ਅਸਦ੍ ਏਵ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਂ ਯਥਾ ਮਨਃ । ਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪੀਕਰਣੇ ਤਥੈਵ ਬਲਵਨ੍ ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਰਾਜ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਇਕ ਪਲ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਕਲ੍ਪੀਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਤਥਾਲ੍ਪਂ ਕੁਰੁਤੇ ਬਹੁ । ਅਸਤ੍ ਸਤ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਇਤੀਯਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾ
ਇਹ ਮਨ ਇਕ ਪਲ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਨੂੰ ਵੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਅਸਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਆਦਿਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਯਦ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਜਗਜ੍ਜਾਲਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਦਿ ਮਨ ਦਾ ਰਾਜ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਮੇषਮ੍ ਅਯਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਃ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਮਾਤ੍ਰਤੋ ऽਤ੍ਰੈਵ ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਵਜ੍ਰਸਾਰਤਾ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਭਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਰਕृਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਸ੍ਥਂ ਜਗਚ੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਕਚਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਕੁਡ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਰਙ੍ਗਾਢ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਫਾਰਮ੍ ਇਵਾਗ੍ਰਤਃ
ਇਹ ਅਜੀਬ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਮੰਚ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਾਲ ਨਹੀਂ।
ਅਹੋ ਨੁ ਚਿਤ੍ਰਂ ਨਿਰ੍ਭਿਤ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਉਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸੁਰਞ੍ਜਨਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਦृष੍ਟਿਵਿਲੋਭਨਮ੍
ਵਾਕਈ, ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿੱਤਰ ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਹੈ ਜੋ ਉਭਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮਨਮੋਹਣ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਾਨਾਤਮੋਮषੀਲੇਖਂ ਨਾਨਾਤੇਜੋऽਂਸ਼ਰਞ੍ਜਨਮ੍ । ਨਾਨਾਕਲਙ੍ਕਾਵਯਵਂ ਨਾਨਾਰਾਗਾਨੁਰਞ੍ਜਿਤਮ੍
ਇਹ ਅਨੇਕਾਂ ਛਾਂ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਰਮਲ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਾਨਾਦृष੍ਟਿਵਿਲਾਸਾਢ੍ਯਂ ਨਾਨਾਨੁਭਵਲੋਚਨਮ੍ । ਨਾਨਾਭ੍ਰਕੋਗ੍ਰਰਚਨਂ ਨਾਨਾਕਾਰਾਗ੍ਰਪਸ਼੍ਚਿਮਮ੍
ਇਹ ਅਨੇਕਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂ—ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਆਖਰੀਆਂ—ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵ੍ਯੋਮਨੀਲਸਰਃਫੁਲ੍ਲਤਾਰਾਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਪਙ੍ਕਜਮ੍ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਰਚਨੋਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮੇਘਾਲੀਪਤ੍ਤ੍ਰਮਞ੍ਜਰਿ
ਆਸਮਾਨ ਇੱਕ ਨੀਲਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਹਨ; ਇਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਤੇ ਗੁੱਚੀਆਂ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਬਣਾਵਟ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ੍ਵਕੋष੍ਠਕਾਭਿਲਿਖਿਤਸੁਰਾਸੁਰਨृਪੁਤ੍ਰਿਕਮ੍ । ਪਰਮਾਲੋਕਮਕ੍ਕੋਲਧਵਲਾਕਾਸ਼ਕੁਡ੍ਯਕਮ੍
ਇਸਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।
ਆਕਾਸ਼ ਏਵ ਰਚਿਤਾ ਪ੍ਰਤਿਭੈਕਰਙ੍ਗਾ ਮੁਗ੍ਧਾ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮਨੋਹਰਪੁਤ੍ਰਿਕੇਯਮ੍ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰਪਰਿਰਞ੍ਜਿਤਸਰ੍ਵਲੋਕਾ ਲੀਲਾਕੁਲਾ ਚਪਲਚਿਤ੍ਤਕਚਿਤ੍ਰਕਰ੍ਤ੍ਰਾ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਗੁੱਡੀ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ pure ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਗੁੱਡੀ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ।
ਹੇਮਾਚਲਾਙ੍ਗਲਤਿਕਾ ਘਨਕੇਸ਼ਪਾਸ਼ਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਲੋਚਨਵਿਚਾਲਨਦृष੍ਟਲੋਕਾ । ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਤ੍ਰਿਕਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਸ੍ਤ੍ਰਾ ਪਾਤਾਲਤਾਲਚਰਣੋਨ੍ਨਤਭੂਨਿਤਮ੍ਬਾ
ਇਹ ਗੁੱਡੀ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਬੇਲ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਵਾਲ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਲੋਕ ਹਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਕਪੜਾ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਮੂਲਾਂ ਨਾਲ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਰੁਦ੍ਰਹਰਿਬਾਹੁਚਤੁष੍ਟਯੋਗ੍ਰਾ ਸਤ੍ਯਾਨृਤੋਨ੍ਨਤਕੁਚਾ ਕਕੁਬਙ੍ਗਯष੍ਟਿਃ । ਅਬ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਵੇष੍ਟਿਤਮਹੀਤਲਪਦ੍ਮਪੀਠਪਤ੍ਤ੍ਰੀਕृਤਾਚਲਮਹਾਭੁਵਨੋਦਰੀ ਚ
ਇਹ ਗੁੱਡੀ ਮਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੇਟ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਆਸਨ 'ਤੇ oceans ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਚਾਰ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਤ ਤੇ ਝੂਠ ਨਾਲ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਧਕਾਰਚਪਲਭ੍ਰੁਰਹਸ੍ਸ੍ਮਿਤੋਚ੍ਚੈਸ੍ ਤਾਰਾਕਰਾਲਪੁਲਕਾ ਗ੍ਰਹਦਨ੍ਤਪਙ੍ਕ੍ਤਿਃ । ਚਞ੍ਚਚ੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਿਧਾਕੁਲਭੂਤਜਾਤਰੋਮਾ ਧ੍ਵਨਤ੍ਪ੍ਰਲਯਵਾਰਿਦਕਮ੍ਬੁਪੂਗਾ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੰਵਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਧੇਰੇ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਮੁਸਕਾਨ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰੋਮਾਂਚਕਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਚਲਦੀ ਭੀੜ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੈ।
ਜੀਵਾਨ੍ਵਿਤਾ ਗਗਨ ਏਵ ਕृਤਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਿਕਾਚਿਰਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਚਿਤ੍ਰਕਰ੍ਤ੍ਰਾ । ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਰਪਰਿਕਰ੍ਮਵਿਦਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਨਾਨਾਵਿਲਾਸਵਲਿਤਾ ਵਰਪੁਤ੍ਰਿਕੇਤਿ
ਜੀਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੂਲਤਾਂ ਖੁਦ ਅਸਮਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਅਨੋਖੀ ਸ਼ਕਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖਰੀ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਚਤੁਰ ਮਨ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੋਹਣੀ ਗੁੜੀਆ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਇਦਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਹਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮ੍ ਅਰ੍ਜੁਨੇਹ ਹਿ ਯਤ੍ ਕਿਲ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਚਿਤ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਭਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਉਦੇਤਿ ਹਿ
ਇਹ ਗੱਲ, ਅਰਜੁਨ, ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਸਮਝੋ: ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿੱਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਕੰਧ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।
ਅਭਿਤ੍ਤਾਵ੍ ਉਤ੍ਥਿਤੇ ਚਿਤ੍ਰੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਆਤਤਾ । ਅਹੋ ਨੁ ਚਿਤ੍ਰਾ ਮਾਯੇਯਂ ਮਗ੍ਨਂ ਤੁਮ੍ਬੁ ਸ਼ਿਲਾ ਪ੍ਲੁਤਾ
ਜਦੋਂ ਕੰਧ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੰਧ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਹ, ਇਹ ਅਜੀਬ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਲੌਕੀ ਜਾਂ ਤੈਰਦੀ ਪੱਥਰ।
ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਚਿਤ੍ਰਸਦृਸ਼ੇ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਨਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ ਤੇ ਕਿਮ੍ ਇਯਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾ ਵ੍ਯੋਮਤੋਦਿਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਅਸਮਾਨ-ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਉਭਰੀ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕੀ ਹੈ?
ਸਰ੍ਗਵ੍ਯੋਮ ਕृਤਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵ੍ਯੋਮ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਵ੍ਯੋਮ ਵ੍ਯੋਮ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਚਾਤਤਮ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਅਸਮਾਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਮਾਨ ਅੰਦਰ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਹਰ ਥਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵੇष੍ਟਿਤਂ ਵਾਸਨਾਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਦੀਰ੍ਘਸਂਸृਤਿਦਾਮ ਯਤ੍ । ਵਾਸਨੋਦ੍ਵੇष੍ਟਨੇਨੈਵ ਤਦ੍ ਇਹੋਦ੍ਵੇष੍ਟ੍ਯਤੇ ऽਰ੍ਜੁਨ
ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਖੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰਜੁਨ।
ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਯਥਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਤਥੇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਅਗਮ੍ਯਂ ਛੇਦਭੇਦਾਦੇਰ੍ ਆਧਾਰਾਨਨ੍ਯਤਾਵਸ਼ਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਂਵ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੱਟਣ ਜਾਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ।
ਅਨਨ੍ਯਚ੍ ਛੇਦਭੇਦਾਦਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚਾਮ੍ਬਰਮ੍ । ਕਿਂ ਕਥਂ ਕਸ੍ਯ ਕੇਨੈਤਚ੍ ਛਿਦ੍ਯਤੇ ਵਾ ਕ੍ਵ ਭਿਦ੍ਯਤੇ
ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਕੱਟਣ ਜਾਂ ਵੱਖ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਕੀ, ਕਿਵੇਂ, ਕਿਸ ਦਾ, ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿੱਥੇ ਇਹ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਾਪੂਰੇ ਜਲੇ ਜਲਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ । ਸ੍ਥਿਤਾ ਸਮਸਮਾ ਵ੍ਯੋਮ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਾਂਗ ਹੀ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਤਮਿਕ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਾਸ੍ਯਵਾਸਕਭਾਵੋ ऽਤੋ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ । ਤੇਨੇਹਾਵਾਸਨੀਭਾਵੋ ਬੋਧਾਤ੍ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨ ਏਵ ਤੇ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਭਾਂਡੇ ਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭੀ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ, ਤੂੰ ਵਾਸਨਾ-ਰਹਿਤ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।
ਯੋ ਨ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨੋ ਨੂਨਂ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਪਰੋ ऽਪਿ ਸਃ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਬਦ੍ਧਾਤ੍ਮਾ ਤਪਸ੍ਵ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਸ ਰਾਗਵਾਨ੍
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਤੇ ਲਗAttachment) ਹੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਵਾਸਨਾਬੀਜਮ੍ ਅਤ੍ਯਲ੍ਪਂ ਚਿਤਿਭੂਮਿਗਮ੍ । ਬृਹਤ੍ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਸ੍ ਸਂਸृਤਿਕਾਨਨਮ੍
ਜਿਸਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਬੀਜ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗਲ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਧृਦਿ ਰੂਢੇਨ ਸਤ੍ਯਸਮ੍ਬੋਧਵਹ੍ਨਿਨਾ । ਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧਂ ਵਾਸਨਾਬੀਜਂ ਨ ਭੂਯਃ ਪਰਿਰੋਹਤਿ
ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਦੀ ਅੱਗ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਬੀਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵੱਧਦਾ।
ਦਗ੍ਧਂ ਤੁ ਵਾਸਨਾਬੀਜਂ ਨ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ ਵਸ੍ਤੁषੁ । ਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿषੁ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਤੁਮ੍ਬੀਪਤ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਵਾਮ੍ਭਸਿ
ਜਦੋਂ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਬੀਜ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ; ਸੁਖ-ਦੁਖ ਆਦਿ ਵਿਚ ਉਹ ਸਾਫ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁੰਬੇ ਦਾ ਪੱਤਾ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਵਿਗਤਭਵਾਮਯੋ ऽਸਿ ਜਾਤੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣੋ ਦਲਿਤਮਹਾਮਨੋਵਿਮੋਹਃ । ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ਅਵਗਮ੍ਯ ਪਾਵਨਂ ਤਤ੍ ਤਿष੍ਠਾਤ੍ਮਵ੍ਯਵਹृਤਿਰ੍ ਏਕਸ਼ਾਨ੍ਤਰੂਪਃ
ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਹੋਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੁਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਇਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹੇ।
ਨष੍ਟੋ ਮੋਹਸ੍ ਸ੍ਮृਤਿਰ੍ ਲਬ੍ਧਾ ਤ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਨ੍ ਮਯਾਚ੍ਯੁਤ । ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸ੍ਮਿ ਗਤਸਨ੍ਦੇਹਃ ਕਰਿष੍ਯੇ ਵਚਨਂ ਤਵ
ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਚਲ, ਮੇਰੀ ਭੁਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਯਾਦ ਆ ਗਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਿਸਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।