ਰਮ੍ਭਾਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਯਥਾ ਪਤ੍ਤ੍ਰਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵਾਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ ਤਥੇਦਂ ਹਿ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਥ
ਜਿਵੇਂ ਕੇਲੇ ਦੇ ਡੰਡੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਪਰਤਾਂ ਹੀ ਪਰਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਲਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਾਦਿਭਿਸ਼੍ ਸ਼ਬ੍ਦੈਰ੍ ਯਦ੍ ਏਤੈਰ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ । ਸ਼ੂਨ੍ਯਮ੍ ਅਵ੍ਯਪਦੇਸ਼੍ਯਂ ਤਨ੍ ਨ ਨਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਬ੍ਰਹਮ', 'ਆਤਮਾ' ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਉਹ ਨਾ ਕੁਝ ਹੈ, ਨਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਯਾ ਯਾ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ ਸਤ੍ਤਾ ਸਾ ਸਾਨੁਭਵਨਿਰ੍ਮਿਤਾ । ਰਮ੍ਭਾਸ੍ਤਮ੍ਭਵਦ੍ ਏਵਾਤਸ਼੍ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਮਲਂ ਤਤਮ੍
ਜੋ ਵੀ ਅਸਤਿਤਵ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਡੰਡੀ ਵਾਂਗ, ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਅਪਕ ਹੈ।
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਭ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਪਰੋ ऽਣੁਕਃ । ਅਨਨ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਸਾਵ੍ ਏਵ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਮੇਰ੍ਵਾਦਿਧੂਲਿਮਾਨ੍
ਆਤਮਾ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਕਣ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਅਨੰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਣੋਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਯਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਪੁਰੋ ऽਸ੍ਯ ਜਗਦਾਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ । ਪਰਮਾਣੁਵਦ੍ ਆਭਾਤਿ ਪ੍ਰਮਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਰੂਪਵਤ੍
ਇਸ ਬੇਅੰਤ ਸੁਖਮਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਇਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਕਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੀਮਤ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ।
ਪਰੋ ऽਣੁਰ੍ ਏषੋ ऽਲਭ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੂਰਕਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਹਾਗਿਰਿਃ । ਸਰ੍ਵਾਵਯਵਰੂਪੋ ऽਪਿ ਨਿਰਸ੍ਤਾਵਯਵਃ ਪੁਮਾਨ੍
ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਣ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਪੂਰਨਤਾ ਕਰਕੇ ਵੱਡੀ ਪਹਾੜੀ ਵੀ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਮਜ੍ਜਾਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੀ । ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰਮਧ੍ਯਂ ਹਿ ਸਾਧੋ ਵਿਦ੍ਧਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮ੍
ਇਸ ਚੇਤਨਾ ਲਈ, ਤਿੰਨ ਜਗਤ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਸਮਝੋ।
ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਕਲਾਕਲਿਤਂ ਜਗਨ੍ਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵਸੁਕੁਮਾਰਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਮ੍ । ਵੇਤਾਲਬਾਲਕ ਪਦਂ ਤਦ੍ ਅਲਙ੍ਘਨੀਯਮ੍ ਏਵਂਸ੍ਮਯਸ੍ ਸਮਨੁਭਾਵਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ
ਜਗਤ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਵੈਤਾਲ-ਬਾਲਕ ਦੀ ਅਦਿਤੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ—ਇਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੋ।
ਇਤਿ ਰਾਜਮੁਖਾਚ੍ ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵੇਤਾਲਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਆਯਯੌ । ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਤਯਾ ਤਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰੋਦਿਤਯਾ ਧਿਯਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੇਤਾਲ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਗਹਿਰਾਈ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਚਾਨਣ ਪੈ ਗਈ ਸੀ।
ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਵਪੁਰ੍ ਭੂਤ੍ਵਾ ਗਤ੍ਵੈਕਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤਃ । ਬਭੂਵਾਵਿਚਲਧ੍ਯਾਨੀ ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਵਿषਮਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਮ੍
ਆਪਣੀ ਕਾਇਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਰਲੇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਗਿਆ। ਕੋਈ ਔਗੁਣ ਨਾ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਡਿੱਗਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਭੁੱਖ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ।
ਏਤਦ੍ ਰਾਮ ਮਯੋਕ੍ਤਂ ਤੇ ਵੇਤਾਲਪ੍ਰਸ਼੍ਨਜਾਲਕਮ੍ । ਏਵਂਕ੍ਰਮੇਣ ਚਿਦਣਾਵ੍ ਏਵੇਦਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਜਗਤ੍
ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਤਾਲ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਗੁੱਥੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਇਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਇਕ ਬਿੰਦੂ ਵਿਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਚਿਦਣੋਃ ਕੋਸ਼ਗਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿਚਾਰੇਣ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਕੋਪੋ ਵੇਤਾਲਕਸ੍ਯੇਵ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ ਯਤ੍ ਪਰਂ ਤੁ ਤਤ੍
ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ, ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਵਰਨ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸੰਸਾਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਤਾਲ ਦੀ ਰੁੱਸਣ ਵਾਂਗ, ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਹृਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਤਿਮਿਤੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ । ਪ੍ਰਵਾਹਾਪਤਿਤਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਨਿਰਿਚ੍ਛਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਸ਼ਾਨ੍ਤਧੀਃ
ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਦੇ ਵਹਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈ; ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਰਹਿ।
ਆਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਨਸੈਵ ਮਨੋ ਮੁਨਿਃ । ਤਿष੍ਠੈਕਸ਼ਮਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯੋਮਵਦ੍ਵਿਸ਼ਦਾਸ਼ਯਃ
ਮਨ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸੁੱਚਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਧੂ ਮਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਹੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨੋਭਾਵ ਰੱਖ ਕੇ ਟਿਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਿਰਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ ਅਮੂਢਸ੍ਯ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨਃ । ਰਾਜ੍ਞੋ ਭਗੀਰਥਸ੍ਯੇਵ ਦੁਸ੍ਸਾਧਮ੍ ਅਪਿ ਸਿਧ੍ਯਤਿ
ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਜੋ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਔਖਾ ਕੰਮ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਭਗੀਰਥ ਲਈ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਸ਼ਾਨ੍ਤਮਨਸਃ ਪਰਿਤृਪ੍ਤਵृਤ੍ਤੇਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਮੇ ਸੁਸਮਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤੋ ऽਨ੍ਤਃ । ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦੁਰ੍ਲਭਤਰਾ ਅਪਿ ਵਾਞ੍ਛਿਤਾਰ੍ਥਾ ਗਙ੍ਗਾਵਤਾਰ ਇਵ ਸਾਗਰਖਾਤृਨਪ੍ਤੁਃ
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਸਮ ਅਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਲਭ ਇੱਛਤ ਫਲ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦਾ ਉਤਰਣਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਖਾਈ ਖੋਦਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਤਚਮਤ੍ਕृਤ੍ਯਾ ਰਾਜ੍ਞੋ ਗਙ੍ਗਾਵਤਾਰਣਮ੍ । ਭਗੀਰਥਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਤਨ੍ ਮੇ ਕਥਯ ਭੋਃ ਪ੍ਰਭੋ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ।
ਆਸੀਦ੍ ਭਗੀਰਥੋ ਨਾਮ ਰਾਜਾ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਃ । ਭੁਵਸ੍ ਸਮੁਦ੍ਰਦ੍ਵੀਪਾਯਾ ਮਣ੍ਡਨਾਤਿਲਕੋਪਮਃ
ਭਗੀਰਥ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਗਹਿਣਾ ਵਾਂਗ ਸੀ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪੁਰ੍ ਯਥਾਭਿਮਤਮ੍ ਅਰ੍ਥਿਨਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਸਨ੍ਨਵਦਨਾਦ੍ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ ਚਿਨ੍ਤਾਮਣੇਰ੍ ਇਵ
ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਮੁਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਰਤਨ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ।
ਸਾਧੂਨਾਂ ਯੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਰ੍ਥਂ ਧਨਾਨ੍ਯ੍ ਅਵਿਰਤਂ ਦਦੌ । ਤृਣਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਕਰਂ ਤृਣਮਣਿਰ੍ ਯਥਾ
ਉਹ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇਕ ਤਿੰਨ ਕਾ ਟੁਕੜਾ ਲੈਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਰਤਨ ਤਿੰਨ ਹੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਵਜ੍ਰਸਾਰਮ੍ ਅਪਿ ਪ੍ਰੋਤਮ੍ ਅਜ੍ਵਲਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਯੋ ऽਭਿਨਤ੍ । ਅਯੋਮਣਿਰ੍ ਅਯੋਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਵ ਦੁਰ੍ਜਨਚੇष੍ਟਿਤਮ੍
ਉਹ ਨੇ ਵਜਰ ਵਰਗੇ ਕਠੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਖੁਦ ਚਮਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਲੋਹਾ ਚੁੰਬਕ ਲੋਹੇ ਦੇ ਜੰਤਰ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮੰਦ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਅਧੂਮੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਦਹਞ੍ ਸ਼ੀਤੋ ਵਿਤੈਕ੍ਸ਼੍ਣ੍ਯੋ ਹਾਰ੍ਦਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਤਮੋ ऽਹਰਨ੍ ਨृਣਾਂ ਨੈਸ਼ਂ ਯੋ ਮਣਿਰ੍ ਵੇਸ਼੍ਮਨਾਮ੍ ਇਵ
ਉਹ ਧੂੰਆਂ ਰਹਿਤ, ਨਾ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ, ਠੰਢਾ, ਤੇ ਨੁਕਤਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਤਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਰਨ੍ਨ੍ ਅਗ੍ਨਿਕਣਾਸਾਰਮ੍ ਅਭਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਰਤਾਪਜਮ੍ । ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤਾਗ੍ਨਿਰ੍ ਇਵ ਜ੍ਵਲਤਿ ਯੋ ऽਰਿषੁ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪਦਾ ਸੀ।
ਮृਦੁਸ਼ੀਤਸੁਖਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਯਸ੍ ਸਮਾਹ੍ਲਾਦਯਨ੍ ਮਹੀਮ੍ । ਸ੍ਵੇ ਜਨੇ ਦ੍ਰਵਤਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ ਸੇਨ੍ਦੁਰ੍ ਇਨ੍ਦੁਮਣਿਰ੍ ਯਥਾ
ਉਸ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਨਰਮ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦਨ ਰਤਨ ਚੰਦ ਨਾਲ।
ਜਗਦ੍ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪਾਤਾਲਵਾਹਿਨਃ । ਗਙ੍ਗਾਵਾਹਸ੍ਯ ਯੇਨੋਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਤृਤੀਯਃ ਪੂਰਿਤੋ ਗੁਣਃ
ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਉ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜੀ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚੋਂ ਵਹਿੰਦੀ ਗੰਗਾ ਦੀ ਧਾਰਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਅਗਸ੍ਤ੍ਯਸ਼ੋषਿਤੋ ऽਮ੍ਭੋਧਿਰ੍ ਗਙ੍ਗਾਪੂਰੇਣ ਪੂਰਿਤਃ । ਯੇਨ ਦੁष੍ਪੂਰਰੂਪੋ ऽਪਿ ਮਹਾਸਾਰ੍ਥੋ ऽਰ੍ਥਿਨਾਮ੍ ਇਵ
ਜਿਸ ਨੇ ਅਗਸਤ ਮুনি ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ, ਜੋ ਭਰਨਾ ਔਖਾ ਸੀ।
ਗਙ੍ਗਾਸੋਪਾਨਪਦ੍ਧਤ੍ਯਾ ਯੇਨ ਪਾਤਾਲਵਾਸਿਨਃ । ਯੋਜਿਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਲੋਕੇ ਬਾਨ੍ਧਵਾ ਲੋਕਬਨ੍ਧੁਨਾ
ਜਿਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹੀ ਰਾਹੀਂ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਦਾ ਸਾਥੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਜਹ੍ਨੁਂ ਤਪਸਾਰਾਧਯਂਸ਼੍ ਚ ਯਃ । ਭੂਯੋ ਭੂਯੋ ਯਯੌ ਖੇਦਂ ਨ ਮੂਰ੍ਤਵ੍ਯਵਸਾਯਵਤ੍
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਜਹਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤਪ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਥਕ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਯੌਵਨੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਭੂਮਿਪਤੇਰ੍ ਅਥ । ਪ੍ਰਵਿਚਾਰਯਤੋ ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾਂ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲਾਮ੍ ਇਮਾਮ੍
ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ, ਜਦ ਉਹ ਅਜੇ ਜਵਾਨ ਸੀ, ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਉਲਝਣ ਭਰੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।
ਸ੍ਵਵਿਰਾਗਚਮਤ੍ਕਾਰਵਿਚਾਰਕਣਿਕੋਦਭੂਤ੍ । ਚੇਤਸ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸੁਤਾਰੁਣ੍ਯੇ ਦੈਵਾਦ੍ ਵਲ੍ਲੀ ਮਰਾਵ੍ ਇਵ
ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਰਮ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਉੱਗ ਆਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਤੇ ਬੇਲ ਉੱਗਦੀ ਹੈ।