ ਸੂਰਜ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹੰਝਲ ਅੰਧਕਾਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਕਾਲਾ ਹਨੇਰਾ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੋਮਦੇਹੇ ਜਡੇ ਦृष੍ਟੇ ਚਿਤ੍ਤੇਜੋ ऽਸਤ੍ਯਵਦ੍ ਭਵੇਤ੍ । ਨਿਸ਼ੀਥੇ ਵਿਲਸਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੇ ਯਥਾ ਸੌਰਃ ਪ੍ਰਭਾਭਰਃ
ਜਦੋਂ ਚੰਦ ਦਾ ਸੁੰਨ-ਸੁੰਨ ਸਰੀਰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਚਮਕ ਝੂਠੀ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੋਣ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।
ਸੋਮਂ ਪ੍ਰਕਟਯਤ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਨਿਸ਼੍ ਚਿਦ੍ ਦੇਹਂ ਸੁਚਿਰਪ੍ਰਭਾ । ਅਗ੍ਨਿਂ ਭਾਸਯਤੀਨ੍ਦੁਸ਼੍ ਚ ਦੇਹਂ ਸ੍ਵਂ ਰੂਪਮ੍ ਅਰ੍ਪਯਨ੍
ਅੱਗ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਚਿੱਤ ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਂਗ, ਚੰਦ ਵੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਚਮਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਨ੍ ਨਿष੍ਕ੍ਰਿਯਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਾਭਾਸਾ ਕੇਵਲਾ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ । ਆਲੋਕ ਇਵ ਦੀਪੇਨ ਦੇਹੇਨੈਵਾਵਗਮ੍ਯਤੇ
ਚਿੱਤ ਬਿਨਾ ਕਰਤੱਵ, ਬਿਨਾ ਰੂਪ, ਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਸਦਾ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚਿਤਸ਼੍ ਚੇਤ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖਤ੍ਵੇਨ ਲਾਭਸ੍ ਸੈਵ ਚ ਸਂਸृਤਿਃ । ਨਿਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਯਾਸ੍ ਤੁ ਨੋ ਲਾਭੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਚ ਤਦ੍ ਏਵ ਹਿ
ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਵਸਤੂਆਂ ਵੱਲ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਿਲਾਪ ਹੈ ਤੇ ਇਹੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਇਹੀ ਅਸਲ ਮੁਕਤੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਲਬ੍ਧਸਤ੍ਤਾਕਾਵ੍ ਏਵਂ ਕੁਡ੍ਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਤ੍ । ਅਗ੍ਨੀषੋਮਾਵ੍ ਇਮੌ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਮ੍ਪृਕ੍ਤੌ ਦੇਹਦੇਹਿਨੌ
ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਕੰਧਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਤੇ ਚੰਦ—ਚਿੱਤ ਤੇ ਜੜਤਾ—ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ।
ਅਤਿਸ਼ਾਯਿਨਿ ਨਿਰ੍ਵਾਣੇ ਜਾਡ੍ਯੇ ਚੈਵਾਤਿਸ਼ਾਯਿਨਿ । ਅਗ੍ਨੇਸ੍ ਸੋਮਸ੍ਯ ਚੈਵਾਙ੍ਗ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਭਵਤਿ ਕੇਵਲਾ
ਜਦੋਂ ਮੁਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜੜਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਅੱਗ ਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਪਿਆਰੇ, ਆਪ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣੋ ऽਗ੍ਨਿਰ੍ ਉष੍ਣਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਅਪਾਨਸ਼੍ ਸ਼ੀਤਲਸ਼੍ ਸ਼ਸ਼ੀ । ਛਾਯਾਤਪਵਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਤੌ ਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ਮੁਖਮਾਰ੍ਗਗੌ
ਪ੍ਰਾਣ ਅੱਗ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਗਰਮੀ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਅਪਾਨ ਚੰਦ ਹੈ, ਠੰਡੀ ਕੁਦਰਤ ਵਾਲਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਛਾਂ ਤੇ ਧੁੱਪ ਵਾਂਗ, ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਅਪਾਨੇ ਸ਼ੀਤਲੇ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ੍ ਉष੍ਣਃ ਪ੍ਰਾਣਪਾਵਕਃ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਮ੍ ਇਵਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਸ ਚ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤਥੈਵ ਹਿ
ਜਦੋਂ ਅਪਾਨ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਅੱਗ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਂਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਹ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦਗ੍ਨਿਃ ਪਦ੍ਮਯਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸੋਮਂ ਵਾਰ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਤ੍ਵਿषਾ । ਜਨਯਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਤ੍ਯੇਹ ਕੁਡ੍ਯਾਲੋਕਂ ਯਥਾ ਬਹਿਃ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਆਪਣੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਕਮਲ ਦੇ ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ-ਸਰੂਪ ਸੋਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਦੀ ਲੋਮਬ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਬਾਹਰ ਦੀ ਕੰਧ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸृਤ੍ਯਾਦੌ ਹਿ ਯਾ ਕਾਚਿਤ੍ ਸਂਵਿਚ੍ ਛੀਤੋष੍ਣਰੂਪਿਣੀ । ਅਗ੍ਨੀषੋਮਾਭਿਧਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸੈਵ ਸਰ੍ਗੋ ਨृਣਾਮ੍ ਇਹ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਚੇਤਨਾ ਗਰਮੀ ਤੇ ਠੰਢ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਤੇ ਸੋਮ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਸੋਮਕਲਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤਾ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਸੂਰ੍ਯੇਣ षੋਡਸ਼ੀ । ਮੁਖਾਦ੍ ਵਿਤਸ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਾਗ੍ਰੇ ਤਤ੍ਰ ਬਦ੍ਧਪਦੋ ਭਵ
ਜਿੱਥੇ ਸੋਮ ਦੀ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਕਲਾ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਸੂਰਜ ਦੁਆਰਾ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਟਾਸਤ ਦੂਰ, ਉਥੇ ਪੱਕੇ ਪਦ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਨੂਨਂ ਸੂਰ੍ਯਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ ਸੋਮੋ ਯਤ੍ਰ ਹृਦਮ੍ਬਰੇ । ਨੂਨਂ ਕੇਵਲਯਾ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾ ਤਤ੍ਰ ਬਦ੍ਧਪਦੋ ਭਵ
ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਿਲ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਕੀ ਠਹਿਰਾਈ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਰਹਿ।
ਔष੍ਣ੍ਯਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਸ਼੍ ਚਿਦ੍ ਆਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਸੋਮ ਉਦਾਹृਤਃ । ਯਤ੍ਰੈਤੌ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਸ੍ਥੌ ਤਤ੍ਰ ਬਦ੍ਧਪਦੋ ਭਵ
ਤਾਪ ਅੱਗ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਤੇ ਠੰਡਕ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਰਛਾਂਵੇ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਥੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਟਿਕਾ ਰਹਿ।
ਸ਼ਾਰੀਰਸੋਮਸੂਰ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਜ੍ਞੋ ਭਵਾਨਘ । ਅਤ੍ਰ ਯੋਜਨਲਕ੍ਸ਼ਸ੍ਥਂ ਵਸ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਨਿਸ਼੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਅਤ੍ਰ ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਕਾਲਾ ਹਿ ਬਾਹ੍ਯਾਸ੍ ਤृਣਸਮਾਸ੍ ਸ੍ਮृਤਾਃ
ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਤੂੰ ਸਰੀਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਇੱਥੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ, ਤੂੰ ਸੌ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਦੀ ਵਸਤੂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਹਰਲੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਘਾਸ ਦੇ ਤਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅਣਮਤਲਬੀ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਉਤ੍ਤਰਮ੍ ਅਥਾਯਨਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਾਲਂ ਤਥਾ ਵਿषੁਵਤੀ ਯਦਿ ਦੇਹਵਾਤੈਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਬਹਿਸ੍ਸ੍ਥਮ੍ ਇਵ ਵੇਤ੍ਸਿ ਯਥਾਨੁਭੂਤਂ ਤਚ੍ ਛੋਚਸੀਹ ਨ ਪੁਨਃ ਪਰਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਪੇਤਃ
ਜੇ ਤੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਵਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸਾ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਬਦਲਾਵ, ਵਿਸ਼ੁਵਤ ਤੇ ਹੋਰ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਜਦ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਅਣੁਤਾਂ ਸ੍ਥੂਲਤਾਂ ਚਾਯਂ ਯਥਾ ਗਚ੍ਛਤਿ ਯੋਗਿਨਾਮ੍ । ਦੇਹੋ ਰਾਮ ਤਥਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਮ੍ ਇਦਂ ਸ਼ृਣੁ
ਜਿਵੇਂ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੱਸਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਹृਦ੍ਯ੍ ਅਬ੍ਜਪਤ੍ਤ੍ਰਕੋਸ਼ੋਤ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਆਨਲਃ ਕਣਃ । ਹੇਮਭ੍ਰਮਰਵਤ੍ ਸਾਨ੍ਧ੍ਯੇ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਕਣ ਇਵਾਮ੍ਬੁਦੇ
ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਝਿੱਲੀ ਤੋਂ ਅੱਗ ਦਾ ਇਕ ਚਿੰਗਾੜਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਂਝ ਵੇਲੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੌਂਰੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬੱਦਲ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਨਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾਤ੍ਯਯੇਵਾਸ਼ੁ ਵਰ੍ਧਤੇ । ਸਂਵਿਦ੍ਰੂਪਤਯਾ ਨੂਨਮ੍ ਅਰ੍ਕਵਦ੍ ਯਾਤਿ ਚੋਦਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਿੰਗਾੜਾ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਵਧਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ।
ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਭ੍ਰਪ੍ਰਥਮਾਰ੍ਕਾਭੋ ਵृਦ੍ਧਿਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਗਤਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਗਾਲਯਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਂ ਸਾਙ੍ਗਂ ਦੇਹਂ ਹੇਮ ਯਥਾਨਲਃ
ਸਾਂਝ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਸੂਰਜ ਜਿਵੇਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੰਗਾੜਾ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪਿਘਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਜਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਹੋ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਗਾਲਯਤ੍ਯ੍ ਉਪਲਾਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਬਾਹ੍ਯ ਏਵਾਨਲਸ੍ਪਨ੍ਦ ਆਨ੍ਤਰਸ੍ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ
ਜਲ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ, ਪੱਥਰ ਵੀ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬਾਹਰਲਾ ਅੱਗ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰਲੀ ਅੱਗ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ ਸ਼ਰੀਰਦ੍ਰਵਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਵਿਧੂਯ ਕ੍ਵਾਪਿ ਨੀਯਤੇ । ਚਿਤ੍ਕ੍ਸ਼ੋਭਿਤੇਨ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਨੀਹਾਰੋ ਵਾਤ੍ਯਯਾ ਯਥਾ
ਫਿਰ, ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਰਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਤੇ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਧੁੰਦ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਆਧਾਰਨਾਡਿਨਿਰ੍ਹੀਨਾ ਵ੍ਯੋਮਸ੍ਥੈਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕੁਣ੍ਡਲਿਨੀ ਵਹ੍ਨੇਰ੍ ਧੂਮਲੇਖੇਵ ਨਿਰ੍ਗਤਾ
ਜਦੋਂ ਸਹਾਰਾ ਦੇ ਨਾਡੀਆਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਧੂੰਏ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ।
ਕ੍ਰੋਡੀਕृਤਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਮਯਜੀਵਾਦ੍ਯਹਙ੍ਕृਤਿਃ । ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਫੁਰਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਾ ਧੂਮਲੇਖੇਵ ਤਾਗਰੀ
ਜੋ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਜੀਵ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਅਜੀਬ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਗਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਜਲਣ ਤੇ ਨਿਕਲਿਆ ਧੂੰਆ।