ਬੋਧਵਨ੍ਤੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਬੁਦ੍ਧਾਭਾ ਵਿਸ੍ਮਿਤਾ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਵਿਸ੍ਮਿਤਾਃ । ਬਭੁਸ੍ ਤੂष੍ਣੀਂ ਸ੍ਥਿਤਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰੇ ਕृਤਾਕਾਰਾ ਇਵ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਜਦੋਂਕਿ ਉਹ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਪਰ ਸਮਝ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਜਾਪਦੇ ਸਨ; ਹੈਰਾਨ ਵੀ ਸਨ, ਪਰ ਨਾ ਹੈਰਾਨ ਜਾਪਦੇ। ਉਹ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਪਾਤਰ।
ਅਥ ਜਗ੍ਮੁਸ਼੍ ਚ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਕ੍ਵਚਿਚ੍ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਵਿਪ੍ਰਸਂਸਾਰਮ੍ ਆਰਮ੍ਭਪਰਭੂਤਸਘੁਙ੍ਘੁਮਮ੍
ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਗੂੰਜ ਸੀ।
ਤਤ੍ਰ ਤਦ੍ਭਵਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤਦ੍ ਦ੍ਵੀਪਂ ਤਚ੍ ਚ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਵਿषਯਂ ਤਂ ਚ ਤਂ ਗ੍ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਾਪੁਸ੍ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਲਯਮ੍
ਉਥੇ ਉਹ ਘਰ, ਉਹ ਟਾਪੂ, ਉਹ ਇਲਾਕਾ, ਉਹ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਉਹ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਆ ਗਏ।
ਵਿਪ੍ਰਂ ਤੇ ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ ਸੁਪ੍ਤਂ ਕਲਤ੍ਰਵਲਿਤਂ ਗृਹੇ । ਕਣ੍ਠੇ ਗृਹੀਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ੍ਯਾ ਬਹਿਰ੍ਜੀਵਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਪਕੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦ ਬਾਹਰ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਤਂ ਪ੍ਰਬੋਧ੍ਯ ਨਿਯੋਜ੍ਯਾਸ਼ੁ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤਨੇਨ ਚ । ਤਸ੍ਥੁਸ੍ ਤੇ ਬਹਵੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਕੇ ਸਵਿਸ੍ਮਯਮ੍ ਅਵਿਸ੍ਮਯਾਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਉਥੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ, ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਹੈਰਾਨੀ ਦੇ।
ਅਥ ਜਗ੍ਮੁਸ਼੍ ਚਿਦਾਕਾਸ਼ਕਚਿਤਂ ਚੇਤਿਤਂ ਚ ਤੈਃ । ਸਾਮਨ੍ਤਨृਪਸਂਸਾਰਮ੍ ਆਰਮ੍ਭਭਰਸੁਨ੍ਦਰਮ੍
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਰੀਏ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਆਕਾਸ਼, ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ, ਪਾਸ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ।
ਤਤ੍ਰ ਤਦ੍ਭਵਨਂ ਪ੍ਰਾਪੁਸ੍ ਤਦ੍ ਦ੍ਵੀਪਂ ਤਚ੍ ਚ ਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਸਾਮਨ੍ਤਂ ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ ਮਤ੍ਤਂ ਸੁਪ੍ਤਂ ਪਰ੍ਯਙ੍ਕਪਙ੍ਕਜੇ
ਉਥੇ ਉਹ ਥਾਂ, ਉਹ ਟਾਪੂ, ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨੇੜਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪਲੰਗ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।
ਹੇਮਾਵਦਾਤਂ ਹੇਮਾਙ੍ਗ੍ਯਾ ਨਿਹਿਤਂ ਕੁਚਕੋਟਰੇ । ਭ੍ਰਮਰ੍ਯੇਵਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ਸੁਪ੍ਤਂ ਮਧੁਵ੍ਰਤਮ੍
ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਸੋਨੇ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਆਪਣੀ ਮਹਿਲਾ ਮੱਖੀ ਨਾਲ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।
ਕਾਨ੍ਤਾਭਿਰ੍ ਅਭ੍ਯਾਵਲਿਤਂ ਮਞ੍ਜਰੀਭਿਰ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਮ੍ । ਦੀਪਜਾਲਕਮਧ੍ਯਸ੍ਥਂ ਰਤ੍ਨੌਘ ਇਵ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍
ਪਿਆਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮੰਜਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰੁੱਖ, ਜਾਂ ਲੰਪਾਂ ਦੀ ਜਾਲੀ ਵਿੱਚ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿਚ ਸੋਨਾ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ।
ਤਂ ਪ੍ਰਬੋਧ੍ਯ ਨਿਯੋਜ੍ਯਾਸ਼ੁ ਚੇਤਸਾ ਚੇਤਨੇਨ ਚ । ਤਸ੍ਥੁਸ੍ ਤੇ ਬਹਵੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਸਵਿਸ੍ਮਯਮ੍ ਅਵਿਸ੍ਮਯਮ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅਤੇ ਸੂਝ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪਰ ਬਿਨਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ।
ਅਥ ਤੇ ਰਾਜਸਂਸਾਰਂ ਜਗ੍ਮੁਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਬੋਧ੍ਯ ਤਮ੍ । ਤੇਨ ਸਾਰ੍ਧਮ੍ ਅਥਾਨ੍ਯਾਸੁ ਭ੍ਰੇਮੁਸ੍ ਸਂਸृਤਿਭੂਮਿषੁ
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਜਗਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਹੋਰ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਂਸੇਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰਤਾਂ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤੇ । ਸਮਾਜਗ੍ਮੁਰ੍ ਵਿਰੇਜੁਸ਼੍ ਚ ਰੁਦ੍ਰਾਣਾਮ੍ ਉਤ੍ਤਮਂ ਸ਼ਤਮ੍
ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਹੰਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲਏ, ਤਾਂ ਸਭ ਨੇ ਰੁਦਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਤੇ ਰੁਦਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਸੌ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲੇ ਤੇ ਚਮਕ ਉਠੇ।
ਏਕਸਂਵਿਦ੍ ਭਿਨ੍ਨਤਨੁ ਚਿਤ੍ਰਚੇष੍ਟਮ੍ ਅਚੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਏਕਰੂਪਮ੍ ਅਨੇਕਾਤ੍ਮ ਰੂਪਂ ਚ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍
ਇੱਕ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਬ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਜਿੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਵੀ।
ਰੁਦ੍ਰਾਣਾਂ ਤਚ੍ ਛਤਮ੍ ਅਥ ਨਿਰਾਵਰਣਚਿਨ੍ਮਯਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸਂਸਾਰਗਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤਿ
ਇਹ ਰੁਦਰਾਂ ਦਾ ਸੌ, ਪੂਰੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਅਸਥਿਤੀ ਵਜੋਂ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਦਸ਼ ਰੁਦ੍ਰਸ਼ਤਾਨੀਹ ਸਨ੍ਤਿ ਰਾਮ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਏਤਦ੍ ਏਕਾਦਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਂਸਾਰਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਰਾਮਾ, ਇੱਥੇ ਦਸ ਸੌ ਵੱਡੇ ਰੁਦਰ ਹਨ; ਇਸ ਗਿਆਰਵੇਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣ।
ਯੋ ਯੋ ਹਿ ਯਸ੍ਯ ਜੀਵਸ੍ਯ ਸਂਸਾਰਸ੍ ਸਮੁਦੇਤਿ ਹਿ । ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾ ਜੀਵੌਘਾਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍
ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਿਹੜੇ ਅਜਾਗਰ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।
ਮਿਲਨ੍ਤਿ ਹਿ ਮਿਥੋ ਬੁਦ੍ਧਾਸ੍ ਤਰਙ੍ਗਾਮ੍ਬ੍ਵ੍ ਇਵ ਵਾਰਿਧੌ । ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾਸ੍ ਸ੍ਵਤਾਮਾਤ੍ਰਨਿष੍ਠਾ ਲੋष੍ਟਵਦ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਜਾਗਰ ਜੀਵ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਅਜਾਗਰ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਡੱਲਿਆਂ ਵਾਂਗ।
ਯਥਾ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦ੍ ਵੀਚ੍ਯਮ੍ਬੂਨ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਸਮ੍ਮਿਲਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਤਥਾ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਾ ਜੀਵੌਘਾ ਮਿਥਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ ਮਿਲਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਰਮੀ ਕਰਕੇ ਲਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਾਣੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜਾਗਰ ਜੀਵ ਆਪਣਾ ਮਨ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਮਿਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤਾਸ਼੍ ਚੈਤੇ ਸਂਸਾਰੇ ਜੀਵਰਾਸ਼ਯਃ । ਚਿਦ੍ਧਾਤੋਸ੍ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵੇਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਯਾਸ੍ ਸਤ੍ਯਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਾਃ
ਇਹ ਜੀਵ ਹਰੇਕ ਵਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੱਚੇ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਆਖਨ੍ਯਤੇ ਭੂਮੇਸ੍ ਤਤ੍ ਤਨ੍ ਨਾਮ ਯਥਾਙ੍ਗ ਮृਤ੍ । ਸਰ੍ਵਗਾਯਾਸ਼੍ ਚਿਤੇਰ੍ ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਊਹ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਤਥੇਹ ਚਿਤ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਲ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਮ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਤਲੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਚਿੱਤ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਭੂਤਾਨਿ ਯਥਾਨੁਭਵਸੀਹ ਹਿ । ਤਥੇਹ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਤ੍ਮ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸਾਲਭਞ੍ਜਿਕਾਵृਨ੍ਦੇ ਸ਼ੈਲਸ੍ਤਮ੍ਭਗਤੇ ऽਙ੍ਗਕਮ੍ । ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼੍ਮ ਤਥਾ ਚਿਤਿ ਜਗਚ੍ ਚਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਨਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤਾਂ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦੇ ਥੰਮ 'ਤੇ ਜੋ ਰੂਪ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਥਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜਗਤ ਵੀ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ।
ਅਵੇਦਨੇ ਪਰੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਵੇਦਨਂ ਯਜ੍ ਜਗਨ੍ਤਿ ਤਤ੍ । ਅਕਾਰਣਕਮ੍ ਏਵੈਤਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਨਭਸੋ ਯਥਾ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਘਨੇ ਵੇਦਨਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਬਨ੍ਧੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਵੇਦਨਂ । ਯਦ੍ ਏਵ ਰੁਚਿਤਂ ਤੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਦृਢੀਕੁਰੁ
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਨ੍ਹ ਹੈ; ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ, ਉਹੀ ਤੁਰੰਤ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲੈ।
ਸਰ੍ਗਾਸਰ੍ਗੌ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ੌ ਵੇਦਨਾਵੇਦਨਾਤ੍ਮਕੌ । ਅਭਿਨ੍ਨੌ ਬੋਧਤਸ਼੍ ਚੈਤੌ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼, ਬੰਨ੍ਹ ਤੇ ਮੁਕਤੀ, ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਤੇ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ; ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਹਨ—ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ।
ਅਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯੈਵ ਯਨ੍ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਨ੍ਨਾਸ਼ੇ ਕਾ ਕਦਰ੍ਥਨਾ । ਤੂष੍ਣੀਮ੍ਭਾਵੇਨ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਤ੍
ਜੋ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਜੋ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਸਮਝ।
ਯਦ੍ ਵੈ ਵੇਦਨਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਤਦ੍ ਅਙ੍ਗਾਵੇਦਨਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਤਦ੍ ਵੇਦਨਾਵੇਦਨਯੋਰ੍ ਯਦ੍ ਇष੍ਟਂ ਤਤ੍ ਸਮਾਚਰ
ਜੋ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਹੀ ਸੁਰਤ ਹੈ, ਉਸ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਤੂੰ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਨਾ-ਅਨੁਭਵ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰ।
ਵੀਚਿਰ੍ ਯਥਾਮ੍ਭਸਿ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਜਗਚ੍ ਚਿਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਚਿਤੌ । ਏਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰ ਏਵਾਤ੍ਰ ਭੇਦੋ ਯਦ੍ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਲਚਲ ਹੈ; ਰਘੁਨੰਦਨ, ਇੱਥੇ ਫਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ਕਾਲਖਰੂਪੇषੁ ਸਤ੍ਸੁ ਵੀਚ੍ਯਾਦਿਤਾਮ੍ਭਸਿ । ਜਗਦਾਦੌ ਤੁ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਾ ਅਸਨ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾਸ਼੍ ਚਿਤਾ
ਜਦੋਂ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਆਦਿ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਥਾਂ-ਸਮਾਂ ਆਦਿ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ—ਇਹ ਸਭ ਚਿੱਤ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਭਾਸੁਰਂ ਤ੍ਰਿਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਭਾਤਿ ਭਾਸ੍ਵਤ੍ ਸਂਵੇਦਨਂ ਚਯਨਮ੍ ਏਕਚਿਤੇਸ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ । ਵਾਚਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਭਵਤਿ ਚੈਤਦ੍ ਉਪੋਢਭੇਦਂ ਕ੍ਲਿष੍ਟਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਵਚਨਸ੍ ਤੁ ਸ਼ਿਵਃ ਪਰਾਤ੍ਮਾ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਚਿੱਤ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੁਰਤ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਚਿੱਤ ਦੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਹੈ; ਜਦ ਇਹ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਬੋਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।