ਅਵਿਭਾਗਮ੍ ਅਨਾਯਾਸਂ ਯਦ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਆਸਿਤਮ੍ । ਧ੍ਯਾਯਤੋ ਧਾਵਤਸ਼੍ ਚੈਵ ਸੌषੁਪ੍ਤਂ ਮੌਨਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਤਤ੍
ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਘੁੰਮੇ—ਪਿਆਰੇ, ਉਹੀ ਗੂੜ੍ਹ ਨੀਂਦ ਵਾਲੀ ਚੁੱਪ ਹੈ।
ਯਥਾਭੂਤਮ੍ ਇਮਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਜਗਨ੍ਨਾਨਾਤ੍ਵਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਯਦ੍ ਆਸਿਤਮ੍ ਅਸਙ੍ਗੇਹਂ ਸੌषੁਪ੍ਤਂ ਮੌਨਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਤਤ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਗਲ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ—ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦਾ ਭਟਕਾਉ—ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹੀ ਗੂੜ੍ਹ ਨੀਂਦ ਵਾਲੀ ਚੁੱਪ ਹੈ।
ਅਨੇਕਸਂਵਿਦ੍ਰੂਪਾਤ੍ਮ ਚੈਕਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਆਤਤਮ੍ । ਇਤ੍ਯ੍ ਆਸਿਤਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਸੌषੁਪ੍ਤਂ ਮੌਨਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਤਤ੍
ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ, ਉਹੀ ਗੂੜ੍ਹ ਨੀਂਦ ਵਾਲੀ ਚੁੱਪ ਹੈ।
ਆਕਾਸ਼ਂ ਨੈਵ ਚਾਕਾਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਨ ਚਾਸ੍ਮਿ ਚ । ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਮਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਯਤ੍ ਤਨ੍ ਮੌਨਂ ਸੁषੁਪ੍ਤਵਤ੍
ਨਾ ਇਹ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ; ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਂ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ—ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਗੂੜ੍ਹ ਨੀਂਦ ਵਰਗੀ ਚੁੱਪ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਨਿਰਾਲਮ੍ਬਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਵਿਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਦ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮ੍ ਆਸਿਤਂ ਮੌਨਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਨਾ ਹੋਣਾ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ—ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚੁੱਪ ਹੈ।
ਭਾਵਾਭਾਵਦਸ਼ੋਨ੍ਮੇषਵਿਸ਼ੇषੈਰ੍ ਵਿਤਥੋਤ੍ਥਿਤੈਃ । ਸਂਵਿਦੋ ਯਦ੍ ਅਨਾਮਰ੍ਸ਼ਸ੍ ਤਨ੍ ਮੌਨਂ ਪਰਮਂ ਵਿਦੁਃ
ਜਿਸ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਉਠਣ-ਮਿਟਣ, ਹੋਣ-ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਝੂਠੇ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੁੱਪ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
ਅਸਤੈਵ ਸਤੇਵਾਨ੍ਤਸ਼੍ ਚੇਤਸਾ ਵृਤ੍ਤਿਰੂਪਿਣਾ । ਯਦ੍ ਅਨਾਵਰ੍ਤਨਂ ਸਂਵਿਦ੍ਵृਤ੍ਤੇਸ੍ ਤਨ੍ ਮੌਨਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਚਲ, ਚਾਹੇ ਝੂਠ ਵੱਲ ਜਾਂ ਸੱਚ ਵੱਲ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਟੱਲ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਅਟੱਲ ਚੁੱਪ ਹੈ।
ਨਾਹਮ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਨ ਚਾਨ੍ਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨ ਮਨੋ ਨ ਚ ਮਾਨਸਮ੍ । ਇਤਿ ਸਂਵਿਦਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਤਿਮੌਨਤਾ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਚੇਤਨਾ ਆ ਜਾਵੇ ਕਿ 'ਨਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ, ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਮਨ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ,' ਤਾਂ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਸਮਝ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੁੱਪ ਹੈ।
ਅਹਮ੍ ਅਸ੍ਮਿ ਜਗਚ੍ ਚਾਸ੍ਤਿ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਤਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਮਾਤ੍ਰਕਮ੍ । ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਏਵੇਤਿ ਸੌषੁਪ੍ਤਂ ਮੌਨਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਤੂੰ ਹੈ — ਸਿਰਫ਼ 'ਹੋਣ' ਦੇ ਅਰਥ ਵਜੋਂ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸਤਤਾ ਵਜੋਂ — ਇਸ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਚੁੱਪੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਂਵਿਦ ਏਵਾਨ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਕਲਨਾਃ ਕੁਤਃ । ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਏਵ ਸੌषੁਪ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮੌਨਮ੍ ਅਤਸ੍ ਤਤਮ੍
ਸਾਰੇ ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਖਿਆਲ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਥਾਂ ਚੁੱਪੀ ਹੀ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਸੁषੁਪ੍ਤਮੌਨਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਬੋਧਵਤ੍ । ਤੁਰ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਮਲਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤੁਰ੍ਯਾਤੀਤਮ੍ ਅਥਾਪਿ ਵਾ
ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਇਹ ਚੁੱਪੀ, ਅਨੰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜਾਗਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ ਜਾਂ ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸਮਝੋ।
ਸੁषੁਪ੍ਤੈਕਸਮਾਧਾਨਸ੍ ਤਥਾ ਤੁਰ੍ਯਸਮਾਧਿਕਃ । ਤੁਰ੍ਯਾਤੀਤਸਮਾਧਿਰ੍ ਵਾ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਭਵੇਤ ਵੈ
ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਸਮਾਧੀ, ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਜਾਂ ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਦੀ ਸਮਾਧੀ — ਇਹ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਤੁਰ੍ਯਸ੍ਥ ਏਵ ਸਕਲਾਮਲਸ਼ਾਨ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਵ੍ਯਵਹਰਨ੍ ਨਿਪੁਣਂ ਸ੍ਵਪਿਤ੍ਵਾ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਦੇਹ ਉਤ ਵਾਪਿ ਵਿਦੇਹ ਏਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਨਭੋ ਭਵ ਤਦ੍ ਏਵ ਕਿਲਾਸਿ ਸਾਧੋ
ਚੌਥੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਮਲ ਅਤੇ ਉਲਝਣਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਬੜੀ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ, ਤੂੰ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਬਣ ਜਾ — ਇਹੀ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਹੇ ਸਾਧੂ।
ੴ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਾਸ੍ਤਭਵਵਾਸਨਮ੍ ਏਕਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ ਨ ਤ੍ਵਂ ਨ ਚਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਹਾਸ੍ਤਿ ਸਤ੍ਯਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਤ ਇਤੀਹ ਸ਼ਿਲਾਨ੍ਤਰਾਭਂ ਜ੍ਞਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਚਿਦ੍ਗਗਨਕੋਸ਼ਕਲੈਕਨਿष੍ਠਃ
‘ਓਮ’ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਤੂੰ ਹੈਂ, ਨਾ ਮੈਂ; ਕੁਝ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੋਂ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ, ਸਿਰਫ ਚਿੱਤ-ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਰਹੋ।
ਕੁਤਸ਼੍ ਸ਼ਤਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਂ ਰੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਮੁਨਿਨਾਯਕ । ਯੇ ਗਣਾਸ੍ ਤੇ ਚ ਕਿਂ ਰੁਦ੍ਰਾ ਉਤ ਨੇਤਿ ਵਦਸ੍ਵ ਮੇ
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਰੁਦਰਾਂ ਦੀ ਸੌ-ਵਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈ? ਉਹ ਜੋ ਟੋਲੀਆਂ ਹਨ, ਕੀ ਉਹ ਰੁਦਰ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨਾਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਣਾ ਦृष੍ਟਂ ਸ਼ਤਂ ਸ਼ਤਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਮ੍ ਉਦ੍ਦੇਸ਼ਤੋ ਜ੍ਞਾਤਮ੍ ਅਤ ਉਕ੍ਤਂ ਨ ਤਨ੍ ਮਯਾ
ਭਿਕਖੂ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੌ-ਸੌ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸੌ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵੇਖੀਆਂ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।
ਯਦ੍ ਆਕਾਰਾਸ਼੍ ਸ਼ਤਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਗਣਸ਼ਤਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਰੁਦ੍ਰਸ਼ਤਂ ਰੁਦ੍ਰਾ ਅਪਿ ਗਣਾਭਿਧਾਃ
ਜੋ ਰੂਪ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸੌ ਵਾਰੀ ਆਏ, ਉਹੀ ਸੌ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਸੌ ਰੁਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰੁਦਰ ਵੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਹੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਕਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਗਵਂਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਕਥਂ ਚਿਤ੍ਤਸ਼ਤਂ ਕृਤਮ੍ । ਤਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੇਣ ਦੀਪਾਦ੍ ਦੀਪਸ਼ਤਂ ਯਥਾ
ਇੱਕ ਮਨ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਸੌ ਮਨ ਬਣ ਗਏ, ਹੇ ਪੂਜਨਯ? ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸੌ ਰੁਦਰਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਦੀਵੇ ਤੋਂ ਸੌ ਦੀਵੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨਿਰਾਵਰਣਸਦ੍ਭਾਵਾ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਕਲ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਯੇ । ਤਤ੍ ਤਥਾਸ਼ੁ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨ ਸਾਵਰਣਸਂਵਿਦਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਤੁਰੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ 'ਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਸ੍ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਯਤ੍ਰ ਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਤਥਾਨੁਭੂਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਨ ਨਾਧਿਯਾ
ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਕਪਾਲਮਾਲਾਭਰਣੋ ਭਸ੍ਮਸ੍ਨਾਯੀ ਦਿਗਮ੍ਬਰਃ । ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਨਿਲਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕਾਮੁਕਸ਼੍ ਚ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਜੋ ਖੋਪੜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਰਾਖ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਸਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਾਮੀ ਵੀ ਹੈ।
ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਣਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍ । ਨ ਕ੍ਰਿਯਾਨਿਯਮੋ ऽਸ੍ਤੀਹ ਸ ਹ੍ਯ੍ ਅਜ੍ਞੇष੍ਵ੍ ਏਵ ਕਲ੍ਪਿਤਃ
ਮਹੇਸ਼ਵਰਾਂ, ਸਿਧਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕਰਮ ਦਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਯਮ ਤਾਂ ਅਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਜਿਤਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਨਿਯਮਨਂ ਵਿਨਾ । ਗਰ੍ਧਾਨ੍ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯੇਨ ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਪਰਂ ਦੁਃਖਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਅਗਿਆਨੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਾ ਜਿੱਤਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਾ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ, ਲੋਭ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੱਛੀ ਫਸਣ ਵਾਲੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇष੍ਟੇष੍ਵ੍ ਅਨਿष੍ਟੇषੁ ਨ ਨਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਵਸ੍ਤੁषੁ । ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਦ੍ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਤਯਾਨਯਾ
ਪਰ ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਨਾ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੇ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਬੁੱਧੀ ਜਾਗਰੂਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮਨ ਦੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ।
ਕਾਕਤਾਲੀਯਵਦ੍ ਰੂਢਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤੇ ਸਦਾ । ਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਵਾ ਕੇਚਿਨ੍ ਨੈषਾਂ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਗ੍ਰਹਃ
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੰਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫਲ ਚੁੱਕਣਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਕਾਕਤਾਲੀਯਵਦ੍ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਏਵਂਕਰ੍ਮੋਦਿਤਃ ਪਰਾਤ੍ । ਏਵਂਕਰ੍ਮਾ ਤ੍ਰਿਨਯਨ ਏਵਂਕਰ੍ਮਾਮ੍ਬੁਜੋਦ੍ਭਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫਲ ਚੁੱਕਣਾ ਸਿਰਫ ਮੌਕੇ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਵੀ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨਾਨਿਨ੍ਦ੍ਯਂ ਨੋਪਾਦੇਯਂ ਨ ਹੇਯਕਮ੍ । ਨ ਚਾਤ੍ਮੀਯਂ ਨ ਚ ਪਰਂ ਕਰ੍ਮ ਜ੍ਞਵਿषਯਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਾ ਕੋਈ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਲਾਹ ਯੋਗ; ਨਾ ਕੁਝ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੁਝ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ 'ਮੇਰਾ' ਜਾਂ 'ਪਰਾਇਆ' ਦਾ ਭਾਵ ਗਿਆਨਵਾਨ ਲਈ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਯਥੌष੍ਣ੍ਯਾਦਿ ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਰੂਢਿਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਹਰਾਦੀਨਾਂ ਤਥਾ ਕਰ੍ਮ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਚ ਜਾਤਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਆਦਿ ਗੁਣ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਆਦਿ ਦੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਵੀ ਪੱਕੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਰੂਢਿਮ੍ ਆਯਾਤੇ ਸਙ੍ਕੇਤਵਸ਼ਤਃ ਪृਥਕ੍ । ਅਨੁਭੂਤਫਲੈਸ੍ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਾਃ ਕਲ੍ਪਨਾਃ ਕਲ੍ਪਿਤਾਸ੍ ਤਤਃ
ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸੁਵਿਧਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਡ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜੋ ਕੁਝ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਲਾਭ ਤੇ ਕਲਪਨਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਦੇਹਮੁਕ੍ਤਵਿषਯਂ ਤੁਰ੍ਯਂ ਮੌਨਮ੍ ਇਤੋ ਮਯਾ । ਨੋਕ੍ਤਂ ਤੇ ਪਞ੍ਚਮਂ ਮੌਨਂ ਵਿਦੇਹਸ੍ਯ ਰਘੂਦ੍ਵਹ
ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਿਰਵਾਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚੌਥੇ ਮੌਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ, ਜੋ ਦੇਹ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹੀ ਪੰਜਵਾਂ ਮੌਨ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਹ ਰਹਿਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।