ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੇ ਕਲ੍ਪੇ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਏਵਂ ਪੁਰਾਭਵਤ੍ । ਅਦ੍ਯ ਤ੍ਵ੍ ਇਹ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ऽਸ੍ਤਿ ਤृਤੀਯੋ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਭਿਖਾਰੀ ਐਸਾ ਹੀ ਸੀ; ਪਰ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਦੂਜਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਮਯਾ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ ਅਨ੍ਵਿष੍ਟਸ਼੍ ਚੇਤਸਾ ਚਤੁਰਾਤ੍ਮਨਾ । ਤਾਦृਗ੍ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ ਤृਤੀਯੋ ऽਨ੍ਯੋ ਜਗਤ੍ਪਦ੍ਮੋਦਰਾਲਿਨਾ
ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮਨ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਲੱਭਿਆ, ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ, ਐਸਾ ਤੀਜਾ ਭਿਖਾਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।
ਅਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਰ੍ਗਾਤ੍ ਤੁ ਨੋ ਲਬ੍ਧਸ੍ ਤृਤੀਯਸ੍ ਤਾਦृਗਾਸ਼ਯਃ । ਅਥਾਨ੍ਯੇ ਲੀਲਯਾ ਸਰ੍ਗਾ ਮਯਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾਸ੍ ਤਤਃ
ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚੋਂ, ਅਜਿਹਾ ਤੀਜਾ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ; ਫਿਰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
ਯਾਵਤ੍ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਸ਼ਸ਼ਾਯਿਨਿ ਸਰ੍ਗਕੇ । ਤृਤੀਯੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ਼੍ ਚੇਦृਸ਼ਕ੍ਰਮਃ
ਇੱਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਤੀਜਾ ਭਿਖਾਰੀ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ।
ਏਵਂ ਤੇਨੈਵ ਤੇਨੈਵ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਭਵਨ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਪਦਾਰ੍ਥਾਸ੍ ਸਰ੍ਗਸਨ੍ਤਤੌ
ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਇਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਬੇਅੰਤ ਜੀਵ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ, ਮਿਟਦੇ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਸ੍ਯਾਂ ਸਭਾਯਾਮ੍ ਅਪਿ ਯੇ ਮੁਨਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਨृਪਾਃ । ਭਾਵ੍ਯਮ੍ ਏਵਂਸਮਾਚਾਰੈਸ੍ ਤੈਰ੍ ਅਨ੍ਯੈਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨੇਕਸ਼ਃ
ਇਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਰਾਜੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਲੋਕ—ਉਹ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।
ਨਾਰਦੇਨਾਮੁਨਾ ਭਾਵ੍ਯਂ ਪੁਨਰ੍ ਅਨ੍ਯੇਨ ਚਾਨਘ । ਏਵਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਰਿਣਾ ਭਾਵ੍ਯਂ ਪੁਨਰ੍ ਅਨ੍ਯੇਨ ਚਾਧੁਨਾ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਇਹ ਨਾਰਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਇੱਧਾਂ ਹੀ ਅਤ੍ਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਕਲਤ੍ਰਕਰ੍ਮਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤੇਨਾਨੇਨ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਏਵਂਜਨ੍ਮਾਦਿਨਾ ਭਾਵ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਚ ਸ਼ੁਕੇਨ ਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਤੇ ਜਨਮ ਆਦਿ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸੀ।
ਜਨਕੇਨ ਪੁਨਰ੍ ਭਾਵ੍ਯਂ ਕ੍ਰਤੁਨਾ ਪੁਲਹੇਨ ਚ । ਅਗਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਭृਗੁਣਾਙ੍ਗਿਰਸਾਪਿ ਚ
ਜਨਕ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪੁਲਹ, ਅਗਸਤ, ਪੁਲਸਤ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਹੋਣਾ ਸੀ।
ਏਤ ਏਵ ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਚ ਏਵਂਰੂਪਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਪਦਮ੍ । ਚਿਰਾਚ੍ ਚਿਰਾਦ੍ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਯੇਯਂ ਵਿਤਤਾ ਯਤਃ
ਇਹੀ ਲੋਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਲੰਮੇ ਸਮਿਆਂ ਤੱਕ ਮੁੜ-ਮੁੜ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਾਇਆ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਸਦृਸ਼ਾਚਾਰਜਨ੍ਮਾਨਸ੍ ਤ ਏਵਾਨ੍ਯੇ ਚ ਭੂਰਿਸ਼ਃ । ਭੂਯੋ ਭੂਯੋ ਵਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗੇष੍ਵ੍ ਅਪ੍ਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਵੀਚਯਃ
ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਚਲਣ ਤੇ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਭਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸਦृਸ਼ਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਕੇਚਿਦ੍ ਅਰ੍ਧਸਮਕ੍ਰਮਾਃ । ਕੇਚਿਦ੍ ਈषਤ੍ਸਮਾਃ ਕੇਚਿਨ੍ ਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪੁਨਸ੍ ਤਥਾ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਅੱਧੇ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ, ਕੁਝ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਕਦੇ ਵੀ ਫਿਰ ਐਸੇ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।
ਏਵਮ੍ ਏषਾਤਿਵਿਤਤਾ ਮਾਯਾ ਮਨਸਿ ਮੋਹਿਨੀ । ਕ੍ਸ਼ਣੋ ਨੇਹਾਸ੍ਤਿ ਨੋ ਕਲ੍ਪਃ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਰ੍ ਹਿ ਜृਮ੍ਭਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਪਲ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਯੁਗ, ਕੇਵਲ ਸਮਝ ਹੀ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਵੈਕਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਹੋਰਾਤ੍ਰਾ ਅਨਨ੍ਤਾਃ ਕ੍ਵ ਕੁਯੋਨਯਃ । ਕ੍ਵ ਤਾਸਾਮ੍ ਉਪਲਮ੍ਭੋ ऽਲਮ੍ ਅਹੋ ਭੀਮਾ ਮਨੋਗਤਿਃ
ਕਿੱਥੇ ਉਹ ਇਕਵੀਹ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਅੰਤਹੀਨ, ਕਿੱਥੇ ਗਲਤ ਰਾਹ, ਕਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ? ਹਾਏ, ਮਨ ਦੀ ਚਾਲ ਕਿੰਨੀ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ!
ਪ੍ਰਤਿਭਾਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵੇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਵਿਕਸਿਤਂ ਸਿਤਮ੍ । ਨਾਨਾਕਲਹਕਲ੍ਲੋਲਚਲਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਰਫ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਇੱਕ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਝ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਫ਼ੈਦ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝਗੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਕਮਲ।
ਜਾਤਂ ਸਂਵੇਦਨਾਦ੍ ਏਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਦ੍ ਇਦਮ੍ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਵਤ੍ । ਸਂਸਾਰਜਾਲਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ ਵਹ੍ਨਿਕਣਾਦ੍ ਇਵ
ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ ਸਿਰਫ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਅੱਗ ਦੇ ਇੱਕ ਚਿੰਗਾਰੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਏਵਮ੍ ਉਦਿਤਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸषਣ੍ਡष੍ षਣ੍ਡਾਨ੍ਤਰੇष੍ਵ੍ ਅਪਿ ਚ ਤਤ੍ਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰषਣ੍ਡਾਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਸ੍ਵਯਂ ਨਨੁ ਚ ਤੇ ਚ ਮਿਥੋ ਨ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਕਾਰਣਕਾਰਣੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍
ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਚ ਇੰਝ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਉਭਰਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਇਕ ਰੂਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਝੂਠੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਸ ਸਰਵ-ਆਤਮਾ ਵਿਚ, ਕਾਰਣ ਤੇ ਕਾਰਣ-ਵਾਲਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਮੁਨਿਨਾਯਕ ਤਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਬੋਧਯਨ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਮੀ । ਨਰਾ ਮਤ੍ਪ੍ਰਹਿਤਾਸ਼੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚੀਨਬੁਦ੍ਧਕੁਟੀਗਤਮ੍
ਮੁਨੀ-ਸਰਵਣੀ, ਮੇਰੇ ਭੇਜੇ ਹੋਏ ਇਹ ਲੋਕ ਜਲਦੀ ਚੀਨ ਦੇ ਬੁੱਧ ਮਠ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਉਸ ਭਿਕਖੂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਜਗਾਉਣ।
ਰਾਜਂਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਮਹਾਭਿਕ੍ਸ਼ੋਸ੍ ਸ ਦੇਹਃ ਪ੍ਰਾਣਵਰ੍ਜਿਤਃ । ਕ੍ਲੇਦਂ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਮ੍ ਆਯਾਤੋ ਨਾਸੌ ਜੀਵਿਤਭਾਜਨਮ੍
ਰਾਜਾ ਜੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਭਿਕਖੂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੁਣ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਨਮੀ ਅਤੇ ਬਦਰੰਗ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਤਸ੍ਯ ਭਿਕ੍ਸ਼ੋਸ਼੍ ਚ ਜੀਵੋ ऽਸੌ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਦ੍ਮਜਸਾਰਸਃ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ਭੂਯੋ ਨਾਸੌ ਸਂਸृਤਿਭਾਜਨਮ੍
ਉਸ ਭਿਕਖੂ ਦੀ ਜਿੰਦ lotus ਦੀ ਸਾਰ ਬਣ ਕੇ, ਮੁਕਤ ਜੀਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਤਦ੍ਗृਹੇ ਮਾਸਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਬਲਾਨ੍ ਨਿष੍ਕਾਸਿਤਾਰ੍ਗਡਾਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਲੋਕਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੁਣ੍ਣਮਾਨਸਮ੍
ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਲਈ, ਰਖਵਾਲੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਕੱਢੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਸ ਭਿਕਖੂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਗੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਅਟੱਲ ਰਹੇਗਾ।
ਅਨ੍ਯੇਨੈਵ ਸ ਦੇਹੇਨ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਮੁਕ੍ਤੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ । ਕਥਂ ਪ੍ਰਬੋਧ੍ਯਤੇ ਨष੍ਟਂ ਤਦ੍ਵਿਹਾਰੇ ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍
ਮੁਕਤ ਭਿਕਖੂ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਗੁਆਚਾ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਏषਾ ਗੁਣਮਯੀ ਮਾਯਾ ਦੁਰ੍ਬੋਧੇਨ ਦੁਰਤ੍ਯਯਾ । ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਾਵਬੋਧੇਨ ਸੁਖੇਨੈਵਾਤਿਵਾਹ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ। ਪਰ ਸੱਚ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸੂਝ ਨਾਲ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯੈਵ ਕृਤਾਰਮ੍ਭਾ ਹੇਮ੍ਨਃ ਕਟਕਤਾ ਯਥਾ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਵਿਪਰ੍ਯਾਸਮਾਤ੍ਰਕਾਰਣਕੋਦਯਾ
ਇਸ ਦੇ ਕੰਮ ਝੂਠ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਪਰਤ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਦਿੱਖ ਦੀ ਭੁਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਨ ਏਵੇਯਮ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਮਾਯੇਤਿ ਮੀਯਤੇ । ਤਰਙ੍ਗਤੇਵ ਪਯਸਿ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਮਾਤ੍ਰਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞੋ ऽਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਮਯਾਦ੍ ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ । ਏਵਂ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਵਿਵੇਕਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਮਦृਕ੍
ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀ, ਦਿੱਖਾਂ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਵੇਕ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਯੋ ऽਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਸ ਸ ਬੋਧਤਃ । ਸ ਏਵੋਦੇਤਿ ਸਂਸਾਰਕਰਞ੍ਜਵਨਗੁਲ੍ਮਦृਕ੍
ਜੋ ਵੀ ਰੂਪ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਆਤਮਾ, ਮਿਰਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਘਣੇ ਝਾੜਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਾਂਗ, ਸੰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਭੂਤਮ੍ ਉਦਿਤਂ ਪृਥਕ੍ ਸਂਸਾਰਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਭਿਕ੍ਸ਼ੋਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਰਮ੍ ਇਵ ਪਰਾਦ੍ ਵੀਚਿਰ੍ ਇਵਾਮ੍ਭਸਃ
ਹਰ ਜੀਵ ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਭਿਖਾਰੀ ਲਈ ਹੋਰ ਸੁਪਨਾ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ।
ਪ੍ਰਸृਤਃ ਪਦ੍ਮਜਾਦ੍ ਏਵ ਜਗਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ऽਯਮ੍ ਆਦਿਤਃ । ਤਥੈਵਾਥ ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤੋਤ੍ਕਰੂਢਸ੍ ਸਰ੍ਵਜਨਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ-ਸੁਪਨਾ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪਿਤਾਮਹਮ੍ ਆਭਾਤਿ ਸਰ੍ਗਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਲਾਸਵਤ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤਸ੍ ਤੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨੀਹ ਕੋਟਿਸ਼ਃ
ਸਿਰਜਣਾ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਪਿਤਾਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਆਈ ਹੋਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਖੇਡ ਵਾਂਗ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।