ਸਮਗ੍ਰਾਕਾਰਰੂਪਂ ਤਤ੍ ਸਮਗ੍ਰਾਕਾਰਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਵਾਗਤੀਤਂ ਪਰਂ ਵਸ੍ਤੁ ਕੇਨ ਨਾਮੋਪਮੀਯਤੇ
ਉਹ ਜੋ ਹਰ ਰੂਪ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਸੱਚ—ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਵਿषਯਵਿषਵਿषੂਚਿਕਾਮ੍ ਅਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਨਿਪੁਣਮ੍ ਅਹਂਸ੍ਥਿਤਿਵਾਸਨਾਮ੍ ਅਪਾਸ੍ਯ । ਅਭਿਮਤਪਰਿਹਾਰਯਤ੍ਨਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਵ ਵਿਰੁਜੋ ਭੁਵਨੈਕਨਾਥਮੂਰ੍ਤਿਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਿਹੜੀ ਸੁਖਮ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮੋਹ-ਬੰਧਨ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ, ਦੁਖ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇਕੋ ਮਾਲਕ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣ।
ਇਤਿ ਗਦਿਤਵਤਿ ਤ੍ਰਿਲੋਕਨਾਥੇ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਇਵ ਮੌਨਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤੇ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ । ਅਥ ਮਧੁਪ ਇਵਾਸਿਤਾਬ੍ਜषਣ੍ਡੇ ਵਚਨਮ੍ ਉਪੈष੍ਯਤਿ ਤਤ੍ਰ ਪਾਣ੍ਡੁਪੁਤ੍ਰਃ
ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਚੇ 'ਚ ਮਧੁਮੱਖੀ ਵਾਂਗ, ਉਥੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਆ ਗਿਆ।
ਪਰਿਗਲਿਤਸਮਸ੍ਤਸ਼ੋਕਭਾਵਾ ਪਰਮ੍ ਉਦਯਂ ਭਗਵਨ੍ ਮਤਿਰ੍ ਗਤੇਯਮ੍ । ਮਮ ਤਵ ਵਚਨੇਨ ਲੋਕਭਰ੍ਤੁਰ੍ ਦਿਨਪਤਿਨਾ ਪਰਿਬੋਧਿਤਾਬ੍ਜਿਨੀਵ
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵੋਤ੍ਥਾਯ ਗਾਣ੍ਡੀਵਧਨ੍ਵਾ ਸ ਹਰਿਸਾਰਥਿਃ । ਅਰ੍ਜੁਨੋ ਗਤਸਨ੍ਦੇਹੋ ਰਣਲੀਲਾਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਗਾਂਡੀਵ ਧਾਰੀ ਅਰਜੁਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਥ ਹਰੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਠ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਖੇਡ 'ਚ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ।
ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਕ੍ਸ਼ਤਗਜਵਾਜਿਸਾਰਥਿਦ੍ਰੁਤਦ੍ਰਵਦ੍ਰੁਧਿਰਮਹਾਨਦੀਂ ਭੁਵਮ੍ । ਸ਼ਰੋਤ੍ਕਰਪ੍ਰਸਰਮਯਾਭ੍ਰਮਣ੍ਡਲੀਤਿਰੋਹਿਤਦ੍ਯੁਮਣਿਵਿਲੋਚਨਾਂ ਦਿਵਮ੍
ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਖਮੀ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਐਸਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਕਲਾਊਂਡਾਂ ਦੇ ਗੋਲ 'ਚ ਸੂਰਜ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
ਏਤਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਰਾਘਵਾਘਵਿਘਾਤਿਨੀਮ੍ । ਤਿष੍ਠ ਨਿਸ੍ਸਙ੍ਗਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਪਣਮਯਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍
ਇਹ ਨਜ਼ਰੀਆ ਪਕੜ ਕੇ, ਰਾਘਵ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਲਗAttachment ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੰਨਿਆਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਟਿਕਾ ਰਹਿ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਯਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ ਚ ਯਃ । ਯਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਵਮਯੋ ਨਿਤ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਂ ਪਰਮ੍
ਉਸ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਹੀ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਦੂਰਸ੍ਥਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਦੂਰਸ੍ਥਂ ਸਰ੍ਵਗਂ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਚ । ਤਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ ਤਤ੍ਤਾਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋषਿ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਤਸਂਸ਼ਯਮ੍
ਉਹ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਥਾਂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਯਤ੍ ਸਂਵੇਦ੍ਯਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਸਂਵੇਦਨਮ੍ ਅਨਿਨ੍ਦਿਤਮ੍ । ਚੇਤ੍ਯਮੁਕ੍ਤਚਿਦਾਭਾਸਂ ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍
ਉਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਨਹੀਂ—ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਜਾਣ।
ਸਾ ਪਰਾਤ੍ ਪਰਮਾ ਕਾष੍ਠਾ ਸਾ ਦृਸ਼ਾਂ ਦृਗ੍ ਅਨੁਤ੍ਤਮਾ । ਸ ਮਹਿਮ੍ਨਾਂ ਚ ਮਹਿਮਾ ਗੁਰੂਣਾਂ ਸ ਗੁਰੁਰ੍ ਗੁਰੁਃ
ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੱਦ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਨਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ।
ਸ ਆਤ੍ਮਾ ਤਚ੍ ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਤਚ੍ ਛੂਨ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਤ੍ ਪਰਮ੍ । ਤਚ੍ ਛ੍ਰੇਯਸ੍ ਸ ਸ਼ਿਵਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ ਸਾ ਵਿਦ੍ਯਾਪਰਮਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਉਹ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਖਾਲੀਪਣ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।
ਯੋ ऽਯਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਚੇਤਨਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਾਨੁਭਵਰੂਪਕਃ । ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਵਦਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਸਤ੍ਤਯਾ
ਉਹ ਅੰਦਰਲੀ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਹਰ ਤਜਰਬੇ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ ਜਗਤ੍ਤਿਲਤੈਲਾਤ੍ਮਾ ਸ ਜਗਦ੍ਗृਹਦੀਪਕਃ । ਸ ਜਗਤ੍ਪਾਦਪਰਸਸ੍ ਸ ਜਗਤ੍ਪਸ਼ੁਪਾਲਕਃ
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੂਲ ਸਾਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਵਿੱਚ ਤੇਲ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਜੋਤ ਹੈ; ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਸਰਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ।
ਸ ਤਨ੍ਤੁਰ੍ ਭੂਤਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪਰਿਪ੍ਰੋਤਹृਦਮ੍ਬਰਃ । ਸ ਭੂਤਮਰਿਚੌਘਾਨਾਂ ਪਰਮਾ ਤਿਕ੍ਤਤਾਤਤਾ
ਇਹ ਮੁਕਤ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਰੋਈ ਹੋਈ ਧਾਗਾ ਹੈ; ਇਹ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ।
ਸ ਪਦਾਰ੍ਥੇ ਪਦਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਸ ਤੁਚ੍ਛਤ੍ਵਮ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਨਃ । ਸ ਸਤੋ ਵਸ੍ਤੁਨਸ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਸਤਸ਼੍ ਚ ਸਃ
ਇਹ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹੈ; ਜੋ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਨ ਹੈ; ਜੋ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਦੀ ਨਾ-ਹੋਣ ਹੈ।
ਜਗਦ੍ਗृਹਕ੍ਰਿਯਾਭਾਣ੍ਡੋਪਸ੍ਕਰਾਣਾਂ ਸ ਦੀਪਕਃ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਤਾਰਕਾਤੇਜਸ੍ ਤੇਨੇਦਂ ਪ੍ਰਕਟੀਕृਤਮ੍
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਘਰ, ਕੰਮ, ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਲਈ ਚਾਨਣ ਹੈ; ਚੰਦ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸृਤਮ੍ ਏਤਸ੍ਮਾਚ੍ ਚੇਤਨਾਤ੍ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਸ੍ਵਸਂਵਿਤ੍ਤਿਵਿਚਾਰੇਣ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮੈष ਲਭ੍ਯਤੇ
ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਚੇਤਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਰਾਹੀਂ, ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾ ਅਵਿਚਾਰਣਚਾਰਵਃ । ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਸਦ੍ਭਾਵਾ ਵਿਚਾਰਵਿਸ਼ਰਾਰਵਃ
ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਹਮ੍ ਆਦੌ ਜਗਜ੍ਜਾਲੇ ਮਿਥ੍ਯਾਭ੍ਰਮਭਰਾਤ੍ਮਨਿ । ਕੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਨੁਬਧ੍ਨਾਮਿ ਧृਤਿਂ ਕਥਮ੍ ਅਵਾਸ੍ਤਵੀਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਝੂਠੀ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਝੂਠੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ?
ਆਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਮਨਨਸਙ੍ਕਲ੍ਪਕਲਨਾਸ੍ਵ੍ ਅਹਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕੇਵੇਯਤ੍ਤਾ ਮਮਾਤ੍ਮਨਃ
ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ ਦੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ; ਪਰ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅੰਤ-ਰਹਿਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਅਪਾਰ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਾਂ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿਨਿਸ਼੍ਚਯਵਾਨ੍ ਯੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸਮਵ੍ਯਵਹृਤਿਰ੍ ਬਹਿਃ । ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯੋਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਨਨ੍ਤਸ੍ ਸ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਨਿਸਚੈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਸਾਰਥਕਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਹਾਲਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਅਨੰਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਸਾਮ੍ਯਂ ਸਮਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਯਸ੍ਯ ਖਸ੍ਯੇਵ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸ ਮਹਾਤ੍ਮੇਹ ਸਦ੍ਵਪੁਃ
ਉਹ ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਖਾਲੀਅਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੱਚਾ ਹੈ।
ਭਾਵਾਦ੍ਵੈਤਪਦਾਰੂਢਸ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤਪਰਯਾ ਧਿਯਾ । ਵ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਹृਤ੍ਕ੍ਸ਼ੋਭਂ ਨੈਤ੍ਯ੍ ਆਦਰ੍ਸ਼ਨਰੋ ਯਥਾ
ਜੋ ਅਦਵੈਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਉੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਣ ਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਆਦਰ੍ਸ਼ਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਵ ਵ੍ਯਵਹਾਰਵਤੋ ऽਪਿ ਚ । ਨ ਯਸ੍ਯ ਹृਦਯੋਲ੍ਲੇਖੋ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਸ ਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ, ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਹਲਚਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਅਵਿਭਾਗਮਤਾਵ੍ ਏਵ ਜ੍ਞਮਣੌ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤਿ । ਚਿਤੇਃ ਪਰਮਵੈਮਲ੍ਯਾਦ੍ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ਯਥਾਗਤਃ
ਜਦੋਂ ਸਮਝ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਣਕੇ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਂਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਚਿੱਤ ਦੀ ਵਧੀਆ ਸਫਾਈ ਕਰਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੰਮ ਜਿਵੇਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕृਤਿਰ੍ ਏਵੇਯਂ ਜਗਦ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਭਾਸਤੇ । ਨੇਹਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਐਕ੍ਯਂ ਨ ਚ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਮ੍ ਉਪਦੇਸ਼ੋ ऽਪਿ ਤਨ੍ਮਯਃ
ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਅਜੀਬੀ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਇਕਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਦਵੈਤਤਾ; ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਉਸੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਵਾਚ੍ਯਵਾਚਕਸ਼ਿष੍ਯੇਹਾਗੁਰ੍ਵਾਖ੍ਯੈਸ੍ ਸ੍ਵਚਮਤ੍ਕृਤੈਃ । ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤੈਵ ਚਿਚ੍ ਚਮਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਚਿਤਿ
ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਜੀਬੀ ਰਾਹੀਂ, ਸ਼ਬਦਾਂ, ਅਰਥਾਂ, ਸ਼ਿਸ਼, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਸ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦੋ ਹਿ ਸਂਸਾਰਸ੍ ਤਦਸ੍ਪਨ੍ਦਃ ਪਰਂ ਪਦਮ੍ । ਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ਼ਮਨੇਨੇਯਂ ਪਰਿਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਸਂਸृਤਿਃ
ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਦਾ ਰੁਕਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ। ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਚਿਤੇਰ੍ ਨਞਰ੍ਥਾਂਸ਼ਭਾਵੋ ਯੋ ऽਭਾਵਨਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਅਸਨ੍ਨ੍ ਇਵ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਸ ਚਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦ ਉਦਾਹृਤਃ
ਵੱਡੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਨਕਾਰਤਮਕਤਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਮਿਟਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।