ਅਸਮ੍ਬਦ੍ਧਪ੍ਰਲਾਪਾਸਿ ਬਾਲਾਸਿ ਵਰਵਰ੍ਣਿਨਿ । ਰਮਸੇ ਵਾਕ੍ਯਲੀਲਾਭੀ ਰਮਸ੍ਵਾਵਨਿਪਾਤ੍ਮਜੇ
ਸੁੰਦਰ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅਟੁੱਟ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਬੋਲਣ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ—ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੁਚੀ ਲੈ।
ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਯੋ ਗਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤ੍ਯਕ੍ਤਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਸਦ੍ਰੂਪਸ੍ ਸ ਕਥਂ ਕਿਲ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜੋ ਕੋਈ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇਗਾ?
ਭੋਗੈਰ੍ ਅਭੁਕ੍ਤੈਸ੍ ਤੁष੍ਟੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਭੋਗਾਞ੍ ਜਹਾਤਿ ਯਃ । ਰੁषੇਵਾਸ਼ਨਪਾਨਾਦ੍ਯਾਨ੍ ਸ ਕਥਂ ਕਿਲ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਜੇ ਤਕ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸੁਖਾਂ ਤੋਂ ਰੁੱਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ?
ਵਾਹਨਾਸ਼ਨਸ਼ਯ੍ਯਾਦਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਧੀਰਧੀਃ । ਯਸ੍ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੈਵੈਕਸ੍ ਸ ਕਥਂ ਕਿਲ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਚ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਾਹਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਸੌਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਕੇਲਾ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ?
ਸ੍ਵਯਂ ਨਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵਾਹਂ ਜਗਦੀਸ਼ੋ ऽਸ੍ਮਿ ਚੇਤਿ ਚ । ਨਿਸ਼੍ਚਯੋ ਯਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇਸ੍ ਸ ਕਥਂ ਕਿਲ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜਿਸ ਦੀ ਇਹ ਪੱਕੀ ਸੋਚ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਾਂ', ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਅਕਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ?
ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨੈਕਾਨ੍ਤੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਸਰ੍ਵਸਮਾਗਮਃ । ਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਸ਼੍ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਤਰੁਵਤ੍ ਸ ਕਥਂ ਕਿਲ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜੋ ਸਾਰੇ ਮਿਲਾਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਕੇਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਖੱਡ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ?
ਨਾਹਂ ਦੇਹੋ ऽਨ੍ਯਦ੍ ਏਵਾਹਂ ਨਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਹਿ । ਏਵਂ ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਸ ਕਥਂ ਕਿਲ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਂ'—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ?
ਯਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਏਵ ਯਤ੍ । ਪ੍ਰਲਾਪ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ ਯਸ੍ਯ ਸ ਕਥਂ ਕਿਲ ਸ਼ੋਭਤੇ
ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਜੋ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਜੋ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ'—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ?
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਮੁਗ੍ਧਾਸਿ ਬਾਲਾਸਿ ਚਪਲਾਸਿ ਵਿਲਾਸਿਨਿ । ਨਾਨਾਲਾਪਵਿਲਾਸੇਨ ਕ੍ਰੀਡਸਿ ਕ੍ਰੀਡ ਸੁਨ੍ਦਰਿ
ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਮਾਸੂਮ, ਬਚਪਨ ਵਾਲੀ, ਚੰਚਲ ਤੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਰਸ ਭਰੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈਂ, ਖੇਡਦੀ ਹੈਂ, ਸੋਹਣੀਏ।
ਪ੍ਰਵਿਹਸ੍ਯਾਟ੍ਟਹਾਸੇਨ ਸ਼ਿਖਿਧ੍ਵਜ ਇਤਿ ਪ੍ਰਿਯਾਮ੍ । ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਸ੍ਨਾਤੁਮ੍ ਉਤ੍ਥਾਯ ਨਿਰ੍ਜਗਾਮਾਙ੍ਗਨਾਗृਹਾਤ੍
ਉੱਚੀ ਹਾਸੇ ਨਾਲ 'ਸ਼ਿਖਿਧਵਜ' ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਉਠੀ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਈ।
ਕष੍ਟਂ ਨਾਤ੍ਮਨਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਮਦ੍ਵਚਾਂਸਿ ਨ ਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ । ਰਾਜੇਤਿ ਖਿਨ੍ਨਾ ਚੂਡਾਲਾ ਸ੍ਵਵ੍ਯਾਪਾਰਪਰਾਭਵਤ੍
ਹਾਏ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ, ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਚੂਡਾਲਾ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਈ।
ਤਦਾ ਤਥਾਙ੍ਗ ਤਤ੍ਰਾਥ ਤਾਦृਸ਼ਾਸ਼ਯਯੋਸ੍ ਤਯੋਃ । ਤਾਭਿਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਲੀਲਾਭਿਰ੍ ਦਿਵਸਸ੍ ਸ ਜਗਾਮ ਹ
ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਐਸੀਆਂ ਹੀ ਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਦਿਨ ਲੰਘਦੇ ਗਏ।
ਕ੍ਰਮੇਣ ਮਾਸਾ ऋਤਵੋ ਰਾਮ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਸ੍ ਤਥਾ । ਅਤੀਤਾ ਬਹਵਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਸ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਯੋਸ੍ ਤਯੋਃ
ਰਾਮਾ, ਉਥੇ ਉਹ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਹੀਨੇ, ਰੁੱਤਾਂ ਤੇ ਸਾਲ ਵੀ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਲੰਘ ਗਏ।
ਏਕਦਾ ਨਿਤ੍ਯਤृਪ੍ਤਾਯਾ ਨਿਰਿਚ੍ਛਾਯਾ ਅਪਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਚੂਡਾਲਾਯਾ ਬਭੂਵੇਚ੍ਛਾ ਲੀਲਯਾ ਖਗਮਾਗਮੇ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਚੂਡਾਲਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗੀ।
ਖਗਮਾਗਮਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮ੍ ਅਥ ਸਾ ਨृਪਕਨ੍ਯਕਾ । ਸਰ੍ਵਭੋਗਾਨ੍ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਚ ਨਿਰ੍ਜਨਮ੍
ਉਡਣ ਦੀ ਕਲਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਇਕੱਲੀ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਅਜੋਕੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਚਲੀ ਗਈ।
ਏਕੈਵੈਕਾਨ੍ਤਨਿਰਤਾ ਸ੍ਵਾਸਨਾਵਸ੍ਥਿਤਾਙ੍ਗਕਾ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਪ੍ਰਾਣਪਵਨਚਿਰਾਭ੍ਯਾਸਂ ਚਕਾਰ ਹ
ਉਹ ਇਕੱਲੀ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਆਪਣੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠੀ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਾਹ ਨੂੰ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਕਸਰਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸਸ੍ਥਾਸ੍ਨੁਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਨਾਮ੍ਨਃ ਫਲਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦੇ ਤੇ ਅਟੱਲ ਜੀਵ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ 'ਕੰਪਨ' ਨਾਮ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਪਨ੍ਦਵਿਲਾਸਸ੍ਯ ਘਨਾਭ੍ਯਾਸਸ੍ਯ ਮੇ ਵਦ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਖਗਮਨਾਦ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਫਲਂ ਯਤ੍ਨੈਕਸ਼ਾਲਿਨਃ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਹ ਕੰਪਨ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਇਹ ਗੂੜ੍ਹ ਅਭਿਆਸ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਉਡਣ ਆਦਿ ਇੱਕ-ਚਿੱਤ ਯਤਨ ਦਾ ਫਲ ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ?
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞੋ ਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਜ੍ਞਸ੍ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਲੀਲਯਾ ਤਥਾ । ਕਥਂ ਸਂਸਾਧਯਤ੍ਯ੍ ਏਤਦ੍ ਯਥਾਵਦ੍ ਵਦ ਮੇ ਵਿਭੋ
ਆਤਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਚਾਹੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਖੇਡ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸਮ੍ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਸਾਧ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਹ ਸਰ੍ਵਤਃ । ਉਪਾਦੇਯਂ ਚ ਹੇਯਂ ਚ ਤਥੋਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਚ ਰਾਘਵ
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਇੱਥੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: ਜੋ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਭੂਤਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਹ੍ਯ੍ ਉਪਾਦੇਯਂ ਤੁ ਸਾਧ੍ਯਤੇ । ਹੇਯਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਤੇ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯ੍ ਉਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਮਧ੍ਯਮ੍ ਏਤਯੋਃ
ਜੋ ਆਤਮ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਛੱਡਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣ ਕੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਆਹ੍ਲਾਦਨਕਰਮ੍ ਆਦੇਯਂ ਤਦ੍ ਅਸਨ੍ਮਤੇਃ । ਤਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍ ਅਨਾਦੇਯਮ੍ ਉਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਮਧ੍ਯਮਂ ਵਿਦੁਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਚੇ ਸਮਝ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ; ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲਾ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਨਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਨ੍ਮਤੇਰ੍ ਵਿਦੁषੋ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਮਯਂ ਯਦਾ । ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਤਦਾ ਪਕ੍ਸ਼ਾਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਕੇਚਨ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੂਝਵਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਹੀ ਰਾਹ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਕੇਵਲਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਕਦਾਚਿਲ੍ ਲੀਲਯਾ ਨ ਵਾ । ਉਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਿਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਮ੍ ਆਲੋਕਯਤਿ ਵਾ ਨ ਵਾ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਹੀਂ; ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਜ੍ਞਸ੍ਯੋਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਰਾਮ ਮੂਢਸ੍ਯਾਦੇਯਤਾਂ ਗਤਮ੍ । ਹੇਯਂ ਸ੍ਫਾਰਵਿਰਾਗਸ੍ਯ ਸ਼ृਣੁ ਸਿਦ੍ਧਿਕ੍ਰਮਂ ਕਥਮ੍
ਰਾਮਾ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੂਰਖ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵੈਰਾਗ ਹੈ, ਉਹ ਛੱਡਣਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਸੁਣ, ਕਿਵੇਂ ਸਿਧੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਨਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਯਃ । ਜੀਵਮ੍ ਆਹ੍ਲਾਦਯਨ੍ਤੀਹ ਵਸਨ੍ਤ ਇਵ ਭੂਤਲਮ੍
ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਧੀਆਂ ਇੱਥੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਉਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਧ੍ਯੇ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮ੍ ਏਤੇषਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਥਮਕਲ੍ਪਿਕੀ । ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸਾਧਨੇ ਸਾਧੋਸ੍ ਤਨ੍ਮਯਾਸ੍ ਤੇ ਯਤਃ ਕ੍ਰਮਾਃ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਕਰਮ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਾਮਯਾਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਕੜਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਉਸ ਵਿਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਲਿਕਾਞ੍ਜਨਖਡ੍ਗਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਨਿਰੂਪਣਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਾਂ ਤਾਵਦ੍ ਏषੋ ऽਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਤਾਰਃ ਪ੍ਰਕृਤਾਰ੍ਥਹਾ
ਗੋਲੀ, ਅੰਜਨ, ਤਲਵਾਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਵਰਣ — ਇਹ ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਛੱਡੀ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁੱਖ ਮੱਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਰਤ੍ਨੌषਧਿਤਪੋਮਨ੍ਤ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਨਿਰੂਪਣਮ੍ । ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਾਂ ਤਾਵਦ੍ ਏषੋ ऽਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਤਾਰਃ ਪ੍ਰਕृਤਾਰ੍ਥਹਾ
ਰਤਨ, ਦਵਾਈ, ਤਾਪ, ਮੰਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਵਰਣ — ਇਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਛੱਡੀ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੁੱਖ ਮੱਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲੇ ਸਿਦ੍ਧਦੇਸ਼ੇ ਚ ਮੇਰ੍ਵਾਦੌ ਵਾ ਨਿਵਾਸਤਃ । ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਵਿਸ੍ਤਾਰਃ ਕ੍ਰਿਯੋਤ੍ਥਾ ਪ੍ਰਕृਤਾਰ੍ਥਹਾ
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ, ਸਿੱਧਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਮੇਰੂ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਜੋ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੁੱਖ ਮੱਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।