ਤਤੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਮਨਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਦੇਹਤਾਂ ਪੁਨਃ । ਸ੍ਵਨਾਸ਼ੇਨ ਪਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਾਸਨੈਵ ਮਨੋ ਵਿਦੁਃ
ਫਿਰ ਮਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਆਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਕਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਲੋਕ ਮਨ ਨੂੰ ਲੁਕੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਚੇਤੋ ਹਿ ਵਾਸਨਾਮਾਤ੍ਰਂ ਤਦਭਾਵਃ ਪਰਂ ਪਦਮ੍ । ਤਚ੍ ਚ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਜ੍ਞਾਨਾਜ੍ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਆਹੁਰ੍ ਵਿਚਾਰਣਮ੍
ਚਿੱਤ ਤਾਂ ਲੁਕੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹੀ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਸਂਸृਤੇ ਰਾਮ ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ । ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਵੇਕਮਾਤ੍ਰੇਣ ਰਜ੍ਜੁਸਰ੍ਪਭ੍ਰਮਾਕृਤੇਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾ, ਇਹ ਚੱਕਰ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸੋਝੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦਾ ਭਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਾਰ੍ਥਾਭ੍ਯਸਨਪ੍ਰਾਣਰੋਧਚੇਤਃਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਾਃ । ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਸਂਸਿਦ੍ਧੇ ਸਂਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਧਿਆਨ, ਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਥਕावट—ਇਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਾਲਵृਨ੍ਤਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਯਥਾਨਿਲਃ । ਪ੍ਰਾਣਾਨਿਲਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਥਾ ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਤਾਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਰੁਕਣ ਤੇ ਹਵਾ ਵੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਸਾਸਾਂ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਵਿਲਯੇ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਵ੍ਯੋਮਵਾਯੁਤਾਮ੍ । ਯਥਾਵਾਸਿਤਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਮਨਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ਰ ਚ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਸਾਂ ਆਕਾਸ਼-ਵਾਂਗ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਥੇ, ਮਨ ਉਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਵਿਦੇਹਾਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਦੇਹਕਮ੍ । ਸਮਨਸ੍ਕਾਸ੍ ਤਥਾਚਾਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਚਾਨੁਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਮਨ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਕੰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਵਾਤਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦੇ ਯਥਾ ਗਨ੍ਧਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਤਥਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਮਨਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦੇ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਦੀ ਹਲਚਲ ਰੁਕਣ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਦੀ ਹਲਚਲ ਠੰਡੀ ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਵਿਨਾਭਾਵਿਨੀ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਚੇਤਸੀ । ਕੁਸੁਮਾਮੋਦਵਨ੍ ਮਿਸ਼੍ਰੇ ਤਿਲਤੈਲੇ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਫੁੱਲ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਜਾਂ ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਵਾਂਗ।
ਮਨਸਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਮਨਃ । ਏਤੇ ਵਿਹਰਤੋ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਰਥਸਾਰਥੀ
ਮਨ ਦੀ ਹਲਚਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਹਲਚਲ ਹੀ ਮਨ ਹੈ; ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਆਧਾਰਾਧੇਯਵਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਤੇ ਏਕਾਭਾਵੇ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਃ । ਕੁਰੁਤਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਵਨਾਸ਼ੇਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਖ੍ਯਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਆਧਾਰ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਏਕਤਤ੍ਤ੍ਵਘਨਾਭ੍ਯਾਸਾਚ੍ ਛਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਮਨਃ । ਤਲ੍ਲਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਣੋ ऽਪਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਇਕ ਹੀ ਅਸਲ ਸਤਿ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰ੍ਯ ਯਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਨ੍ਮਯਤਾਂ ਨਯੇਤ੍ । ਮਨਸ੍ ਤਤਸ੍ ਤਲ੍ਲਯਤਸ੍ ਤਦ੍ ਏਵ ਭਵਤਿ ਸ੍ਥਿਰਮ੍
ਅਨੰਤ ਆਤਮ-ਸਤਿ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲਓ; ਫਿਰ ਮਨ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਢੀਠ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਏਵਾਤਿਤਰਾਂ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ऽਨੁਪਲਮ੍ਭੋਪਲਮ੍ਭਯੋਃ । ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਤੋਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੇषੇ ਵਾਪਿ ਸ੍ਥਿਰੋ ਭਵ
ਜੋ ਵੀ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਫੜਨ ਜਾਂ ਨਾ ਫੜਨ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਢੀਠ ਰਹੋ।
ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਦृਢੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇ ਤਾਵਦ੍ ਭਾਵਂ ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍ । ਭਾਵੋ ऽਭਾਵਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸ੍ਵਾਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਯਾਵਦ੍ ਆਤਤਮ੍
ਇੱਕ ਸਚਾਈ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸੋਚੇ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਾਲਤ ਆਖਰਕਾਰ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰਵਸ਼ਾਚ੍ ਚੇਤਸ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਭੋਗ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਾਦ੍ ਇਵ । ਵਿਲੀਯਤੇ ਸਹ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਪਰਮ੍ ਏਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਮਨ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭੋਗ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਆਨੰਦ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ।
ਯਦੇਕਤਾਨਂ ਭਵਤਿ ਚੇਤਸ੍ ਤਦ੍ ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ਼ੇषਵਿਸ਼ੇषੌਘਂ ਚਿਰਾਭ੍ਯਾਸਸ੍ਵਭਾਵਤਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ-ਚਿੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਪਲ, ਲੰਮੇ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸਾਰੇ ਫਰਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਵਿਦ੍ਯੇਯਂ ਤੁ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਤਂ ਧਿਯਾ । ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਏਵ ਪਰਾਵਾਪ੍ਤਿਸ੍ ਤਦਭ੍ਯਾਸਸ੍ ਤਤੋ ਵਰਮ੍
ਜਦੋਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੋ।
ਚਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਯਂ ਸਂਸਾਰਮृਗਤृष੍ਣਿਕਾ । ਜਰਾਮ੍ ਉਪਗਤੇ ਮੇਘੇ ਮਿਹਿਕਾ ਮਹਤੀ ਯਥਾ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਕੋਹਰਾ ਉਸ ਵਕਤ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੱਦਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੇਤਿ ਕੁਰੁ ਤੇਨੈਵ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਤਦ੍ਰੂਪਨਾਮ ਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਾਨੁਭਾਵੋ ਹਿ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਅਗਿਆਨਤਾ ਸਿਰਫ ਮਨ ਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣੋ; ਇਸ ਸਮਝ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰੋ। ਮਨ ਹੀ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਅਤੇ ਨਾਮ ਹੈ, ਉਸ ਆਤਮਕ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਯਦਿ ਚੇਤਃ ਪਰੇ ਪਦੇ । ਤਤ੍ ਤਤ੍ਪਰਿਣਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਤ੍ਰੈਵਾਸ੍ਵਾਦਮ੍ ਆਗਤਮ੍
ਜੇ ਮਨ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਉਹ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਆਦ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਿ ਸਾਙ੍ਖ੍ਯੇਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਚੇਤੋ ਯੋਗੇਨ ਵਾ ਪਦੇ । ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਤਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਤਾਂ ਯਾਤਂ ਨ ਭੂਯਃ ਪਰਿਜਾਯਤੇ
ਜੇ ਮਨ ਸੰਖਿਆ ਜਾਂ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਪਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਪਲ ਲਈ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਚੇਤੋ ਵਿਗਲਿਤਾਵਿਦ੍ਯਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਦਗ੍ਧਂ ਸਂਸਾਰਬੀਜਂ ਤਨ੍ ਨ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ ਅਙ੍ਕੁਰਂ ਪੁਨਃ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਸਤ੍ਵ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਬੀਜੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁੜ ਕਦੇ ਅੰਕੁਰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ।
ਜ੍ਞਸ਼੍ ਚਿਦ੍ਵਿਗਲਿਤਾਵਿਦ੍ਯਸ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਥਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਸਨਃ । ਸਮਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯੋਪਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ, ਖਾਲੀ ਜਗਾ ਵਾਂਗ ਸ਼ਾਂਤ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਗਲਿਤਾਜ੍ਞਪਦਂ ਵਿਮਲਂ ਮਨਸ੍ ਸੁਭਗ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਇਤੀਹ ਹਿ ਕਥ੍ਯਤੇ । ਨ ਪੁਨਰ੍ ਏਤਿ ਕਲਾਮਲਿਨਂ ਪਦਂ ਕਨਕਤਾਮ੍ ਇਵ ਤਾਮ੍ਰਮ੍ ਉਪਾਗਤਮ੍
ਇੱਥੇ, ਜੋ ਮਨ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਤ੍ਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੇ ਮੈਲੇ ਪਦ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਕਦੇ ਤਾਮਬਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।
ਜੀਵੋ ऽਜੀਵੀਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍ । ਵਿਚਾਰਾਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਤੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਜੀਵ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਜੀਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਅਮਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮृਗਤृष੍ਣਾਜਲਮ੍ ਇਵ ਸਰ੍ਗੋ ऽਹਨ੍ਤਾਦਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਅਸਦ੍ ਏਵ ਮਨਾਗ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਵਿਚਾਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਮੈਂ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਹੈ ਤੇ ਜੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਂਸृਤਿਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਵੇਤਾਲੋਦਾਹृਤਾਨ੍ ਇਮਾਨ੍ । ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਨ੍ ਆਕਰ੍ਣਯ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਸ੍ਮृਤਿਮ੍ ਆਗਤਾਨ੍
ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਇਹ ਚੰਗੇ ਸਵਾਲ, ਜੋ ਸੰਦਰਭ ਨਾਲ ਯਾਦ ਆਏ ਹਨ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
ਅਸ੍ਤਿ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਮਹਾਟਵ੍ਯਾਂ ਵੇਤਾਲੋ ਵਿਪੁਲਾਕृਤਿਃ । ਸ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਮਣ੍ਡਲਂ ਗਰ੍ਧਾਦ੍ ਆਜਗਾਮ ਜਿਘਤ੍ਸਯਾ
ਵਿੰਧਿਆ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਵੇਤਾਲ ਸੀ। ਭੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਥਾਂ ਵੱਲ ਆਇਆ।
ਸ ਵੇਤਾਲੋ ऽਵਸਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਜ੍ਜਨਾਸ੍ਪਦੇ । ਬਹੁਬਲ੍ਯੁਪਹਾਰੇਣ ਨਿਤ੍ਯਤृਪ੍ਤਤਯਾ ਸੁਖੀ
ਉਹ ਵੇਤਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਥਾਂ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।