ਅਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ ਅਖਿਲਾਞ੍ ਸ਼ਰੀਰਾਦ੍ ਵਾਸਨਾਵਸ਼ਃ । ਜੀਵੋ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਸਂਯਾਤਿ ਪੁष੍ਪਾਦ੍ ਗਨ੍ਧਾਨ੍ ਇਵਾਨਿਲਃ
ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਜਿੰਦ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੇਹੋ ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਜੀਵੇ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਨਿਰ੍ਗਤੇ । ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਵਯਵਾਭੋਗਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਤ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਜਦੋਂ ਜਿੰਦ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਕੌਂਤਿਆ, ਸਰੀਰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਚੇष੍ਟਸ਼੍ ਛੇਦਭੇਦਾਦਿਦੋषੈਰ੍ ਆਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਮृਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਦੇਹੋ ਵਿਗਤਜੀਵਿਤਃ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਕੱਟਣ ਜਾਂ ਟੁੱਟਣ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਅਨਭੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਸਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜਿੰਦ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਜੀਵਃ ਪ੍ਰਾਣਮੂਰ੍ਤਿਃ ਖੇ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰਾਵਤਿष੍ਠਤੇ । ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਰਮ੍ ਆਤਤਮ੍
ਉਹ ਜਿੰਦ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।
ਅਯਂ ਦੇਹੋ ਹਿ ਜੀਵੇਨ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਨ੍ਨ੍ ਏਵਾਵਲੋਕਿਤਃ । ਅਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ੇ ऽਨ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਤ੍
ਇਹ ਸਰੀਰ ਜੀਵ ਦੇ ਲਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਫ਼ੌਰਨ ਹੀ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।
ਯਥੈਵ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਕਾਰਾਂਸ੍ ਤੇषਾਂ ਨਾਸ਼ਾਂਸ੍ ਤਥੈਵ ਸਃ । ਆਦਿਸਰ੍ਗੇ ਭਾਵਨਯਾ ਕਿਲੈਵਂ ਸਂਵਿਭਾਵਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿਟ ਜਾਣ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਇਹੀ ਤਜਰਬਾ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਝਗਿਤ੍ਯ੍ ਉਦ੍ਭਵਕਾਲੇ ਤੁ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਪੁਰਃ । ਆਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ੍ਯਾ ਅਵਿਨਾਭਾਵਿਸਂਵਿਦਃ
ਜਦੋਂ ਅਚਾਨਕ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇ, ਉਹੀ ਉਸ ਲਈ ਅਣਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸਤਿਤਵ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਂ ਵਾਸਨਾਜਾਲਂ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੇਨ ਜੀਯਤੇ । ਯਤ੍ਨੇਨਾਦ੍ਯਤਨੇਨਾਸ਼ੁ ਯਤਨਂ ਹ੍ਯਸ੍ਤਨਂ ਯਥਾ
ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਲ purposeful ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਲ ਦੀ।
ਯ ਏਵ ਪੁਰੁषਾਰ੍ਥੇਨ ਦृष੍ਟੋ ਬਲਵਤਾ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰਨਿਮੇषਾਂਸ਼ਸ੍ ਸ ਏਵ ਜਯਤਿ ਸ੍ਫੁਟਮ੍
ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜਤਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਜਾਂ ਅਗਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਜੀਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪਿ ਸ੍ਫੁਟਤਿ ਵਿਧ੍ਯਣ੍ਡੇ ਵਾਤਿ ਵਾ ਪ੍ਰਲਯਾਨਿਲੇ । ਪੌਰੁषਂ ਹਿ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਅਤਸ੍ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਨ ਧੀਮਤਾ
ਭਾਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਹਵਾ ਵੱਜੇ, ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਜਤਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕਦੇ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਨਰਕਸ੍ਵਰ੍ਗਸਰ੍ਗਾਦਿ ਵਾਸਨਾਵਸ਼ਤੋ ऽਭਿਤਃ । ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚਿਰਾਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਜੀਵੋ ਜਰਢਮੋਹਧੀਃ
ਜੀਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁਧੀ ਪੁਰਾਣੀ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਮੰਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਨਰਕ, ਸਵਰਗ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਨਰਕਸ੍ਵਰ੍ਗਸਰ੍ਗਾਦਿਸਮ੍ਭ੍ਰਮੇषੁ ਜਗਤ੍ਪਤੇ । ਕਿਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਜੀਵਸ੍ਯ ਜਨਿਤਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਨਰਕ, ਸਵਰਗ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿ ਦੀ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ, ਦੱਸੋ।
ਵਾਸਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਏਨਂ ਤ੍ਵਂ ਜੀਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ । ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਤ੍ਮਿਕੈਵਾਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤਾ ਸਂਸृਤਿਕਾਰਣਮ੍
ਇਸ ਜੀਵ ਨੂੰ ਤੂੰ ਵਾਸਨਾ-ਰੂਪ ਹੀ ਸਮਝ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਾਸਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਸਤਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਵਾਸਨਾ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਧ੍ਰਿਯਤੇ ਸਂਸृਤਿਸ੍ ਤਾਵਦ੍ ਯਾਵਤ੍ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਵਾਸਨਾ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੋਪਮਾਨਾ ਤੇਨੇਹ ਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਤਦ ਤਕ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤਕ ਵਾਸਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਚਿਰਾਭ੍ਯਾਸਵਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰੌਢਾ ਸਂਸਾਰਭ੍ਰਮਕਾਰਿਣੀ । ਕਿਮੁਤ੍ਥਾ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਵਾਸਨਾ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਕਥਮ੍
ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਦਤ ਕਰਕੇ ਵਾਸਨਾ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਟਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮਿਟਦੀ ਹੈ?
ਮੌਰ੍ਖ੍ਯਮੋਹਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਾਯਾਦ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਭਾਵਨਾਤ੍ । ਅਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਸਾਧੋ ਸਤ੍ਤਾਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਵਾਸਨਾ
ਮੂਰਖਤਾ ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਸਮਝਣ ਨਾਲ, ਤੇ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸਾਧੂ, ਵਾਸਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਾਸਿ ਕੌਨ੍ਤੇਯ ਸਤ੍ਯਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤਵਾਨ੍ ਅਸਿ । ਅਯਂ ਸੋ ऽਹਂ ਜਨਾ ਏਤੇ ਮਮੇਤਿ ਤ੍ਯਜ ਵਾਸਨਾਃ
ਕੌਂਤੀਏ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ। 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ', 'ਇਹ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਹਨ' ਆਦਿ ਜਿਹੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।
ਵਾਸਨਾਵਿਲਯੇ ਜੀਵੋ ਵਿਲੀਨੋ ਭਵਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਯੋ ਹਿ ਯਤ੍ਸਤ੍ਤਯੋਚ੍ਛੂਨਸ੍ ਤਨ੍ਨਾਸ਼ਾਤ੍ ਸ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਆਪ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਨਾਸ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਹੇ ਵਿਲਯਮ੍ ਆਯਾਤੇ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨ੍ਯਤਾਕृਤੇਃ । ਕੋ ऽਸੌ ਭਾਜਨਤਾਮ੍ ਏਤਿ ਜਨ੍ਮਨੋ ਮਰਣਸ੍ਯ ਚ
ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਭਾਗੀ ਕੌਣ ਬਣਦਾ ਹੈ?
ਸ੍ਵਯਂ ਕਲ੍ਪਿਤਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮ੍ ਆਤ੍ਮਰੂਪਂ ਯਦ੍ ਆਬਿਲਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਵ ਵਾਸਨਾਕਾਰਂ ਜੀਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਹਾਮਤੇ
ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀਏ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਤੇ ਆਤਮ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਵੱਸਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ।
ਅਨਾਯਤ੍ਤਮ੍ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਮ੍ ਆਤ੍ਮਰੂਪਂ ਯਦ੍ ਅਵ੍ਯਯਮ੍ । ਪ੍ਰਬੋਧਾਦ੍ ਵਾਸਨਾਮੁਕ੍ਤਂ ਤਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਭਾਰਤ
ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਹੈ, ਤੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸੰਸਕਾਰ ਮੁਕ ਗਏ ਹਨ—ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਸਮਝੋ।
ਜੀਵਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਮਹਾਬਾਹੋ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਵਾਸਨਾਵਾਗੁਰਾਮੁਕ੍ਤੋ ਮੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧੀਯਤੇ
ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਲ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਮੁਕਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋ ਨ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨੋ ਨੂਨਂ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਪਰੋ ऽਪਿ ਸਃ । ਸਰ੍ਵਜ੍ਞੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਭਿਤੋ ਬਦ੍ਧਃ ਪਞ੍ਜਰਸ੍ਥੋ ਯਥਾ ਖਗਃ
ਜੋ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਬਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪੰਛੀ ਵਾਂਗ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਯ ਗਗਨੇ ਸ਼ਿਖਿਪਿਞ੍ਛਿਕੇਵ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਪਿ ਵਿਸ੍ਫੁਰਤਿ ਯਸ੍ਯ ਨ ਵਾਸਨਾਨ੍ਤਃ । ਮੁਕ੍ਤਸ੍ ਸ ਏਵ ਭਵਤੀਹ ਹਿ ਵਾਸਨੈਵ ਬਨ੍ਧੋ ऽਨਘਸ੍ਯ ਨਨੁ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯ ਏਵ ਮੋਕ੍ਸ਼ਃ
ਜਿਵੇਂ ਮੋਰ ਦੀ ਪੂੰਛ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੰਸਕਾਰ ਝਲਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਥੇ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਕਾਰ ਹੀ ਬੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ।
ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਵਾਸਨਤ੍ਵੇਨ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਤਯਾਤ੍ਮਨਿ । ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਸ਼ੀਤਲਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਬਨ੍ਧੁਦੁਃਖਮ੍ ਅਲਂ ਤ੍ਯਜ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਨ ਵਿਚ ਲੁਕੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਠੰਡਕ ਪਾ ਲੈ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇ।
ਜਰਾਮਰਣਨਿਸ਼੍ਸ਼ਙ੍ਕ ਆਕਾਸ਼ਵਿਸ਼ਦਾਸ਼ਯਃ । ਤ੍ਯਕ੍ਤੇष੍ਟਾਨਿष੍ਟਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਵੀਤਰਾਗੋ ਭਵਾਨਘ
ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਨ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਫ ਰੱਖ ਕੇ, ਚਾਹਤਾਂ ਤੇ ਨਫਰਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਗ-ਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ।
ਪ੍ਰਵਾਹਾਪਤਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਇਦਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਯਥਾਗਤਮ੍ । ਕੁਰੁ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ਅਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਹ ਨਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਹੈ, ਕਰ ਲੈ। ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਬਿਨਾ ਕੰਜੂਸੀ ਦੇ ਨਿਭਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਪ੍ਰਵਾਹਾਪਤਿਤਂ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਹਿ ਯਤ੍ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਸਾਵ੍ ਅਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਤਾਨ੍ਯਥਾ
ਜੋ ਕੰਮ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਏ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ।
ਇਦਂ ਕਰ੍ਮ ਤ੍ਯਜਾਮੀਦਮ੍ ਆਸ਼੍ਰਯਾਮੀਤ੍ਯ੍ ਅਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ । ਮੂਢਸ੍ਯ ਮਨਸੋ ਰੂਪਂ ਜ੍ਞਮਨਸ੍ ਤੁ ਸਮਸ੍ਥਿਤਿ
‘ਇਹ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ’—ਇਹ ਗੰਦਗੀ ਮੂਰਖ ਮਨ ਦੀ ਲਕੜੀ ਹੈ; ਪਰ ਗਿਆਨਵਾਨ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਇਕਸਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਵਾਹਾਪਤਿਤਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਚੇਤਸਃ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ ਸੁषੁਪ੍ਤਸ੍ਥਾਸ੍ ਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਰ੍ਧਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਵਤ੍
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਆਏ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵਰਗੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅੱਧ-ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।