ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਮृਤੋ ਜਨ੍ਤੁਃ ਪृਥਕ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਰਤਿਭਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਖਰੂਪੋ ऽਪਿ ਦੇਹੀ ਚਾਮੋਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਕੁਲਃ
ਹਰ ਜੀਵ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਤੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਤਮਾ ਅਜੇ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੀਹੀ ਖਾਲੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਜੀਵ ਏष ਮਯਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਕਥਿਤਃ ਕਥਯਾਨਯਾ । ਪਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਾਤ੍ਮੇਤਿ ਨ ਭਿਕ੍ਸ਼ੂ ਰਾਮ ਕੇਵਲਃ
ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਜੀਵ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਆਤਮਾ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਭਿਖਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ।
ਮੋਹਾਨ੍ ਮੋਹਾਨ੍ਤਰਂ ਯਾਤਿ ਜੀਵੋ ਜਰਢਜੀਵਿਤਃ । ਪਰ੍ਵਤਾਗ੍ਰਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਧੋ ऽਧ ਉਪਲੋ ਯਥਾ
ਜੀਵ, ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬੋਝ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਇਕ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਪਥਰ ਲੁੱਠ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਵੱਜਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਪਦਭ੍ਰष੍ਟੋ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮ੍ ਇਮਂ ਦृਢਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ ਯਾਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਰਂ ਪੁਨਃ
ਜਦ ਆਤਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਪੱਕਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਫਿਰ, ਹੋਰ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸੁਪਨਾ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਪਿ ਨਿਪਤਨ੍ ਮृषੈਵੇਦਂ ਸ਼ਿਲਾਦृਢਮ੍ । ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਤਿ ਦੇਹੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਮਾਯਯਾ ਜਰ੍ਜਰੀਕृਤਃ
ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਇਹ ਮਨ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਢਿੱਠਾ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਝੂਠ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਏਵੈष ਕਦਾਚਿਦ੍ ਵਾ ਨ ਵਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਦੇਹੇਨ ਮੋਹਨਿਦ੍ਰਾਤੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਜੀਵ ਮੋਹ ਦੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗ ਕੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹੋ ਨੁ ਵਿषਮੋ ਮੋਹੋ ਜੀਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯੋਪਜਾਯਤੇ । ਪਦਾਚ੍ ਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤੋਕੇਨ ਨਾਨਾਕਾਰਵਿਕਾਰਦਃ
ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਮੋਹ ਜੀਵ ਉੱਤੇ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ! ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਹਟ ਕੇ, ਇਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨੋਗ੍ਰਯਾਮਿਨ੍ਯਾ ਮਾਯਯਾ ਨਿਪੁਣਾਦ੍ ਇਦਮ੍ । ਅਹੋ ਨੁ ਖਲੁ ਵੈषਮ੍ਯਂ ਭੀਮਂ ਨਿਜਪਦਚ੍ਯੁਤੇਃ
ਝੂਠੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਤ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਹੱਥੋਂ, ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਨਿਆਇਕ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਥੈਵ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ । ਤ੍ਵਯਾ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਤਚ੍ ਚਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਦਾ ਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂਗੁਣਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ ਸ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਃ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਵੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਕਥਯਾਸ਼ੁ ਮੇ
ਉਹ ਭਿਖਾਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਕੀ ਉਹ ਕਿਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਵੇਖੋ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।
ਅਤ੍ਰ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸਮਾਧਿਸ੍ਥਸ੍ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਮਠਿਕਾਮ੍ ਇਮਾਮ੍ । ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਏषੋ ऽਸ੍ਤਿ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਵਦਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍
ਇਸ ਰਾਤ, ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਇਸ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰੀ ਮੌਜੂਦ ਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖਿਆ; ਸਵੇਰੇ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ।
ਮੁਨਾਵ੍ ਏਵਂ ਕਥਯਤਿ ਬਹਿਰ੍ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਦਿਣ੍ਡਿਮਃ । ਉਦਭੂਤ੍ ਪ੍ਰਲਯਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧਘਨਗਰ੍ਜਿਤਮਾਂਸਲਃ
ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬਾਹਰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਡੰਗ ਵੱਜੀ—ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਘਣਘੋਰ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੋਵੇ।
ਤਤ੍ਯਜੁਃ ਪਾਦਯੋਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਪੁष੍ਪਾਞ੍ਜਲਿਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਨृਪਾਃ ਪੌਰਾ ਵਿਟਪਿਨਃ ਪੁष੍ਪਂ ਵਾਤਯੁਤਾ ਇਵ
ਰਾਜੇ, ਨਗਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਤੇ ਦਰਬਾਰੀ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਜਲੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾ ਰਹੇ ਸਨ।
ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਨ੍ ਉਦਤਿष੍ਠਤ੍ ਸ ਵਿष੍ਟਰਾਤ੍ । ਮੁਨਿਨਾ ਸਹ ਭੂਪਾਲ ਉਦਯਾਦ੍ਰੇਰ੍ ਇਵਾਂਸ਼ੁਮਾਨ੍
ਉਹ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜਤ ਕਰ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੈਠਕ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਵੇਲੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਸਭਾ ਤਦਨੁ ਸੋਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਸਪ੍ਰਣਾਮਪਰਸ੍ਪਰਮ੍ । ਕ੍ਰਮੇਣ ਹ੍ਯਸ੍ਤਨੇਨੈਵ ਜਗ੍ਮੁਃ ਖੇਚਰਭੂਚਰਾਃ
ਫਿਰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲੇ ਗਏ; ਜਿਵੇਂ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਆਏ ਸਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਲੱਗ ਪਏ।
ਸ੍ਵਾਸ੍ਪਦੇषੁ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਹਰ੍ਵ੍ਯਾਪਾਰਮ੍ ਆਦृਤਾਃ । ਸਰ੍ਵੇ ਸਮ੍ਪਾਦਯਾਮ੍ ਆਸੁਰ੍ ਨਿਜਧਰ੍ਮਕ੍ਰਮੋਚਿਤਮ੍
ਸਭ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਿਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਫਰਜ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਿਆ।
ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤੋ ਮੁਨਿਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਮਹੀਚਰਨਭਸ਼੍ਚਰਾਃ । ਜ੍ਞਾਨਂ ਕ੍ਸ਼ਪਾਂ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਇਵ ਨਿਨ੍ਯੁਃ ਕਲ੍ਪਮ੍ ਇਵਾਪਿ ਚ
ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਖੇ ਗਏ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਉਹ ਰਾਤ ਇੰਝ ਲੰਘਾ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਪਲ ਹੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਯੁੱਗ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਪ੍ਰਾਤਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਸृਤਕਾਰ੍ਯਪਰਮ੍ਪਰੇ ऽਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਾਤੇ ਜਨੇ ਖਚਰਭੂਚਰਸਿਦ੍ਧਸਙ੍ਘਃ । ਆਸ੍ਥਾਨਲੋਕਰਚਨੇਨ ਤਥੈਵ ਤਸ੍ਥਾਵ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਸਂਵਦਨਪੂਜਿਤਪੂਜ੍ਯਲੋਕਃ
ਸਵੇਰੇ, ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਸਭ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਸੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਵਸਿष੍ਠਮੁਨਿਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਾਦਿਸਂਯੁਤਾ । ਸ੍ਥਿਤਖੇਚਰਸਿਦ੍ਧੌਘਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਨृਪਨਾਯਕਾ
ਵਸੀਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਸਿਧਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
ਸਰਾਮਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾ ਸੈਵ ਤਥੈਵਾਥ ਸਭਾ ਬਭੌ । ਸੋਮ੍ਯਾ ਸਮਸਮਾਭੋਗਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਤ੍ਯੇਵ ਪਦ੍ਮਿਨੀ
ਉਹੀ ਸਭਾ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਭਾ ਬੜੀ ਨਰਮ ਤੇ ਸੁਮੇਲ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਤਲਾਬ ਵਾਂਗ ਜੋ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਪਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਅਨਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯੈਵ ਚ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮ੍ ਉਵਾਚਾਥ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਬੋਧਯਨ੍ਤਿ ਬਲਾਦ੍ ਏਵ ਸਾਨੁਕਮ੍ਪਾ ਹਿ ਸਾਧਵਃ
ਸਵਾਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਾ ਕਰਦੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਬੋਲਿਆ; ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਦਿਲੋਂ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵੀ।
ਰਾਜਨ੍ ਰਘੁਕੁਲਾਕਾਸ਼ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ । ਹ੍ਯੋ ਮਯਾ ਧ੍ਯਾਨਨੇਤ੍ਰੇਣ ਸ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਃ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਿਤਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍
ਰਾਜਾ, ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਚਾਨਣ, ਰਘੁਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਕਲ ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਦੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਭਿਖਾਰੀ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।
ਧ੍ਯਾਨੇਨਾਹਂ ਚਿਰਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਾਦृਗ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਦ੍ਵੀਪਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਵਿਪੁਲਾਂਸ੍ ਤਥੈਵ ਕੁਲਪਰ੍ਵਤਾਨ੍
ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਐਸਾ ਭਿਖਾਰੀ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ; ਮੈਂ ਸੱਤ ਵੱਡੇ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕੀਤਾ।
ਯਾਵਤ੍ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਲਬ੍ਧੋ ਨ ਤਾਦृਸ਼ਃ । ਕਥਂ ਕਿਲ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਬਹਿਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ
ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਤੇ ਐਸਾ ਭਿਖਾਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ; ਮਨ ਦਾ ਰਾਜ ਕਿਵੇਂ ਬਾਹਰੋਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਤਸ੍ ਤ੍ਰਿਭਾਗਸ਼ੇषਾਯਾਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪੁਨਰ੍ ਅਹਂ ਧਿਯਾ । ਉਤ੍ਤਰਾਸ਼ਾਨ੍ਤਰਂ ਯਾਤੋ ਵੇਲਾਵਾਤ ਇਵਾਰ੍ਣਵਮ੍
ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਤ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਬਾਕੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਹਵਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਚੀਨਨਾਮਾਥ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਞ੍ ਜਨਪਦੋ ਮਹਾਨ੍ । ਵਲ੍ਮੀਕੋਪਰਿ ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਵਿਹਾਰੋ ਜਿਨਸਂਸ਼੍ਰਯਃ
ਉਥੇ, ਚੀਨ ਨਾਮ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸੁਖੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਇਕ ਚੀਟੀ ਦੇ ਟੇਲੇ ਉੱਤੇ ਜਿਨ ਦੇ ਆਸਰੇ ਬਣਿਆ ਇਕ ਵਿਹਾਰ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਹਾਰੇ ਸ੍ਵਕੁਟੀਕੋਸ਼ੇ ਕਪਿਲਮੂਰ੍ਧਜਃ । ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਦੀਰ੍ਘਸ਼ਯਾ ਨਾਮ ਸ੍ਥਿਤ ਏਵਂਪਰੋਦਯਃ
ਉਸ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਕੁਟੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਪੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਇਕ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੀਰਘਸ਼ਯਾ ਸੀ, ਐਸੇ ਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਰਾਤ੍ਰਂ ਚ ਤਸ੍ਯੈਵਂਸ੍ਥਿਤਿਸ਼ਾਲਿਨਃ । ਦृਢਾਰ੍ਗਡਂ ਗृਹਂ ਧ੍ਯਾਨਭਙ੍ਗਭੀਤਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਨੋ
ਇਕਵੀ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ, ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਮਜ਼ਬੂਤ ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਭੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।
ਭृਤ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਿਲ ਤਥਾ ਸ ਤਿष੍ਠਤਿ ਸੁਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਃ । ਅਦ੍ਯੈਵਂ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਈਦृਸ਼ੀ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਉਸ ਦੇ ਨੌਕਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਐਸੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਸੁਭਾਗਾ ਭਿਖਾਰੀ, ਅੱਜ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਐਸੇ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਰਾਤ੍ਰਯੋ ਧ੍ਯਾਨਨਿष੍ਠਸ੍ਯ ਗਤਾਸ੍ ਤਸ੍ਯੈਕਵਿਂਸ਼ਤਿਃ । ਸ ਤੁ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਤੇ ऽਨੁਭੂਤਵਾਨ੍
ਉਹ ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਉਸ ਲਈ ਇਕਵੀਹ ਰਾਤਾਂ ਲੰਘ ਗਈਆਂ; ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਰਗਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ।