ਵਿਨਾਕृਤ੍ਰਿਮਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨ ਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ ਅਧਿਗਮ੍ਯਤੇ । ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਲੋਕੇ ਵਾ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗਾਵਦਲਨੈਰ੍ ਅਪਿ
ਸੱਚੀ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ—ਨਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ, ਨਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਦੇਣ ਨਾਲ।
ਚਿਚ੍ ਚੇਤ੍ਯਚੈਤ੍ਯਕੋਟਿਸ੍ਥਾ ਤਾਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਇਯਂ ਯਾਵਦ੍ ਅਬੋਧਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਸ੍ਪਨ੍ਦਰੂਪਿਣੀ
ਜਦ ਤਕ ਅਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨ, ਜੋ ਹਿਲਦੇ-ਡੁਲਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ, ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਜਾਣੀ ਗਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਟਕਾਵਾ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸਮ੍ਯਗ੍ਬੋਧੋਦਯੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਸ੍ਪਨ੍ਦਦਸ਼ਾਕ੍ਰਮਾਃ । ਕ੍ਵਾਪਿ ਯਾਨ੍ਤੀਵ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਦੀਪਵਤ੍ ਸਾਭਿਧਾਨਕਾਃ
ਜਦੋਂ ਇਸ ਅੰਦਰ ਸੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਹਿਲਚਲਾਂ ਜਾਂ ਨਿਹਲਚਲਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੁਝੀ ਹੋਈ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ।
ਚਿਤਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਰੂਪਾਯਾ ਦੀਪਿਕਾਯਾਸ੍ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਸ੍ਪਨ੍ਦਮਯੀ ਨੇਹ ਕਥੈਵਾਸ੍ਤਿ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਦੀਵਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤ: ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਹਿਲਚਲ ਜਾਂ ਨਿਹਲਚਲ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਦ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ਯ ਮਰੁਤੋ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਮਧ੍ਯਗਮ੍ । ਰੂਪਂ ਤਦ੍ ਏਵ ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਸ੍ਪਨ੍ਦਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ਮੋਚਿਤਾ
ਜੋ ਹਵਾ ਨਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਨਾ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ—ਉਹੀ ਰੂਪ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਉਹ ਹਿਲਚਲ ਹੈ ਜੋ ਠੰਢੀ ਹੋਣ ਯੋਗ ਹੈ।
ਅਭਿਨ੍ਨੋ ऽਸ੍ਯਾਸ਼੍ ਚਿਤੇਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਚਿਤ੍ਸਾਰਰੂਪਧृਤ੍ । ਨ ਬਨ੍ਧਾਯ ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ਸ੍ਥਿਤ ਆਤ੍ਮਨਿ ਕੇਵਲਮ੍
ਇਸ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ, ਜੋ ਅਟੁੱਟ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲਈ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ ਲਈ।
ਚਿਚ੍ ਚੇਨ੍ ਨਞਰ੍ਥਸਂਵਿਤ੍ਤਿਂ ਨਿਰ੍ਵਾਣੇਵ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤੇ । ਤਦ੍ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਪਕ੍ਸ਼ਾਦੇਰ੍ ਨਾਮਾਪਿ ਹਿ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਚਿੱਤ ਨਕਾਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ; ਫਿਰ ਬੰਧਨ, ਮੁਕਤੀ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।
ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ऽਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਬਨ੍ਧੋ ऽਨ੍ਤਃਪੂਰ੍ਣਤਾਕ੍ਸ਼ਯਕਾਰਣਂ । ਮਾਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤੀਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਬਨ੍ਧਸ੍ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ऽਵੇਦਨਂ ਪਰਮ੍
‘ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇ’ ਇਹ ਸੋਚ ਅੰਦਰਲੀ ਪੂਰਨਤਾ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ; ‘ਨਾ ਹੋਵੇ’ ਇਹ ਵੀ ਬੰਧਨ ਹੈ—ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਯਦ੍ ਅਨਾਭਾਸਮ੍ ਅਜਡਂ ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਚਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਸਂਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਅਚੇਤ੍ਯੋਨ੍ਮੁਖਤਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜੋ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਸੁਸਤ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਜਾਣੋ; ਇਹ ਚਿੱਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਵਭਾਵ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਵਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਨਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਰੂਪਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਮਹਾਚਿਤੇਃ । ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦਿਕਾਰ੍ਹੋ ऽਸੌ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਸੰਕਲਪ, ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਏਵ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵੇ ਨਿਰਾਸ੍ਪਦੇ । ਨ ਵਿਦ੍ਮਃ ਕੇਨ ਕਿਂ ਕਸ੍ਯ ਬਧ੍ਯਤੇ ਵਾਥ ਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰੀਖਣ ਨਾਲ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕਿਸ ਵਲੋਂ, ਕੀ, ਕਿਸ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ ਏਵ ਚ ਚਿਤੇਰ੍ ਬੁਦ੍ਧਸ਼੍ ਚੇਦ੍ ਅਵਿਭਾਗਵਾਨ੍ । ਤਦ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮ੍ ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਜਾਤਮ੍ ਅਵਾਰਿਤਮ੍
ਜੇ ਚਿੱਤ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਕਲਪ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸੰਕਲਪ ਜਾਂ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਪਰਲੇ ਪਾਰ ਹੈ।
ਸ੍ਪਨ੍ਦੇ ऽਸ੍ਪਨ੍ਦਤਯੈਵਾਤ੍ਤੇ ਤਨ੍ਮਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਦਾ ਚਿਤਾ । ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀਣ ਏਵ ਸਂਸਾਰੋ ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦੇ ਚਿਦ੍ਘਨੇ ਸ੍ਥਿਤੇ
ਹਿਲਚਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਆਪਣੀ ਸਰਬਵਿਆਪਕਤਾ ਕਰਕੇ ਟਿਕਾਊ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਨਿਸਚਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤੇਜ ਏਵ ਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਇਤਿ ਬੁਦ੍ਧੇ ਨਿਰਨ੍ਤਰਮ੍ । ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਸ਼੍ ਚਿਤਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਹੀ ਚਿੱਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਬੁਧੀ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਦृਸ਼੍ਯਮਯੇ ਦੀਰ੍ਘਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਰਂ ਵ੍ਰਜਨ੍ । ਨ ਜ੍ਞੋ ਮੋਹਮ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਸਂਵਿਦਃ
ਇਸ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲੀ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਲੰਮੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਭਟਕਾਵ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰੋਦੇਤਿ ਪ੍ਰਸਭਮ੍ ਅਨਿਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤਿਸਤ੍ਤਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਏਤੇ ਸਕਲਕਲਨਾਕਾਰਟਙ੍ਕਾ ਲਗਨ੍ਤਿ । ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਦਨਸੁਭਗਂ ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੋਪਲਮ੍ਭਾ ਧ੍ਯਾਨੇਨੈਨਂ ਤਮ੍ ਅਵਗਮਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਨ੍ਤਃ
ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਸਤੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਉਭਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਤਜਰਬਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਅੰਦਰਲੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣੋ।
ਏਨਮ੍ ਆਹੁਃ ਪਰਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯ੍ ਏਨਂ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ । ਵੇਦ੍ਮ੍ਯ੍ ਏਨਮ੍ ਏਕਮ੍ ਏਵਾਹਮ੍ ਏष ਏਵਾਸ੍ਤਿ ਨੇਤਰਃ
ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਜਾਣੋ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਇਕਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਇਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਯ ਏष ਪ੍ਰਤ੍ਯਗਾਤ੍ਮਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤੈਕਦਰ੍ਪਣਃ । ਏਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਇਦਮ੍ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਜਗਦ੍ ਬੀਜਾਦ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਇਹ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਹਸਤੀ ਦਾ ਇਕੋ ਆਇਨਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਰੁੱਖ।
ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕਾਰਚਿਤ੍ਤਾਦਿ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਜਡਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਯਤ੍ਰਾਨੁਭਵਿਤਾਨ੍ਤਸ੍ ਤੇ ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਬੁਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਮਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੜਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਜਾਣ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨੁਭਵਮਾਤ੍ਰਂ ਯਨ੍ ਮਨੋਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਮਹਾਚਿਦਭਿਧਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤਦ੍ ਏਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਤੇ ਬੁਧੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਚਿੱਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ਸ੍ਥਾ ਏਤੇ ਮਹਾਰੂਪਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਹਰਾਦਯਃ । ਵਿਭੂਤਿਭਿਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ ਜਨਾਸ੍ ਤੁष੍ਟਨृਪਾ ਇਵ
ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਆਕਾਸ਼ਗਮਨਾਦ੍ਯਾਭਿਃ ਕ੍ਰੀਡਾਭਿਃ ਕ੍ਰੀਡ੍ਯਤੇ ਚਿਰਮ੍ । ਤਤ੍ਸ੍ਥੇਨੈਵ ਜਨੇਨੇਹ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗੌਕਸਾ ਯਥਾ
ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਾਙ੍ਗ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਙ੍ਗ ਨ ਸ਼ੋਚ੍ਯਤੇ । ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਨਾਙ੍ਗ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਙ੍ਗ ਨ ਬਧ੍ਯਤੇ
ਉਹਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਿਆਰੇ, ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਮਰਦਾ, ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਘਟਦਾ, ਤੇ ਨਾ ਬੰਨ੍ਹਦਾ।
ਅਪਾਰਪਰਮਾਕਾਸ਼ਰੂਪਿਣਃ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪਂ ਚੇਨ੍ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ
ਜੇ ਓਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਅਸਿਮ ਤੇ ਬੇਅੰਤ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਵਜੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵਜੂਦ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ—
ਤਤ੍ ਤਨ੍ਨਿਮੇषਮਾਤ੍ਰੇਣ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਮੁਕ੍ਤਮਨਾ ਮੁਨਿਃ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸਂਸਾਰਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨ ਭੂਯਃ ਪਰਿਤਪ੍ਯਤੇ
ਉਸੇ ਪਲ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਜੀਵ ਦਾ ਮਨ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੁੜ ਕਦੇ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ।
ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ ਅਹਙ੍ਕਾਰ ਇਤਿ ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ਗਤਮ੍ । ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਆਭਾਨਂ ਕਿਂ ਤਤ੍ ਕੀਦृਸ਼ਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਿੱਥੇ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਮੁਕ ਗਏ ਹੋਣ, ਉਥੇ ਉਹ ਵਜੂਦ ਦੀ ਜੋ ਚਮਕ ਹੈ, ਉਹ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਯਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵਦੇਹਸ੍ਥਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪਿਬਤਿ ਵਲ੍ਗਤਿ । ਆਦਤ੍ਤੇ ਵਿਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਤਿ ਸਂਵਿਤ੍ਸਂਵੇਦ੍ਯਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਹਰ ਇਕ ਦੇਹ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਂਦਾ, ਪੀਂਦਾ, ਚਲਦਾ, ਲੈਂਦਾ, ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਗਤਮ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਰਹਿਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਊਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਵਸ੍ਤੁਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਜੋ ਢੀਠ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ—ਸਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਹਸਤੀਆਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਅਸਲ ਤੱਤ—ਇਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਖਤਯਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸ਼ਬ੍ਦੇ ਸ਼ਬ੍ਦਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤਯਾ ਤ੍ਵਚਿ ਤਤ੍ ਤ੍ਵਕ੍ਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖਾਲੀਪਨ ਵਜੋਂ, ਧੁਨੀ ਵਿਚ ਧੁਨੀ ਵਜੋਂ, ਛੂਹ ਵਿਚ ਛੂਹ ਵਜੋਂ, ਚਮੜੀ ਵਿਚ ਚਮੜੀ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਰਸੇ ਲੀਨਂ ਰਸਤਯਾ ਰਸਨਾਯਾਂ ਚ ਤਤ੍ਤਯਾ । ਰੂਪੇ ਰੂਪਤਯਾ ਦृष੍ਟਂ ਨੇਤ੍ਰੇ ਲੀਨਂ ਚ ਦृਕ੍ਤਯਾ
ਉਹ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਸਵਾਦ ਵਜੋਂ, ਜੀਭ ਵਿਚ ਜੀਭ ਦੇ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਲੀਨ ਹੈ; ਰੂਪ ਵਿਚ ਰੂਪ ਵਜੋਂ, ਅੱਖ ਵਿਚ ਅੱਖ ਦੇ ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਲੀਨ ਹੈ।