ਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ਚੇਤਸਿ ਯਥਾ ਭਾਤੋ ਲੋਕਕ੍ਸ਼ਯੋਦਯੌ । ਖਾਤ੍ਮਾ ਜਗਤ੍ ਤਥੈਵੇਦਂ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਨਭਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਨਾਸ ਦੀ ਝਲਕ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਅੰਦਰੋਂ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਜੂਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ।
ਚਿਰਨ੍ਤਨਮਨੋਰਾਜ੍ਯਮਾਤ੍ਰੇ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਿਲ ਸਤ੍ਯਤਾ । ਕਥਮ੍ ਆਲੋਕਿਤੇ ऽਪਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਤ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਵਿਭ੍ਰਮੇ
ਇਹ ਜਗਤ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹਕੀਕਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਭਟਕਾਵ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਭ੍ਰਮੇਣਾਲੋਕਿਤਸ੍ ਸਤ੍ਯਮ੍ ਆਲੋਕੇਨ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਦृਸ਼੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਪਿ ਕ੍ਸ਼ਾਮਂ ਸ਼ਰਦੀਵਾਭ੍ਰਮ੍ ਅਮ੍ਬਰੇ
ਜਦੋਂ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਭਟਕਾਵ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਓਹੀ ਵੇਖਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਸਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਓਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜੁਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ।
ਚਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਰਕृਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਰਪੁਤ੍ਰਿਕਾਃ । ਭਿਤ੍ਤ੍ਯਭਾਵਾਦ੍ ਅਨਾਧਾਰਾ ਬਹਿਸ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਾਦਿਕਾਃ
ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਬਣਾਈਆਂ ਗੁੱਡੀਆਂ; ਜਦੋਂ ਕੰਧ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਬਾਹਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਨੀਂਹ ਦੇ ਹਨ।
ਨੈਤਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਨ ਚਾਸਿ ਤ੍ਵਂ ਕਿਂ ਕੇਨ ਪਰਿਰੁਧ੍ਯਤੇ । ਰੋਧ੍ਯਰੋਧਕਸਮ੍ਮੋਹਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਖਵਿਮਲੋ ਭਵ
ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈਂ—ਫਿਰ ਕਿਹੜਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ? ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾ।
ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਏਵ ਕਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਃ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਸ਼੍ ਚੈਵ ਖਾਤ੍ਮਿਕਾ । ਅਤਃ ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਕੁਡ੍ਯਕਲਾਦਿ ਵਿਮਲਂ ਨਭਃ
ਆਕਾਸ਼ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਚਲਣ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਭਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਕਰਿਆ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਕਾਸ਼ ਸਮੇਂ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਚਿਤ੍ਤਸਂਸ੍ਥਂ ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਰਂ ਸਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਅਪਿ ਖਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਸ਼੍ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਮਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਤਥੇਦਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਜਗਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਤਸਵੀਰ, ਅਸਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਭਾ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਖਾਲੀਅਤ ਸਮਝ।
ਚਿਤ੍ਤਭਿਤ੍ਤੌ ਕृਤਂ ਚਿਤ੍ਰਂ ਯਚ੍ ਚਿਚ੍ਚਿਤ੍ਰਕਰੇਣ ਤਤ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਯਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ ਨ ਭਿਦ੍ਯਤੇ
ਚਿੱਤ ਦੀ ਭਿੱਤ 'ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਤਸਵੀਰ, ਆਪਣੀ ਖਾਲੀਅਤ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਰੱਤੀ ਭੀ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ।
ਯਥਾ ਪ੍ਰਕਚਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤੇ ਜਗਨ੍ਨਿਰ੍ਮਾਣਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯੌ । ਕ੍ਸ਼ਣੇਨੈਵ ਤਥੈਵੇਮੌ ਬਹਿਸ੍ਸ੍ਥਾਵ੍ ਇਤਿ ਵਿਦ੍ਧਿ ਹੇ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਬਣਨਾ ਤੇ ਮਿਟਣਾ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਗੱਲ ਤੂੰ ਸਮਝ ਲੈ, ਪਿਆਰੇ।
ਆਦ੍ਯਕ੍ਸ਼ਣਮਨੋਰਾਜ੍ਯੇ ਨਾਨਾਭੁਵਨਨਾਮਨਿ । ਕ੍ਸ਼ਣਭਾਵਿਨਿ ਮੋਹੇਨ ਕਲ੍ਪਤਾ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਾ
ਮਨ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਲ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਲ-ਪਲ ਦੀ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਸਿਰਫ਼ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਸਦ੍ ਏਵ ਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਂ ਯਥਾ ਮਨਃ । ਕ੍ਸ਼ਣਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪੀਕਰਣੇ ਤਥੈਵ ਬਲਵਨ੍ ਮਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਲਪਨਾ ਦਾ ਰਾਜ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਇਕ ਪਲ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਕਲ੍ਪੀਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਏਤਤ੍ ਤਥਾਲ੍ਪਂ ਕੁਰੁਤੇ ਬਹੁ । ਅਸਤ੍ ਸਤ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਮ੍ ਇਤੀਯਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਾ
ਇਹ ਮਨ ਇਕ ਪਲ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਨੂੰ ਵੱਧ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਅਸਲ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਆਦਿਮਨੋਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ । ਯਦ੍ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਤ੍ਮ ਤਦ੍ ਇਦਂ ਜਗਜ੍ਜਾਲਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਮਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਦਿ ਮਨ ਦਾ ਰਾਜ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਜਾਲ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਗੋ ਨਿਰ੍ਵਾਣਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਮੇषਮ੍ ਅਯਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਃ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਮਾਤ੍ਰਤੋ ऽਤ੍ਰੈਵ ਕਲ੍ਪਿਤਾ ਵਜ੍ਰਸਾਰਤਾ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਭਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਸਿਰਫ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਹੀਰੇ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਤ੍ਤਚਿਤ੍ਰਕृਤਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਸ੍ਥਂ ਜਗਚ੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਕਚਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਕੁਡ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਰਙ੍ਗਾਢ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਫਾਰਮ੍ ਇਵਾਗ੍ਰਤਃ
ਇਹ ਅਜੀਬ ਸੰਸਾਰ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਮੰਚ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਾਲ ਨਹੀਂ।
ਅਹੋ ਨੁ ਚਿਤ੍ਰਂ ਨਿਰ੍ਭਿਤ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਉਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ ਉਤ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸੁਰਞ੍ਜਨਂ ਜਗਦ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਦृष੍ਟਿਵਿਲੋਭਨਮ੍
ਵਾਕਈ, ਇਹ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿੱਤਰ ਕਿੰਨਾ ਅਜੀਬ ਹੈ ਜੋ ਉਭਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮਨਮੋਹਣ, ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਾਨਾਤਮੋਮषੀਲੇਖਂ ਨਾਨਾਤੇਜੋऽਂਸ਼ਰਞ੍ਜਨਮ੍ । ਨਾਨਾਕਲਙ੍ਕਾਵਯਵਂ ਨਾਨਾਰਾਗਾਨੁਰਞ੍ਜਿਤਮ੍
ਇਹ ਅਨੇਕਾਂ ਛਾਂ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਰਮਲ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਾਨਾਦृष੍ਟਿਵਿਲਾਸਾਢ੍ਯਂ ਨਾਨਾਨੁਭਵਲੋਚਨਮ੍ । ਨਾਨਾਭ੍ਰਕੋਗ੍ਰਰਚਨਂ ਨਾਨਾਕਾਰਾਗ੍ਰਪਸ਼੍ਚਿਮਮ੍
ਇਹ ਅਨੇਕਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਣਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਰੂਪਾਂ—ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਆਖਰੀਆਂ—ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵ੍ਯੋਮਨੀਲਸਰਃਫੁਲ੍ਲਤਾਰਾਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਪਙ੍ਕਜਮ੍ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਰਚਨੋਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮੇਘਾਲੀਪਤ੍ਤ੍ਰਮਞ੍ਜਰਿ
ਆਸਮਾਨ ਇੱਕ ਨੀਲਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ, ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲ ਹਨ; ਇਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਤੇ ਗੁੱਚੀਆਂ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਬਣਾਵਟ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸ੍ਵਕੋष੍ਠਕਾਭਿਲਿਖਿਤਸੁਰਾਸੁਰਨृਪੁਤ੍ਰਿਕਮ੍ । ਪਰਮਾਲੋਕਮਕ੍ਕੋਲਧਵਲਾਕਾਸ਼ਕੁਡ੍ਯਕਮ੍
ਇਸਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੈਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।
ਆਕਾਸ਼ ਏਵ ਰਚਿਤਾ ਪ੍ਰਤਿਭੈਕਰਙ੍ਗਾ ਮੁਗ੍ਧਾ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਮਨੋਹਰਪੁਤ੍ਰਿਕੇਯਮ੍ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰਪਰਿਰਞ੍ਜਿਤਸਰ੍ਵਲੋਕਾ ਲੀਲਾਕੁਲਾ ਚਪਲਚਿਤ੍ਤਕਚਿਤ੍ਰਕਰ੍ਤ੍ਰਾ
ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਗੁੱਡੀ ਸਿਰਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ pure ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਗੁੱਡੀ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ।
ਹੇਮਾਚਲਾਙ੍ਗਲਤਿਕਾ ਘਨਕੇਸ਼ਪਾਸ਼ਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਲੋਚਨਵਿਚਾਲਨਦृष੍ਟਲੋਕਾ । ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਤ੍ਰਿਕਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਸ੍ਤ੍ਰਾ ਪਾਤਾਲਤਾਲਚਰਣੋਨ੍ਨਤਭੂਨਿਤਮ੍ਬਾ
ਇਹ ਗੁੱਡੀ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਬੇਲ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਵਾਲ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਚੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਲੋਕ ਹਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਕਪੜਾ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਮੂਲਾਂ ਨਾਲ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਰੁਦ੍ਰਹਰਿਬਾਹੁਚਤੁष੍ਟਯੋਗ੍ਰਾ ਸਤ੍ਯਾਨृਤੋਨ੍ਨਤਕੁਚਾ ਕਕੁਬਙ੍ਗਯष੍ਟਿਃ । ਅਬ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰਵੇष੍ਟਿਤਮਹੀਤਲਪਦ੍ਮਪੀਠਪਤ੍ਤ੍ਰੀਕृਤਾਚਲਮਹਾਭੁਵਨੋਦਰੀ ਚ
ਇਹ ਗੁੱਡੀ ਮਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੇਟ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਆਸਨ 'ਤੇ oceans ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਚਾਰ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਤ ਤੇ ਝੂਠ ਨਾਲ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।
ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਧਕਾਰਚਪਲਭ੍ਰੁਰਹਸ੍ਸ੍ਮਿਤੋਚ੍ਚੈਸ੍ ਤਾਰਾਕਰਾਲਪੁਲਕਾ ਗ੍ਰਹਦਨ੍ਤਪਙ੍ਕ੍ਤਿਃ । ਚਞ੍ਚਚ੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਿਧਾਕੁਲਭੂਤਜਾਤਰੋਮਾ ਧ੍ਵਨਤ੍ਪ੍ਰਲਯਵਾਰਿਦਕਮ੍ਬੁਪੂਗਾ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੰਵਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਧੇਰੇ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਮੁਸਕਾਨ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਰੋਮਾਂਚਕਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੰਦ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਲ ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਚਲਦੀ ਭੀੜ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੈ।
ਜੀਵਾਨ੍ਵਿਤਾ ਗਗਨ ਏਵ ਕृਤਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਿਕਾਚਿਰਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਚਿਤ੍ਰਕਰ੍ਤ੍ਰਾ । ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਚਿਤ੍ਰਪਰਿਕਰ੍ਮਵਿਦਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਨਾਨਾਵਿਲਾਸਵਲਿਤਾ ਵਰਪੁਤ੍ਰਿਕੇਤਿ
ਜੀਵ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਮੂਲਤਾਂ ਖੁਦ ਅਸਮਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਅਨੋਖੀ ਸ਼ਕਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੱਖਰੀ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਚਤੁਰ ਮਨ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੋਹਣੀ ਗੁੜੀਆ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਇਦਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਹਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮ੍ ਅਰ੍ਜੁਨੇਹ ਹਿ ਯਤ੍ ਕਿਲ । ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਚਿਤ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਭਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਉਦੇਤਿ ਹਿ
ਇਹ ਗੱਲ, ਅਰਜੁਨ, ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਸਮਝੋ: ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿੱਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਕੰਧ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।
ਅਭਿਤ੍ਤਾਵ੍ ਉਤ੍ਥਿਤੇ ਚਿਤ੍ਰੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਭਿਤ੍ਤਿਰ੍ ਆਤਤਾ । ਅਹੋ ਨੁ ਚਿਤ੍ਰਾ ਮਾਯੇਯਂ ਮਗ੍ਨਂ ਤੁਮ੍ਬੁ ਸ਼ਿਲਾ ਪ੍ਲੁਤਾ
ਜਦੋਂ ਕੰਧ 'ਤੇ ਚਿੱਤਰ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੰਧ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਾਹ, ਇਹ ਅਜੀਬ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਲੌਕੀ ਜਾਂ ਤੈਰਦੀ ਪੱਥਰ।
ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਚਿਤ੍ਰਸਦृਸ਼ੇ ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਨਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਵ੍ਯੋਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ ਤੇ ਕਿਮ੍ ਇਯਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾ ਵ੍ਯੋਮਤੋਦਿਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਅਸਮਾਨ-ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਉਭਰੀ ਇਹ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕੀ ਹੈ?
ਸਰ੍ਗਵ੍ਯੋਮ ਕृਤਂ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵ੍ਯੋਮ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਵ੍ਯੋਮ ਵ੍ਯੋਮ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਚਾਤਤਮ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅਸਮਾਨ ਅਸਮਾਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਸਮਾਨ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਮਾਨ ਅੰਦਰ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਹਰ ਥਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵੇष੍ਟਿਤਂ ਵਾਸਨਾਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਦੀਰ੍ਘਸਂਸृਤਿਦਾਮ ਯਤ੍ । ਵਾਸਨੋਦ੍ਵੇष੍ਟਨੇਨੈਵ ਤਦ੍ ਇਹੋਦ੍ਵੇष੍ਟ੍ਯਤੇ ऽਰ੍ਜੁਨ
ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਵਾਸਨਾ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਖੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰਜੁਨ।