ਕਲਾਕਲਾਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌ ਲਸਦ੍ਰਸਰਸਾਯਨੌ । ਸ਼ੀਤਲਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਗ੍ਧਾਙ੍ਗੌ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕੌ ਦ੍ਵਾਵ੍ ਇਵੋਦਿਤੌ
ਕਲਾ ਤੇ ਬੋਲ ਚੰਗੇ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਠੰਢੇ, ਨਰਮ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਚੰਦ ਨਵੇਂ ਉਗੇ ਹੋਣ।
ਰੇਜੇ ਲਸਨ੍ਨृਪਤਿਭੋਗਵਿਲਾਸਕਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨ੍ਤਃਪੁਰੇषੁ ਮਿਥੁਨਂ ਤਦ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਸ਼੍ਰਿ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਬ੍ਜषਣ੍ਡਕੁਹਰੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਰਾਜਹਂਸਯੁਗ੍ਮਂ ਵਿਕਾਸਿਮਦਮਨ੍ਮਥਮਨ੍ਦਚਾਰਿ
ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਜੋੜਾ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਝਲਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਰਾਜ ਹੰਸ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਖਿਲਦੇ ਹੋਏ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਤੁਰਦੇ ਹੋਣ।
ਏਵਂ ਬਹੂਨਿ ਵਰ੍षਾਣਿ ਮਿਥੁਨਂ ਨਿਰ੍ਭਰਸ੍ਪृਹਮ੍ । ਰੇਮੇ ਯੌਵਨਲੀਲਾਭਿਰ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਭਿਰ੍ ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਜੋੜਾ ਪੂਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਣਗਿਣਤ ਜਵਾਨੀ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਰਹੇ।
ਅਥ ਯਾਤੇषੁ ਵਰ੍षੇषੁ ਬਹੁष੍ਵ੍ ਆਵृਤ੍ਤਿਸ਼ਾਲਿषੁ । ਸ਼ਨੈਰ੍ ਗਲਤਿ ਤਾਰੁਣ੍ਯੇ ਭਿਨ੍ਨਕੁਮ੍ਭਾਦ੍ ਇਵਾਮ੍ਭਸਿ
ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਵਾਨੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਝੜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਟੁੱਟੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਵਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਰਦਸ੍ਯੇਵ ਪਰ੍ਣਸ੍ਯ ਮਿਥੁਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕਾਲਤਃ । ਈषਦ੍ਵਿਰਾਗੋ ਹृਦਯਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਾਗ੍ਰਸਮ੍ ਅਸ੍ਪृਸ਼ਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੱਤਾ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਬੇਰੁਖੀ ਉਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੂਹ ਗਈ।
ਵਿਰਾਗਵਾਸਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਸ੍ਥਮ੍ ਅਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ । ਮਿਥੁਨਂ ਤਜ੍ ਜਗਦ੍ਯਾਤ੍ਰਾਮ੍ ਇਮਾਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਅਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਮ੍
ਬੇਰੁਖੀ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਹ ਜੋੜਾ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਛਣ-ਛਣ ਵਾਲੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।
ਕਿਂ ਨਾਮੇਹ ਮਨੋਹਾਰਿ ਸਂਸਾਰਕੁਹਰਭ੍ਰਮੇ । ਤਰਙ੍ਗਨਿਕਰਾਕਾਰਭਙ੍ਗੁਰਵ੍ਯਵਹਾਰਿਣਿ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭੰਵਰੇ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਇਕ ਵਪਾਰ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੱਚਾ ਤੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ?
ਪਾਤਃ ਪਕ੍ਵਫਲਸ੍ਯੇਵ ਮਰਣਂ ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰਣਮ੍ । ਹਿਮਾਸ਼ਨਿਰ੍ ਇਵਾਮ੍ਭੋਜੇ ਜਰਾ ਨਿਪਤਨੋਨ੍ਮੁਖੀ
ਮੌਤ ਪੱਕੇ ਫਲ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਬੁਢਾਪਾ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਹਿਮ ਜਾਂ ਓਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਆਯੁਰ੍ ਗਲਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਰਤਂ ਜਲਂ ਕਰਤਲਾਦ੍ ਇਵ । ਪ੍ਰਾਵृषੀਵ ਲਤਾਤੁਮ੍ਬੀ ਤृष੍ਣੈਕਾ ਦੀਰ੍ਘਤਾਂ ਗਤਾ
ਜੀਵਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਫਿਸਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇੱਛਾ ਹੀ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਤਿੰਬੀ ਦੀ ਲਤਾ ਵਾਂਗ ਲੰਬੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ੈਲਨਦ੍ਯਾ ਰਯ ਇਵ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਾਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਯੌਵਨਮ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਮ੍ ਇਵਾਸਤ੍ਯਂ ਜੀਵਿਤਂ ਕ੍ਸ਼ਣਸਂਸ੍ਥਿਤਿ
ਜਵਾਨੀ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਾਉ ਵਾਂਗ ਚੁਪਚਾਪ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੀਵਨ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਜਾਦੂ ਵਾਂਗ ਝੂਠਾ ਹੈ।
ਸੁਖਾਨਿ ਪ੍ਰਪਲਾਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰਾ ਇਵ ਗੁਣਚ੍ਯੁਤਾਃ । ਪਤਨ੍ਤਿ ਚੇਤੋ ਦੁਃਖਾਨਿ ਧृष੍ਟਾ ਗृਧ੍ਰਾ ਇਵਾਮਿषਮ੍
ਸੁਖ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੀਰ ਦੀ ਤੰਦ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰ ਵਾਂਗ; ਦੁੱਖ, ਹਿੰਮਤ ਵਾਲੇ ਗਿਧਾਂ ਵਾਂਗ, ਮਨ ਉੱਤੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਆ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਬੁਦ੍ਬੁਦਃ ਪ੍ਰਾਵृषੀਵਾਪ੍ਸੁ ਸ਼ਰੀਰਂ ਕ੍ਸ਼ਣਭਙ੍ਗੁਰਮ੍ । ਰਮ੍ਭਾਗਰ੍ਭ ਇਵਾਸਾਰੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ਵਿਰਾਗਦਃ
ਸਰੀਰ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੁੱਲੇ ਵਾਂਗ ਪਲ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਗੂਦੇ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸਤ੍ਵਰਂ ਯੁਵਤਾ ਯਾਤਾ ਕਾਨ੍ਤੇਵਾਪ੍ਰਿਯਕਾਮਿਨਃ । ਬਲਾਦ੍ ਅਰਤਿਰ੍ ਆਯਾਤਾ ਵੈਰਸ੍ਯਮ੍ ਇਵ ਪਾਦਪਮ੍
ਜਵਾਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਕੁੜੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਬੇਰੁਖੀ ਜਬਰਦਸਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਤਦ੍ ਇਹ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਸਂਸਾਰੇ ਕਿਂ ਨਾਮ ਬਤ ਸ਼ੋਭਨਮ੍ । ਯਦ੍ ਆਸਾਦ੍ਯ ਪੁਨਸ਼੍ ਚੇਤੋ ਦਸ਼ਾਸੁ ਨ ਵਿਦੂਯਤੇ
ਇਸ ਝੂਠੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਮਨ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?
ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਣੀਯ ਯੁਗ੍ਮਂ ਤਤ੍ ਸਂਸਾਰਵ੍ਯਾਧਿਭੇषਜਮ੍ । ਚਿਰਂ ਵਿਚਾਰਯਾਮ੍ ਆਸ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮ ਸਮ੍ਮਤਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਤਮਕ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੋਚਿਆ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨੈਕਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਂਸृਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਵਿषੂਚਿਕਾ । ਸਂਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਯ ਤਾਵ੍ ਆਸ੍ਤਾਂ ਤਤ੍ਪਰਾਯਣੌ
ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ ਕਿ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਮੰਤ੍ਰ ਹੀ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਰਾਹ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਰਹੇ।
ਤਚ੍ਚਿਤ੍ਤੌ ਤਦ੍ਗਤਪ੍ਰਾਣੌ ਤਤ੍ਕਥੌ ਤਦ੍ਵਿਦਾਸ਼੍ਰਯੌ । ਤਦ੍ਵਿਦੇਕਾਰ੍ਚਨਪਰੌ ਤਦੀਹੌ ਤੌ ਬਭੂਵਤੁਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਜਿੰਦਗੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਆਸਰਾ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਉਸੀ ਲਈ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰੈਵਾਤਿਘਨਾਭ੍ਯਾਸੌ ਬੋਧਯਨ੍ਤੌ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਤਤ੍ਪ੍ਰੀਤੌ ਤਤ੍ਸਮਾਰਮ੍ਭੌ ਚਿਰਕਾਲਂ ਬਭੂਵਤੁਃ
ਉਥੇ, ਗਹਿਰੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਪਾ ਕੇ, ਤੇ ਉਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹੇ।
ਅਥ ਸਾਵਿਰਤਂ ਬਾਲਾ ਰਮਣੀਯਪਦਕ੍ਰਮਾਨ੍ । ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਚ੍ ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਂਸ੍ ਤਾਰਣਕ੍ਸ਼ਮਾਨ੍
ਫਿਰ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਤਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣੇ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਲੜੀਵਾਰ ਉਪਦੇਸ਼—ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਹਨ ਤੇ ਤਾਰਨ ਜੋਗ ਹਨ—ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਸੁਣੇ।
ਇਤ੍ਥਂ ਵਿਚਾਰਯਾਮ੍ ਆਸ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮ੍ । ਅਵ੍ਯਾਪृਤਾ ਵ੍ਯਾਪृਤਾ ਚ ਧਿਯਾ ਧਵਲਯਾਸ਼ਯੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਾਂ ਸੁਸਤ ਸੀ, ਸਾਫ ਨੀਅਤ ਨਾਲ।
ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ੇ ਤਾਵਤ੍ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਕਿਮ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਯਾਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਕਸ੍ਯਾਯਂ ਜਾਗਤੋ ਮੋਹਃ ਕਥਮ੍ ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤਃ ਕ੍ਵ ਵਾ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ, ਸੋਚਦੀ, 'ਮੈਂ ਆਖ਼ਰ ਕੀ ਹਾਂ? ਇਹ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਭ੍ਰਮ ਕਿਸਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਉੱਠਿਆ?'
ਦੇਹਸ੍ ਤਾਵਜ੍ ਜਡੋ ਮੂਕੋ ਨਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਆਬਾਲਮ੍ ਏਤਤ੍ ਸਂਸਿਦ੍ਧਂ ਮृਤੌ ਚੈਵਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸੁੰਨ ਤੇ ਗੂੰਗਾ ਹੈ—ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ 'ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ'। ਇਹ ਗੱਲ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਫ਼ ਹੈ ਤੇ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਵੀ ਇਹੀ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਸ਼੍ ਚਾਸ੍ਯ ਨ ਭਿਨ੍ਨੋ ऽਵਯਵਾਤ੍ਮਕਃ । ਅਵਯਵਾਵਯਵਿਨੋਰ੍ ਅਭੇਦਾਜ੍ ਜਡ ਏਵ ਚ
ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਵੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਪੂਰਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸੁੰਨ ਹੀ ਹਨ।
ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਜਡ ਏਵੇਤਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਤੇ ਮਨਸਾ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਯष੍ਟ੍ਯੇਵ ਭੁਵਿ ਲੋष੍ਟਕਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰੇ ਵੀ ਸੁੰਨ ਹੀ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਮਨ ਵਲੋਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਡੱਲਾ ਹਿਲਦਾ ਹੈ।
ਮਨਸ਼੍ ਚੈਵ ਜਡਂ ਮਨ੍ਯੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮਕਸ਼ਕ੍ਤਿਮਤ੍ । ਕ੍ਸ਼ੇਪਣੈਰ੍ ਇਵ ਪਾषਾਣਃ ਪ੍ਰੇਰ੍ਯਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਨਿਸ਼੍ਚਯੈਃ
ਮੈਂ ਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁੰਨ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਇੰਝ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ।
ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਨਿਸ਼੍ਚਯਰੂਪੈਵਂ ਜਡਾਸਤ੍ਯੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ । ਖਾਤੇਨੇਵ ਸਰਿਤ੍ ਸ੍ਵੈਰਮ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰੇਣ ਵਾਹ੍ਯਤੇ
ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁੰਨ ਤੇ ਝੂਠੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਵਗਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਵਗਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਅਹਙ੍ਕਾਰੋ ऽਪਿ ਨਿਸ੍ਸਾਰੋ ਜਡ ਏਵਂ ਸ਼ਵਾਤ੍ਮਕਃ । ਜੀਵੇਨ ਜਨ੍ਯਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਬਾਲੇਨੇਵ ਭ੍ਰਮਾਤ੍ਮਕਃ
ਅਹੰਕਾਰ ਵੀ ਬੇਅਸਰ, ਸੁੰਨ ਤੇ ਮੁਰਦਾ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਛਲ-ਛਾਇਆ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜੀਵਸ਼੍ ਚ ਕਲਨਾਕਾਰੋ ਵਾਤਾਤ੍ਮਾ ਹृਦਯੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਾਰੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਅਨ੍ਯੇਨ ਕੇਨਾਪਿ ਪਰਿਜੀਵਤਿ
ਜੀਵ ਵੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੀਜ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਪਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਆਮ੍ ਅਹੋ ਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਏਤੇਨ ਚੇਤ੍ਯੋਲ੍ਲੇਖਕਲਙ੍ਕਿਨਾ । ਜੀਵੋ ਜੀਵਤਿ ਜੀਵੇਨ ਚਿਦ੍ਰੂਪੇਣਾਤ੍ਮਰੂਪਿਣਾ
ਹਾਂ, ਹੁਣ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਮੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਰੂਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੀਊਂਦੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਚੇਤ੍ਯਭ੍ਰਮਵਤਾ ਜੀਵਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਰੂਪੇਣੈਵ ਜੀਵਤਿ । ਆਮੋਦਃ ਪਵਨੇਨੇਵ ਖਾਤੇਨੇਵ ਸਰਿਦ੍ਰਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਗੰਧ ਹਵਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਖੋਦੀ ਹੋਈ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜੀਵ ਵੀ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ।