ਰੁਦ੍ਰਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਰਜ੍ਞਾਨਵਿਲਾਸੈਕਤਯਾ ਤਯਾ । ਸ੍ਵਮ੍ ਅਸ਼ੇषਮ੍ ਉਦਨ੍ਤਂ ਤਮ੍ ਅਪਸ਼੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਧਿਯਾ
ਰੁਦਰ ਨੇ, ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਇਕ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਪਿਛਲਾ ਜੀਵਨ ਵੇਖ ਲਿਆ।
ਨਿਰਾਵਰਣਵਿਜ੍ਞਾਨਵਪੁਸ੍ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਹਰਃ । ਉਵਾਚ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ਤਵਿਸ੍ਮਿਤਃ
ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਹਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੀਰ ਸਰਲ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੈਂਕੜੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਅਹੋ ਨੁ ਚਿਤ੍ਰਾ ਮਾਯੇਯਂ ਬਤ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਮੋਹਿਨੀ । ਅਸਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਪਿ ਸਦ੍ਰੂਪਾ ਸੁਰੂਢਾ ਮਰੁਵਾਰਿਵਤ੍
ਅਹੋ, ਇਹ ਮਾਇਆ ਕਿੰਨੀ ਅਜੀਬ ਹੈ! ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਸਲ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਰੇਤ ਦੇ ਮਿਰਾਜ ਵਾਂਗ ਪੱਕੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤ੍ਯੋ ऽਹਂ ਚਿਤ੍ਤਤਾਂ ਗਤਃ । ਪੂਰ੍ਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨਸਰ੍ਗਸ੍ਥਗਗਨਾਦਿਵਿਭਾਵਨਾਤ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਸ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਮੈਂ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਮੈਂ ਅਸਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵੇਖਿਆ।
ਯਦृਚ੍ਛਾਸ੍ਥਿਤਜੀਵਤ੍ਵੋ ਭੂਤਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਰਞ੍ਜਿਤਃ । ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਭਵਂ ਸਰ੍ਗੇ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤੋ ऽਭਿਤਃ
ਸਿਰਫ ਯਾਦਰਚਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਣਿਆ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਇਕ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਡੋਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹਿੰਦਾ।
ਤੇਨਾਲਯਨਿਬਦ੍ਧੇਨ ਬਹਿਸ੍ ਸ੍ਵੈਰਵਿਹਾਰਿਤਾ । ਲੀਲਾਵਿਲੁਲਿਤਾਕਾਰਾ ਯਦਾ ਰਮ੍ਯੇਤਿ ਭਾਵਿਤਾ
ਜਦ ਮੇਰਾ ਠਿਕਾਣਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹਿਲਦਾ-ਡੁੱਲਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵਭਾਵੋਪਮਰ੍ਦੇਨ ਤਦਭ੍ਯਾਸਵਸ਼ਾਤ੍ ਤਦਾ । ਤਾਮ੍ ਏਵ ਸੋ ऽਨ੍ਵਭੂਦ੍ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਂ ਮਨਨੋਦਯਮ੍
ਉਹ ਭਿਕਖੂ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਹੋਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਚਮਤ੍ਕृਤਿਸ਼੍ ਚੇਤਸਿ ਯਾ ਰੂਢਾ ਸੈਵ ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ । ਵਲ੍ਲੀ ਤ੍ਯਜਤਿ ਨੈਦਾਘੀ ਪੀਤਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਬੁ ਮਾਧਵਮ੍
ਜੋ ਅਚੰਭਾ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖੁਲ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦੀ ਬੇਲ ਬਸੰਤ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਨਹੀਂ।
ਸ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਜੀਵਟੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਜਰਢਵਾਸਨਃ । ਤੇषੁ ਦੇਸ਼ੇषੁ ਬਭ੍ਰਾਮ ਰਨ੍ਧ੍ਰੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਪਿਪੀਲਕਃ
ਉਹ ਭਿਕਖੂ, ਜੀਵਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਬਣ ਗਿਆ; ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੀਟੀ ਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਿ ਦ੍ਵਿਜਭਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੋ ऽਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਦ੍ਵਿਜਤਾਮ੍ ਅਥ । ਭਾਵੋ ਭਾਵਵਿਪਰ੍ਯਾਸੇ ਬਲਵਾਨ੍ ਏਵ ਵਰ੍ਧਤੇ
ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਭਗਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਜਦ ਮਨ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਉਲਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਸਾਮਨ੍ਤਤਾਮ੍ ਅਵਾਪਾਸੌ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ ਸਤਤਚਿਨ੍ਤਿਤਾਮ੍ । ਸਾਤਤ੍ਯੇਨ ਰਸਃ ਪੀਤਃ ਫਲਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਪਾਦਪੇ
ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਆਖਿਰਕਾਰ ਇਕ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਲਗਾਤਾਰ ਰਸ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਥਧਰ੍ਮਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੋ ऽਭਵਨ੍ ਨृਪਃ । ਸ ਕਾਮੁਕਤਯਾ ਰਾਜਾ ਸੁਰਸ੍ਤ੍ਰੀਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਾਪ ਹ
ਰਾਜ, ਧਰਮ ਤੇ ਫਰਜ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਅਸਮਾਨੀ ਔਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਪਾ ਗਿਆ।
ਲੋਲਲੋਚਨਲੋਭੇਨ ਸਾ ਮृਗੀ ਰਸਸ਼ਾਲਿਨੀ । ਬਭੂਵ ਵਾਸਨਾਮੋਹਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਹੋ ਦੁਃਖਾਯ ਜਨ੍ਤੁषੁ
ਬੇਚੈਨ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨਾਲ, ਉਹ ਔਰਤ ਸੁਆਦ ਭਰੀ ਹਿਰਣ ਬਣ ਗਈ। ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਭਟਕਣ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਮृਗੀ ਸਤਤਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾ ਬਭੂਵ ਵਿਪਿਨੇ ਲਤਾ । ਅਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਿ ਲਵਨਂ ਲਤਿਕਾਨੁਬਭੂਵ ਹ
ਹਿਰਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਥਾਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬੇਲ ਬਣ ਗਈ। ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਸ ਬੇਲ ਨੇ ਨਮਕ ਦਾ ਸੁਆਦ ਵੀ ਚੱਖਿਆ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਚਿਰਾਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਭ੍ਰਮਰਤ੍ਵਮ੍ ਅਥਾਤ੍ਮਨਿ । ਸਾਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਭਾਵਮਰ੍ਦੇਨ ਸਦਾਤਦ੍ਭਾਵਭਾਵਿਤਾ
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮਧੁਮੱਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਈ।
ਸ ਵਾਰਣਖੁਰਕ੍ਸ਼ੋਦਮ੍ ਅਨੁਭੂਯਾਥ ਭਾਵਿਤਮ੍ । ਭੂਯੋ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਬਭ੍ਰਾਮ ਮਹਾਸਂਸृਤਿਵਿਭ੍ਰਮਾਨ੍
ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਪਿਸਣ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਅਸਰ ਹੇਠ, ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੱਡੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ।
ਸਂਸਾਰਸ਼ਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਰੁਦ੍ਰਸ੍ ਸੋ ऽਯਮ੍ ਅਹਂ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਂਸਾਰਸਂਰਮ੍ਭੇ ਸ੍ਵਮਨੋਮਾਤ੍ਰਸਮ੍ਭृਤੇ
ਸੈਂਕੜੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮੈਂ, ਰੁਦਰ, ਇਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹੱਲੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਏਵਂ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਰੂਪਾਸੁ ਸਂਸਾਰਾਰਣ੍ਯਭੂਮਿषੁ । ਬਹ੍ਵੀष੍ਵ੍ ਅਹਮ੍ ਅਭਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸ੍ਵ੍ ਇਵ ਭੂਰਿਸ਼ਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਤੇ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਭਟਕਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਭਰੀਆਂ ਹੋਣ।
ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਭਵਂ ਸਰ੍ਗੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਂ ਜੀਵਟਨਾਮਕਃ । ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵਸੁਧਾਧਿਪਃ
ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਜੁਗ ਵਿਚ ਮੈਂ ਜੀਵਤ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਚੋਟੀ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਹੋਇਆ.
ਹਂਸਃ ਪਦ੍ਮਵਨੇ ਭੂਤ੍ਵਾ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯਕਚ੍ਛੇ ਚ ਵਾਰਣਃ । ਹਰਿਣੋ ਹੇਹਯਾਦ੍ਰੌ ਚ ਦਸ਼ਾਮ੍ ਅਹਮ੍ ਇਮਾਂ ਗਤਃ
ਕਦੇ ਮੈਂ ਕਮਲ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਹੰਸ ਬਣਿਆ, ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹਾਥੀ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਹੇਹਯਾ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਹਿਰਣ ਬਣ ਕੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਵੇਖੇ.
ਅਤ੍ਰ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਚਤੁਰ੍ਯੁਗਸ਼ਤਾਨਿ ਚ । ਸਮਤੀਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਨਨ੍ਤਾਨਿ ਦਿਨਰ੍ਤੁਰਚਿਤਾਨਿ ਚ
ਇਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਚਾਰ ਜੁਗਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲੰਘ ਗਏ, ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦਿਨ ਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਵੀ ਬੀਤ ਗਈਆਂ.
ਮਮ ਪ੍ਰਥਮਮ੍ ਏਵ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ੍ਫੁਰਿਤਸ੍ਯ ਪਰਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਜਾਤਿਤਯਾ ਰੂਢੋ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਵੇ ਯੋ ਜ੍ਞਤਾਕ੍ਰਮਃ
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਹੀ ਭਿਖਿਆਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜੋ ਸਤਗੁਣੀ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਸੀ.
ਭੂਯੋ ਭੂਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਗਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਂਸਤਾਮ੍ । ਸ ਏਵ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੋ ऽਭ੍ਯਾਸਃ ਫਲਿਤਸ੍ ਸਙ੍ਗਮੋਦਯਾਤ੍
ਵਾਰ ਵਾਰ, ਕਈ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੰਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਪੁਰਾਣਾ ਅਭਿਆਸ ਹੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਨਾਲ ਫਲਦਾ ਹੈ।
ਦृਢਾਭ੍ਯਾਸੋ ਯ ਏਵਾਸ੍ਯ ਜੀਵਸ੍ਯੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਵਿਘ੍ਨਤਃ । ਯੋਨ੍ਯਨ੍ਤਰਸ਼ਤੇਨਾਪਿ ਤਮ੍ ਏਵੈषੋ ऽਨੁਧਾਵਤਿ
ਜਿਸ ਜੀਵ ਵਿਚ ਜੋ ਪੱਕਾ ਅਭਿਆਸ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ।
ਕਾਕਤਾਲੀਯਯੋਗੇਨ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਾਧੁਸਙ੍ਗਮਾਤ੍ । ਅਸ਼ੁਭੋ ਵਾਸਨਾਭ੍ਯਾਸੋ ਜੀਵਸ੍ਯ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ
ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਸੁਆਗਤ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਜੀਵ ਵਿਚ ਮਾੜੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਗਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍ ਏਵੈष ਕੇਵਲਂ ਸ੍ਵੋਦਯਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨੋ ਵਾਸਨਾਭ੍ਯਾਸੋ ਹੇਤੁਂ ਲਘੁਮ੍ ਅਪੇਕ੍ਸ਼ਤੇ
ਇਹ ਸੰਗਤ ਆਦਿਕ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਉਤਪੱਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਅਭ੍ਯਸ੍ਯਤੇ ऽਜਸ੍ਰਮ੍ ਅਨ੍ਯਦੇਹਾਨ੍ਤਰੇ ऽਪਿ ਚ । ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨੇष੍ਵ੍ ਅਸਦ੍ ਅਪਿ ਤਤ੍ ਸਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਯਤੇ
ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਰ ਵਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜਾਗਦੇ ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਭਾਵੇਂ ਝੂਠਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਤਦ੍ ਅਰ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਕਾਰਿ ਦੁਃਖਾਯ ਚ ਸੁਖਾਯ ਚ । ਉਦੇਤਿ ਭਾਵਨਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਾਵਨਾਭਾਵਨਂ ਜਯਃ
ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਦੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਜਿੱਤ ਹੈ।
ਭਾਵਨੈਵ ਸ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਦੇਹੋ ऽਯਮ੍ ਇਤਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ । ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਤਂ ਗੁਲ੍ਮਤ੍ਵਮ੍ ਇਵਾਙ੍ਕੁਰਃ
ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੀ ਹੀ ਹਸਤੀ ਦਾ ਫੈਲਾਵ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੂਟਾ ਆਪਣੇ ਅੰਕੁਰ ਵਾਂਗ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣੈषਾ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਨੈਵ ਵਿਦ੍ਯਤ ਏਵੇਤਿ ਤਦ੍ਭ੍ਰਮੇਣਾਲਮ੍ ਅਸ੍ਤੁ ਨਃ
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਆਓ ਇਸ ਭੁਲੇਖੇ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਈਏ।