ਸਂਵੇਦਨਂ ਸਰ੍ਗ ਇਤੀਹ ਸ਼ਬ੍ਦਾਵ੍ ਅਰ੍ਥੇਨ ਭਿਨ੍ਨੌ ਨ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਏਤੌ । ਵੀਚ੍ਯਮ੍ਭਸੀ ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਨੋਚਿਤੋਕ੍ਤਿਰ੍ ਜ੍ਞਸ੍ਯਾਜ੍ਞਤਾਯਾਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਮ੍ ਏਵ ਯੁਕ੍ਤਮ੍
ਇੱਥੇ 'ਜਾਗਰੂਕਤਾ' ਤੇ 'ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ' ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 'ਲਹਿਰ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੋ ਹਨ' ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਅਣਜਾਣ ਲਈ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ।
ਜੀਵਟਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦੀਨਾਂ ਹਂਸਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰ । ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕਿਮ੍ ਅਤਃ ਪਰਮ੍
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ, ਜੀਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੰਸ, ਤਪਸਵੀ, ਭਿਖਾਰੀ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਸਰੀਰ — ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਸਹ ਸਮ੍ਭੂਯ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਸ੍ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤੇ । ਮਿਥਸ਼੍ ਚ ਦृष੍ਟਸਂਸਾਰਾ ਰੁਦ੍ਰਾਂਸ਼ਾਸ੍ ਸੁਖਿਨਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਰੁਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜਾਗ ਗਏ; ਤੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਦਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ।
ਤੇਨ ਰੁਦ੍ਰੇਣ ਤਾਂ ਮਾਯਾਮ੍ ਅਵਲੋਕ੍ਯ ਤਥੋਦਿਤਾਮ੍ । ਸ੍ਵਾਂਸ਼ਾਸ੍ ਤਾਮ੍ ਏਵ ਸਂਸਾਰਸ੍ਥਿਤਿਂ ਤੇ ਪ੍ਰੇषਿਤਾਃ ਪੁਨਃ
ਉਸ ਰੁਦਰ ਨੇ, ਜਿਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਵੇਖੀ; ਤੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
ਗਚ੍ਛਤਾਸ਼ੁ ਨਿਜਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਤ੍ਰ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕਲਤ੍ਰਕੈਃ । ਕਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲਂ ਸਮਂ ਭੋਗਾਨ੍ ਮਤ੍ਸਕਾਸ਼ਮ੍ ਉਪੈष੍ਯਥ
ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਓਗੇ, ਉਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਖ-ਸਾਥੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਓਗੇ।
ਭਵਿष੍ਯਥ ਮਦਂਸ਼ਾ ਮੇ ਗਣਾ ਮਤ੍ਪੁਰਭੂषਣਾਃ । ਤਤੋ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਤੋ ਯਾਸ੍ਯਾਮਸ੍ ਤਤ੍ ਪਦਂ ਸਹ
ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰ, ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਬਣ ਜਾਓਗੇ। ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਵਾਂਗੇ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਾਨ੍ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ ਤੇषਾਂ ਸੋ ऽਨ੍ਤਰਧੀਯਤ । ਅਨ੍ਯਸਂਸਾਰਸਂਸ੍ਥਾਨਾਂ ਰੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯਮ੍ ਆਯਯੌ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦਰ ਉਥੋਂ ਲੁਕ ਗਏ। ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰੁਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਮੱਧਲੇ ਰੁਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਪ੍ਰਯਯੁਸ੍ ਸ੍ਵਾਸ੍ਪਦਂ ਤੇ ऽਪਿ ਜੀਵਟਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਯਃ । ਸ੍ਵਕਲਤ੍ਰੈਸ੍ ਸਮਂ ਦੇਹਂ ਕ੍ਸ਼ਪਯਿਤ੍ਵਾਥ ਕਾਲਤਃ
ਜੀਵਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ।
ਰੁਦ੍ਰਲੋਕਂ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਗਣੋਤ੍ਤਮਾਃ । ਕਦਾਚਿਦ੍ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਾਰਕਾਕਾਰਧਾਰਿਣਃ
ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਥੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਸਙ੍ਕਲ੍ਪਰੂਪਾਸ੍ ਤੇ ਜੀਵਟਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਦਯਃ । ਕਥਂ ਸਤ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਾਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥੇष੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਯਤਾ
ਜੀਵਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਭਿਖਾਰੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਕਿਵੇਂ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਏ, ਜਦੋਂ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅਸਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ?
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸਤ੍ਯਤਾਸ੍ਤੀਸ਼ੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਸਤ੍ਯਤਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਜੇ । ਯਤ੍ਰ ਯਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮ ਤਤ੍ ਪਦਮ੍
ਇੱਛਾ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇੱਛਾ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਜਨਮ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਅੰਤਮ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਚ੍ ਚ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈਰ੍ ਅਵਲੋਕ੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਤਦਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਤ੍ਮਿਕਯਾ ਤਯੈਵਾਵਸ੍ਥਯਾਪ੍ਯਤੇ । ਤਦ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਤ੍ਮਿਕਯਾ ਗਤ੍ਯਾ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਂ ਯਥਾ
ਉਹ ਹਾਲਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਆਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਆਪ ਦੀ ਚਲਣ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਂ ਯਦ੍ਵਦ੍ ਯਤ੍ਨਗਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਵਿਨਾ । ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ ਤਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਵਿਨਾ ਤਤ੍ਤਾਂ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾਵਣ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਂ ਚਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਉਸ ਦੇ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਚਿਤਃ ਕੋਸ਼ੇ ਯਦ੍ ਯਥਾਲੋਕਯਤ੍ਯ੍ ਅਸੌ । ਚਿਤ੍ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਤਦਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਵਿਕ੍ਸ਼ਤਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਚਿੱਤ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਚਿੱਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ਵਪ੍ਨਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਅਙ੍ਗ ਯਯਾ ਚ ਦਸ਼ਯਾਪ੍ਯਤੇ । ਪਰਮਾਭ੍ਯਾਸਯੋਗਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਨਾ ਸੇਹ ਨ ਲਭ੍ਯਤੇ
ਇਰਾਦੇ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਦੋਸਤ, ਉਸ ਹਾਲਤ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਥੇ, ਉੱਚ ਅਭਿਆਸ ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ।
ਯੇषਾਂ ਤੁ ਯੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨਦृष੍ਟਯਃ ਫਲਿਤਾਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤ ਏਤੇ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਦਯਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਹਨ।
ਇਦਮ੍ ਅਗ੍ਰਗਤਂ ਵਸ੍ਤੁ ਤਥਾਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਚ ਯਃ । ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤ੍ਯ੍ ਉਭਯਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਸ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯ੍ ਉਭਯਾਸ਼੍ਰਯਾਤ੍
ਜੋ ਵਸਤੂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚਾਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਹ੍ਯ੍ ਅਭਿਮਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਏਕਨਿष੍ਠਸ੍ਯ ਸਿਧ੍ਯਤਿ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਕਕੁਭਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਕਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯ੍ ਉਤ੍ਤਰਾਂ ਦਿਸ਼ਮ੍
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜੋ ਮਨ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੇ ਲਾ ਕੇ ਚਾਹੀਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਮਨਚਾਹਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥਪਰੈਰ੍ ਏਵ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਰ੍ਥੋ ऽਵਗਮ੍ਯਤੇ । ਅਗ੍ਰਸ੍ਥਾਰ੍ਥਪਰੈਰ੍ ਅਗ੍ਰਸਂਸ੍ਥਿਤੋ ऽਰ੍ਥੋ ऽਵਗਮ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਨਿਸ਼ਚੇ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਉਸ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਮਕਸਦ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਅਗ੍ਰਸ੍ਥਬੁਦ੍ਧਿਸਂਸ੍ਥੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਮ੍ ਇਚ੍ਛਤਿ । ਯਸ੍ ਸ ਨਾ ਨੈਕਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਦਾ ਤਨ੍ ਨਾਸ਼ਯੇਦ੍ ਦ੍ਵਯਮ੍
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਇਕਾਗਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ—ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਇੱਛਾ—ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਏਕਾਰ੍ਥਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਦ੍ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਜੀਵੇਨ ਰੁਦ੍ਰਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੋ ਲਬ੍ਧਂ ਪਦਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤਥਾਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਇਸ ਲਈ, ਇੱਕ ਹੀ ਉਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ, ਭਿਖਾਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਰੁਦਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜੀਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤਜ੍ ਜਗਤ੍ ਪृਥਕ੍ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇ ਚ ਨਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਰੁਦ੍ਰਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ऋਤੇ ਤਤਃ
ਭਿਖਾਰੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨਾਲ ਜੀਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਜਗਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਸਿਵਾਏ ਰੁਦਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ।
ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਯਨ੍ਤੇ ਜੀਵਾ ਜੀਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਬੋਧਿਨਃ । ਤਦਿਚ੍ਛਯਾਸ਼ੁ ਵਿਦੁष ਇਵ ਮੂਰ੍ਖਾਸ੍ ਸੁਤਾ ਇਵ
ਜੋ ਅਜਾਗਰ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਾਗਰ ਜੀਵਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰੋ ऽਹਂ ਸ੍ਯਾਮ੍ ਇਹ ਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਹਮ੍ ਏਡਿਕਾ । ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਧ੍ਯਾਨਸਾਫਲ੍ਯਦृष੍ਟਾਨ੍ਤੋ ऽਸ੍ਯਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਥਿਤੌ
ਇਥੇ ਮੈਂ ਵਿਦਿਆਧਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਇਥੇ ਮੈਂ ਮੱਖੀ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਇੱਕ-ਚਿੱਤ ਧਿਆਨ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।
ਏਕਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ਤਤ੍ਵਂ ਚ ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਂ ਪਾਣ੍ਡਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਚ । ਦੇਵਤ੍ਵਂ ਮਾਨੁषਤ੍ਵਂ ਚ ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮੈਃ
ਇਕਤਾ ਤੇ ਅਨੇਕਤਾ, ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਗਿਆਨ, ਦੇਵੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—all ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਮ੍ ਅਲਙ੍ਕਰ੍ਤੁਂ ਧਾਰਣਾਧ੍ਯਾਨਯਤ੍ਨਤਃ । ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਜਰੂਪਤ੍ਵਾਜ੍ ਜੀਵਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਸ਼ਕ੍ਤਤਾ
ਜੀਵ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਵੀਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਤਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਸਵਿਕਾਸਸ੍ ਸਸਙ੍ਕੋਚੋ ਹਂਸਸ੍ਯੇਵ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਃ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸੀਮਤ ਵੀ, ਖੁਲਦਾ ਤੇ ਸਿਮਟਦਾ ਹੈ, ਹੰਸ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਗੁਣ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਇਚ੍ਛਤਿ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਨਨੁ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤੈਰ੍ ਏਭਿਰ੍ ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮੈਃ
ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਲੜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਗਿਨ੍ਯੋ ਯੋਗਿਨਸ਼੍ ਚੇਹ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਇਹ ਚਾਮੁਤ੍ਰ ਚੇਹਨ੍ਤੇ ਦृष੍ਟਮ੍ ਏਤਦ੍ ਅਨੇਕਸ਼ਃ
ਇੱਥੇ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਤੇ ਯੋਗੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਗੱਲ ਕਈ ਵਾਰੀ ਵੇਖੀ ਗਈ ਹੈ।