ਅਗ੍ਰਸ੍ਥਬੁਦ੍ਧਿਸਂਸ੍ਥੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਿ । ਯਸ੍ ਸ ਨਾ ਨੈਕਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਦਾ ਤਨ੍ ਨਾਸ਼ਯੇਦ੍ ਦ੍ਵਯਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਇਕਾਗਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ—ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਇੱਛਾ—ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਕਾਰ੍ਥਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਦ੍ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਜੀਵੇਨ ਰੁਦ੍ਰਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੋ ਲਬ੍ਧਂ ਪਦਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤਥਾਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਇਸ ਲਈ, ਇੱਕ ਹੀ ਉਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ, ਭਿਖਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਰੁਦਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜੀਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤਜ੍ ਜਗਤ੍ ਪृਥਕ੍ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚ ਨਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਰੁਦ੍ਰਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ऋਤੇ ਤਤਃ
ਭਿਖਾਰੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨਾਲ ਜੀਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਜਗਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਸਿਵਾਏ ਰੁਦਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ।
ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਜੀਵਾ ਜੀਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਬੋਧਿਨਃ । ਤਦਿਚ੍ਛਯਾਸ਼ੁ ਵਿਦੁष ਇਵ ਮੂਰ੍ਖਾਸ੍ ਸੁਤਾ ਇਵ
ਜੋ ਅਜਾਗਰ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਾਗਰ ਜੀਵਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋ ऽਹਂ ਸ੍ਯਾਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਹਮ੍ ਏਡਿਕਾ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਧ੍ਯਾਨਸਾਫਲ੍ਯਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਸ੍ਯਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਥਿਤੌ
ਇਥੇ ਮੈਂ ਵਿਦਿਆਧਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਇਥੇ ਮੈਂ ਮੱਖੀ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਇੱਕ-ਚਿੱਤ ਧਿਆਨ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।
ਏਕਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ਤਤ੍ਵਂ ਚ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਂ ਪਾਣ੍ਡਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਚ । ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਮਾਨੁषਤ੍ਵਂ ਚ ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮੈਃ
ਇਕਤਾ ਤੇ ਅਨੇਕਤਾ, ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ, ਦੇਵੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—all ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਮ੍ ਅਲਙ੍ਕਰ੍ਤੁਂ ਧਾਰਣਾਧ੍ਯਾਨਯਤ੍ਨਤਃ । ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਜਰੂਪਤ੍ਵਾਜ੍ ਜੀਵਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ਼ਕ੍ਤਤਾ
ਜੀਵ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਤਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਸਵਿਕਾਸਸ੍ ਸਸਙ੍ਕੋਚੋ ਹਂਸਸ੍ਯੇਵ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਃ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸੀਮਤ ਵੀ, ਖੁਲਦਾ ਤੇ ਸਿਮਟਦਾ ਹੈ, ਹੰਸ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਗੁਣ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਇਚ੍ਛਤਿ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਨਨੁ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤੈਰ੍ ਏਭਿਰ੍ ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮੈਃ
ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਲੜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਿਨ੍ਯੋ ਯੋਗਿਨਸ਼੍ ਚੇਹ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਇਹ ਚਾਮੁਤ੍ਰ ਚੇਹਨ੍ਤੇ ਦृष੍ਟਮ੍ ਏਤਦ੍ ਅਨੇਕਸ਼ਃ
ਇੱਥੇ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਤੇ ਯੋਗੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲ ਕਈ ਵਾਰੀ ਵੇਖੀ ਗਈ ਹੈ।
ਕਾਰ੍ਤਵੀਰ੍ਯੋ ਗृਹੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ ਵਵਰ੍षਾਮ੍ਬੁਧਰੋ ਭਵਨ੍ । ਵਿष੍ਣੁਃ ਕ੍ਸ਼ੀਰੋਦਧੌ ਤਿष੍ਠਞ੍ ਜਾਯਤੇ ਪੁਰੁषੋ ਭੁਵਿ
ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੁਧ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਵਰ੍ਥਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯੋ ਯੋਗਿਨ੍ਯੋ ਯੋਗਿਨੀਗਣੇ । ਸ਼ਕ੍ਰਸ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਸਨੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ ਯਾਤਿ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਮ੍ ਉਰ੍ਵਰਾਮ੍
ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਯਜਨ ਦੇ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਹਸ੍ਰਮ੍ ਏਕਂ ਭਵਤਿ ਤਥਾਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਗਦਾਤ੍ਮਨਿ । ਨृਣਾਂ ਸ਼ਤਾਨਿ ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਾਯੁਜ੍ਯਤਾਂ ਤਨੌ
ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਆਤਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੈਂਕੜੇ ਭਗਤ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਏਕਸ੍ ਸਹਸ੍ਰਂ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਚੈष ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਏਕਃ ਕਾਨ੍ਤਾਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਂ ਨਿषੇਵਤੇ
ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਨਾਰਦਨ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ; ਇੱਕ ਜੀਵ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਤੇ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜੀਵਟਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਯਃ । ਰੁਦ੍ਰਵਿਜ੍ਞਾਨਵਸ਼ਤਸ੍ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੀਰ੍ ਗਤਾਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਭਿਖਾਰੀ, ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਜੀਵ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਹੋਰ, ਰੁਦਰ ਦੀ ਗਿਆਨ-ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਿਰਂ ਭੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰੁਦ੍ਰਪੁਰਂ ਤਤਃ । ਗਣਤਾਮ੍ ਆਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਸ੍ ਤੇ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਪਰਿਚ੍ਛਦਾਃ
ਉਥੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਰੁਦਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਨਿਤ੍ਯਪ੍ਰਫੁਲ੍ਤਨਵਕਲ੍ਪਲਤਾਲਯੇषੁ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਸਾਰ੍ਧਮ੍ ਉਰੁਰਤ੍ਨਗੁਲੁਚ੍ਛਕੇषੁ । ਨਾਨਾਜਗਤ੍ਸੁ ਚ ਤਦਾ ਪੁਰਪਤ੍ਤਨੇषੁ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੀष੍ਵ੍ ਅਮਲਮੌਲਿਧਰਾ ਰਮਨ੍ਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਂ ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਖਿੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿਚ, ਤੇ ਉਸ ਲੋਕ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਗਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੋਰ-ਮੁਕਟ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਧਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਦੇ ਹਨ।
ਏष ਦृष੍ਟੋ ਯਥਾਨੇਨ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਣਾ ਚੇਤਨਾਭ੍ਰਮਃ । ਭੂਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਏਵੈਵਂ ਪृਥਙ੍ ਮृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਭਿਖਖੂ ਨੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਉਲਝਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਨਾਮ ਜੀਵਸ੍ਯ ਮृਤਿਜਨ੍ਮਮਯੀ ਸ੍ਥਿਤਿਃ । ਭਵਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਰੂਪਿਣੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਆਕृਤਿਂ ਗਤਾ
ਹਰ ਜੀਵ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਨਮ ਤੇ ਮਰਨ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਚੇਤਨਾ-ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਇਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪृਥਕ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਖਾਤ੍ਮਾ ਸਂਸਾਰषਣ੍ਡਕਃ । ਪृਥਗ੍ ਆਮੋਦਸਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਯਥਾ ਕੁਸੁਮषਣ੍ਡਕਃ
ਹਰ ਜੀਵ ਦੀ ਆਤਮਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਮृਤੋ ਜਨ੍ਤੁਃ ਪृਥਕ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਰਤਿਭਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਖਰੂਪੋ ऽਪਿ ਦੇਹੀ ਚਾਮੋਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਕੁਲਃ
ਹਰ ਜੀਵ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਤੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਤਮਾ ਅਜੇ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੀਹੀ ਖਾਲੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਜੀਵ ਏष ਮਯਾ ਤੁਭ੍ਯਂ ਕਥਿਤਃ ਕਥਯਾਨਯਾ । ਪਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਿਤਾਤ੍ਮੇਤਿ ਨ ਭਿਕ੍ਸ਼ੂ ਰਾਮ ਕੇਵਲਃ
ਰਾਮਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਜੀਵ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਆਤਮਾ ਉੱਚੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਭਿਖਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ।
ਮੋਹਾਨ੍ ਮੋਹਾਨ੍ਤਰਂ ਯਾਤਿ ਜੀਵੋ ਜਰਢਜੀਵਿਤਃ । ਪਰ੍ਵਤਾਗ੍ਰਪਰਿਭ੍ਰष੍ਟੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਧੋ ऽਧ ਉਪਲੋ ਯਥਾ
ਜੀਵ, ਜੋ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬੋਝ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਇਕ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਭੁਲੇਖੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਪਥਰ ਲੁੱਠ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਵੱਜਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਪਦਭ੍ਰष੍ਟੋ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਮ੍ ਇਮਂ ਦृਢਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਾਦ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ ਯਾਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਰਂ ਪੁਨਃ
ਜਦ ਆਤਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਪੱਕਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਇਸ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਫਿਰ, ਹੋਰ ਇਕ ਨਵਾਂ ਸੁਪਨਾ ਵਿਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ऽਪਿ ਨਿਪਤਨ੍ ਮृषੈਵੇਦਂ ਸ਼ਿਲਾਦृਢਮ੍ । ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਤਿ ਦੇਹੋ ऽਨ੍ਤਰ੍ ਮਾਯਯਾ ਜਰ੍ਜਰੀਕृਤਃ
ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਇਹ ਮਨ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਢਿੱਠਾ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਝੂਠ ਹੈ।
ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕੇਨਚਿਦ੍ ਏਵੈष ਕਦਾਚਿਦ੍ ਵਾ ਨ ਵਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਦੇਹੇਨ ਮੋਹਨਿਦ੍ਰਾਤੋ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਤੇ
ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਜੀਵ ਮੋਹ ਦੀ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗ ਕੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਹੋ ਨੁ ਵਿषਮੋ ਮੋਹੋ ਜੀਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯੋਪਜਾਯਤੇ । ਪਦਾਚ੍ ਚ੍ਯੁਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤੋਕੇਨ ਨਾਨਾਕਾਰਵਿਕਾਰਦਃ
ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਮੋਹ ਜੀਵ ਉੱਤੇ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ! ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਹਟ ਕੇ, ਇਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨੋਗ੍ਰਯਾਮਿਨ੍ਯਾ ਮਾਯਯਾ ਨਿਪੁਣਾਦ੍ ਇਦਮ੍ । ਅਹੋ ਨੁ ਖਲੁ ਵੈषਮ੍ਯਂ ਭੀਮਂ ਨਿਜਪਦਚ੍ਯੁਤੇਃ
ਝੂਠੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤਵਰ ਰਾਤ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਹੱਥੋਂ, ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਨਿਆਇਕ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਗਵਨ੍ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਥੈਵ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ । ਤ੍ਵਯਾ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਂ ਮਯਾ ਤਚ੍ ਚਾਨੁਭੂਯਤੇ
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਦਾ ਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂਗੁਣਵਿਸ਼ਿष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਸੁਮਹਾਤ੍ਮਨ੍ ਸ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕਃ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਵੇਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਕਥਯਾਸ਼ੁ ਮੇ
ਉਹ ਭਿਖਾਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਕੀ ਉਹ ਕਿਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਵੇਖੋ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।