ਘ੍ਰਾਣੇ ਘ੍ਰਾਣਤਯਾ ਦृष੍ਟਂ ਗਨ੍ਧੇ ਗਨ੍ਧਤਯੋਦਿਤਮ੍ । ਪੁष੍ਟਂ ਕਾਯਤਯਾ ਕਾਯੇ ਭੂਮਾਵ੍ ਅਪਿ ਚ ਭੂਤਯਾ
ਨੱਕ ਵਿਚ ਸੁਗੰਧ ਵਜੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੁਗੰਧ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਜੋਂ ਜਾਗਦੀ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਜੋਂ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪਯਸ੍ਤਯਾ ਚ ਪਯਸਿ ਵਾਯੌ ਵਾਯੁਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤੇਜਸ੍ਤਯਾ ਤੇਜਸਿ ਚ ਬੁਦ੍ਧੌ ਬੁਦ੍ਧਿਤਯਾ ਗਤਮ੍
ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਵਜੋਂ, ਹਵਾ ਵਿਚ ਹਵਾ ਵਜੋਂ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਅੱਗ ਵਜੋਂ, ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਬੁੱਧੀ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮਨਸ੍ਤਯਾ ਮਨਸ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਹਙ੍ਕृਤ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਹਙ੍ਕृਤੌ । ਰੂਢਂ ਸਂਵਿਦਿ ਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚਿਤਿ ਚਿਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਚੋਤ੍ਥਿਤਮ੍
ਮਨ ਵਿਚ ਮਨ ਵਜੋਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਅਹੰਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਜੋਂ ਰਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਵृਕ੍ਸ਼ਤਯਾ ਲਗ੍ਨਂ ਪਟੇ ਪਟਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਘਟੇ ਘਟਤਯਾ ਰੂਢਂ ਵਟੇ ਵਟਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਦਰੱਖਤ ਵਿਚ ਦਰੱਖਤ ਵਜੋਂ, ਕਪੜੇ ਵਿਚ ਕਪੜਾ ਵਜੋਂ, ਘੜੇ ਵਿਚ ਘੜਾ ਵਜੋਂ, ਤੇ ਵਟ ਵਿਚ ਵਟ ਵਜੋਂ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਵਰੇ ਸ੍ਥਾਵਰਤ੍ਵੇਨ ਜਙ੍ਗਮਤ੍ਵੇਨ ਜਙ੍ਗਮੇ । ਪਾषਾਣਤ੍ਵੇਨ ਪਾषਾਣੇ ਚੇਤਨਤ੍ਵੇਨ ਚੇਤਨੇ
ਜੋ ਅਡੋਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲਤਾ ਵਜੋਂ; ਜੋ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਜੋਂ; ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਹੋਣ ਵਜੋਂ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਤਾ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਅਮਰੇष੍ਵ੍ ਅਮਰਤ੍ਵੇਨ ਨਰਤ੍ਵੇਨ ਨਰੇषੁ ਚ । ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਚ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ੁ ਕ੍ਰਿਮਿਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਰਿਮਿਸ੍ਥਿਤੌ
ਅਮਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰਤਾ ਵਜੋਂ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਤਾ ਵਜੋਂ; ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਹੋਣ ਵਜੋਂ; ਕੀੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ ਹੋਣ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਕਾਲਕ੍ਰਮੇ ਕਾਲਤਯਾ ऋਤਾਵ੍ ऋਤੁਤਯਾਨਯਾ । ਤੁਟਿਕ੍ਸ਼ਣਨਿਮੇषਾਦੌ ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਤਤ੍ਤਯਾ ਵਿਭੁਃ
ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਵਜੋਂ; ਰੁੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਤ ਹੋਣ ਵਜੋਂ; ਪਲ, ਛਣ, ਅਤੇ ਪਲਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਾਵਿਕਤਾ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤਯਾ ਜਾਤਂ ਕृष੍ਣੇ ਕृष੍ਣਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਸ੍ਪਨ੍ਦਰੂਪੇਣ ਨਿਯਤੌ ਨਿਯਮੇਨ ਚ
ਚਿੱਟੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾਪਣ ਵਜੋਂ; ਕਾਲੇ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾਪਣ ਵਜੋਂ; ਕਰਤਬਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਲਚਲ ਵਜੋਂ; ਕਾਇਦੇ ਵਿੱਚ ਕਾਇਦਾਪਣ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ ਸਂਸ੍ਥਿਤੌ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾ ਨਾਸ਼ੇ ਨਾਸ਼ਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੂਪੇਣੋਤ੍ਪਤ੍ਤਾਵ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਵਾਂਗ, ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਂਗ।
ਬਾਲ੍ਯੇ ਬਾਲ੍ਯੇਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਯੌਵਨੇ ਯੌਵਨੇਨ ਚ । ਜਰਸਾ ਚ ਜਰਾਰੂਪੇ ਮਰਣੇ ਮਰਣੇਨ ਚ
ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਵਾਂਗ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨੀ ਵਾਂਗ, ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਬੁਢਾਪੇ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਮ੍ ਅਭਿਨ੍ਨਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਕਲ੍ਲੋਲਸ਼ੀਕਰੋਰ੍ਮੀਣਾਮ੍ ਅਬ੍ਧਾਵ੍ ਇਵ ਪਯੋਭਰਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਹਰ ਲਹਿਰ, ਛਿਟਾ ਤੇ ਉਠਦੇ ਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਤੈषਾ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਤ੍ਯੈषਾ ਸਤ੍ਯੇਨਾਨੇਨ ਚੈਵ ਹਿ । ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਵੇਤਾਲਸ਼੍ ਸ਼ਿਸ਼ੁਨਾ ਯਥਾ
ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਝੂਠੀ ਹੈ; ਇਹ ਚਿੱਤ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭੂਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਲ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਮਤਾ ਵਿਗਤਾਮਯੇਨ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਮਯੇਦਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ ਵਿਲਾਸੈਃ । ਚਿਦ੍ਰੂਪਿਣੈਵ ਕਲਿਤਾਕਲਿਤਾਤ੍ਮਨੇਤਿ ਸਰ੍ਵੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ ਸੁਖਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨ੍
ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਾਇਆ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਚੇਤਨ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਆਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੋਚੀ ਜਾਂ ਨਾ ਸੋਚੀ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਹੋ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਮੁਨੌ ਦਿਵਸੋ ਜਗਾਮ ਸਾਯਨ੍ਤਨਾਯ ਵਿਧਯੇ ऽਸ੍ਤਮ੍ ਇਨੋ ਜਗਾਮ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਸਭਾ ਕृਤਨਮਸ੍ਕਰਣਾ ਜਗਾਮ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕ੍ਸ਼ਯੇ ਰਵਿਕਰੈਸ਼੍ ਚ ਸਹਾਜਗਾਮ
ਜਦੋਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਸਭ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਮਲਕਣ ਤੇ, ਇकट्ठੇ ਹੋ ਕੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ।
ਯਥਾਸ੍ਮਾਕਂ ਮੁਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰਪਤ੍ਤਨਮਣ੍ਡਲਮ੍ । ਤਥੈਵ ਪਦ੍ਮਜਾਦੀਨਾਂ ਯਦਿ ਦੇਹਪਰਿਗ੍ਰਹਃ
ਮੁਨੀ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
ਤਥੈਵੇਦਂ ਚ ਸਞ੍ਜਾਤਂ ਯਦਿ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ । ਤਦ੍ ਅਸ੍ਮਾਕਂ ਦृਢਤਰਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ਕਥਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਃ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਾਡਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇੰਨਾ ਪੱਕਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਿਆ?
ਅਸ੍ਮਤ੍ਸਰ੍ਗਵਦ੍ ਆਭਾਤਿ ਪੂਰ੍ਵਸਰ੍ਗਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਸ੍ਵਜੀਵਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾਤ੍ਮਾ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਨ ਤੁ ਵਾਸ੍ਤਵਃ
ਪਿਛਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਜਣਨਹਾਰ ਵੀ ਸਾਡੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪਰਛਾਈ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਤੇਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਜੀਵਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਂਸृਤਿਃ । ਸਾ ਚਾਸਤ੍ਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਨੋਤ੍ਥਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਨਾਸ਼ਿਨੀ
ਚੇਤਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ; ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਭਃ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸੋ ऽਸ੍ਯ ਯ ਏष ਸ੍ਵਯਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਃ । ਅਹਨ੍ਤਾਪ੍ਰਤ੍ਯਯੈਕਾਤ੍ਮਾ ਸ ਏਵਾਤਿਦृਢਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਇਹ ਦਿਸਾਈ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ 'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਇਕੋ ਹੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪੱਕੀ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਕ੍ਸ਼ਣਵਿਨਾਸ਼ਿਤ੍ਵਂ ਯਥਾ ਪੁਂਸਾ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਸਰ੍ਗਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਤਥੈਵੈਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਪਿ ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਲ-ਪਲ ਦੀ ਮਿਟੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ऽਗ੍ਰਪੁਰੁषਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਸ਼੍ ਚ ਯੋ ਭਵੇਤ੍ । ਰਾਮਾਸ੍ਮਦਾਦਿਸਰ੍ਗਾਤ੍ਮਾ ਭਵੇਤ੍ ਤਾਦृਸ਼ ਏਵ ਸਃ
ਇਸ ਆਦਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਜਾਂ ਜੋ ਦਿੱਖ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਰਾਮ, ਮੇਰਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੁषਾਜ੍ ਜਾਤਂ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੁषਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਭਵਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਭੂਤਂ ਹਿ ਯਦ੍ ਬੀਜਂ ਤਤ੍ ਫਲਂ ਯਥਾ
ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਫਲ ਵੀ ਉਸੇ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਯਦ੍ ਅਸਤ੍ਯੇਨ ਸਾਧ੍ਯਤੇ । ਅਸਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥੇ ਸਮਰ੍ਥੇ ऽਪਿ ਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਾਵਬਨ੍ਧਨਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਝੂਠ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਝੂਠ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਭਾਵੇਂ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਸਮਰਥ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਅਸਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਥੇ ਸਮਰ੍ਥੇ ऽਪਿ ਸਤ੍ਤਾ ਭਾਵਨਸਮ੍ਭਵਾ । ਯਤਸ੍ ਤੇਨ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮ੍ ਅਸਦ੍ਭਾਵਨਭਾਵਨਮ੍
ਭਾਵੇਂ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਸਮਰਥ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਦੀ ਹਸਤੀ ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਝੂਠੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦृਢਪ੍ਰਤ੍ਯਯਿਨਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੁषਾਦ੍ ਯਤ੍ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਸਰ੍ਗਾਦਿ ਦृਢਪ੍ਰਤ੍ਯਯਮ੍ ਏਵ ਤਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪੱਕਾ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਬਣਦਾ ਜਾਂ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪੱਕੇ ਯਕੀਨ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਿਮੇषਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵਾਯਂ ਸਰ੍ਗਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਮੇष ਏਵਾਸ੍ਮਤ੍ਕਲ੍ਪਤਾ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਾ
ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪਲਕ ਝਪਕਣ ਜਿਤਨਾ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਸੋਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨषਣ੍ਡੋ ऽਯਂ ਯਥੋਦੇਤਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ । ਸਰ੍ਗਾਦ੍ਯਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤਾਸ੍ ਤਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਲੰਮੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਉੱਭਰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਭਾਵੇਨ ਸਰ੍ਗਸ੍ਵਪ੍ਨਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਮ੍ਭੋ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵੇਨ ਯਥਾਵਰ੍ਤਵਿਵਰ੍ਤਨੈਃ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਾਵਿਕਤਾ ਕਰਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਤਰਲਤਾ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਨਾਲ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਤ੍ਮਿਕੈਵੇਯਂ ਸਰ੍ਗਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਰ੍ ਨ ਵਾਸ੍ਤਵੀ । ਇਦਂ ਸਮ੍ਭਵਤੀਦਂ ਨੋ ਵੇਤ੍ਯ੍ ਅਤਃ ਪ੍ਰਲਯਂ ਗਤਮ੍
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ ਤੇ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ 'ਇਹ ਬਣਦੀ ਹੈ' ਜਾਂ 'ਇਹ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ' ਵਾਲੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਦ੍ ਯਥਾ ਯਾਦृਸ਼ਂ ਦृष੍ਟਂ ਤਤ੍ ਤਾਦृਗ੍ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਤਥਾ । ਨ ਹਿ ਪਰ੍ਯਨੁਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਿਭ੍ਰਮਨੀਤਯਃ
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਵੀ, ਜਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ।