ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਚੈਵ ਦ੍ਵੇ ਰੂਪੇ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮੇ ऽਨਘ । ਪਾਣ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਮ੍
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ: ਇੱਕ ਆਮ ਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚਾ। ਆਮ ਰੂਪ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਰਂ ਰੂਪਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਨ੍ ਮਮੈਕਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਪਰਮਾਤ੍ਮਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੈਰ੍ ਏਤਦ੍ ਉਦੀਰ੍ਯਤੇ
ਮੇਰਾ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਇਕੋ ਇਕ ਤੇ ਦੁਖ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ, ਆਤਮਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਵਦ੍ ਅਪ੍ਰਤਿਬੁਦ੍ਧਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਜ੍ਞਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਾਵਚ੍ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਾਕਾਰਦੇਵਪੂਜਾਪਰੋ ਭਵ
ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਹਚਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿ, ਉਸ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹਿ।
ਤਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਤਤੋ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸਿ ਤਤ੍ ਪਰਮ੍ । ਮਮ ਰੂਪਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯੇਨ ਭੂਯੋ ਨ ਜਾਯਸੇ
ਫਿਰ, ਜਦ ਤੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਦਿ ਵਾ ਵੇਦ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਤੋ ਭਵਾਂਸ੍ ਤਦ੍ ਅਰਿਮਰ੍ਦਨ । ਤਂ ਮਮਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ਼੍ ਚਾਸ਼ੁ ਸਂਸ਼੍ਰਯ
ਜੇ ਤੂੰ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੁਰੰਤ ਆਸਰਾ ਲੈ।
ਇਦਂ ਚਾਹਮ੍ ਇਦਂ ਚਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਵਦਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਨ੍ ਮੁਹੁਰ੍ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼ਾਮ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜਦ ਵੀ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, 'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ', ਉਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਤੱਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ।
ਮਨ੍ਯੇ ਸਾਧੋ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਸਿ ਪਦੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਸਿ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈਰ੍ ਅਵਮੁਕ੍ਤੋ ऽਸਿ ਸਤ੍ਯੈਕਾਤ੍ਮਮਯੋ ਭਵ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਹਿਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤੇ ਤੂੰ ਸੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਥਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਚਾਤ੍ਮਨਿ । ਪਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਨਃ
ਤੂੰ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋਗ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਥਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਯੋ ਭਜਤ੍ਯ੍ ਐਕ੍ਯਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋ ऽਪਿ ਨ ਸ ਭੂਯੋ ऽਭਿਜਾਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਕਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਏਕਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥ ਏਕਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥ ਆਤ੍ਮਤਾ । ਆਤ੍ਮਾਪਿ ਚ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਦ੍ ਗਤੋ ਯਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਤ੍ ਸ ਸਤ੍
ਇਕਤਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, 'ਇਕ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੀ—ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਚੇਤਸਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਲੋਕੋ ਯਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਜਃ । ਅਨੁਭੂਤਿਮ੍ ਉਪਾਰੂਢਸ੍ ਸੋ ऽਯਮ੍ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀ ਅੰਦਰਲੀ ਜੋ ਚਾਨਣੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਪਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਪਯਸਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯੋ ਰਸਾਨੁਭਵਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਗਵ੍ਯਾਨਾਮ੍ ਅਬ੍ਧਿਜਾਨਾਂ ਚ ਸੋ ऽਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਸ੍ਮਿ ਭਾਰਤ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਰਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ, ਉਹੀ ਆਪਾ ਹਾਂ, ਭਾਰਤ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਯਸ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੋ ऽਨੁਭਵਸ੍ ਸ ਚ । ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਨੁਭਵਨੀਯੇਨ ਸੋ ऽਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਸ੍ਮਿ ਸਰ੍ਵਗਃ
ਸਭ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਨਿਕਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਆਪਾ ਹਾਂ।
ਸਮਗ੍ਰਪਯਸਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯਥਾ ਘृਤਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਦੇਹਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਘੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਮ੍ਭੋਨਿਧਿਰਤ੍ਨਾਨਾਂ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਯਥਾ । ਤੇਜਸ੍ ਤਥਾਸ੍ਮਿ ਦੇਹਾਨਾਮ੍ ਅਸਂਸ੍ਥਿਤ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ, ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ।
ਯਥਾ ਕੁਮ੍ਭਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਨਭਃ । ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਤਥਾਤ੍ਮਾਹਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ।
ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਸ਼ਤੌਘਾਨਾਂ ਤਨ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰੋਤਵਪੁਰ੍ ਯਥਾ । ਤਥਾਹਂ ਦੇਹਲਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਸ੍ਥਿਤ ਆਤ੍ਮਾਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੌਂ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਧਾਗਾ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ, ਆਤਮਾ, ਲੱਖਾਂ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਅਣਜਾਣਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੌ ਤृਣਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਦਾਰ੍ਥਨਿਕੁਰੁਮ੍ਬਕੇ । ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਏਤਦ੍ ਯਤ੍ ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਜਂ ਵਿਦੁਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੇ ਤਣੇ ਤੱਕ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਤਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਜਨਮਾ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝੋ।
ਤਦ੍ ਈषਤ੍ਸ੍ਫੁਰਿਤਾਕਾਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਜਗਤ੍ਤਾਦਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਭ੍ਰਮਕਾਰਿਣਾ
ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਠੋੜੀ ਠੋੜੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਇਹ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮੈਵੇਦਂ ਜਗਦ੍ਰੂਪਂ ਹਨ੍ਯਤੇ ਹਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਕਿਮ੍ । ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੈਰ੍ ਜਗਦ੍ਦੁਃਖੈਃ ਕਿਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਰ੍ਜੁਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਸੁਖ-ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲਿਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬੇष੍ਵ੍ ਇਵਾਦਰ੍ਸ਼ਂ ਸਮਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਵਦ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਸ਼੍ਯਤ੍ਸੁ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਪਣ ਗਵਾਹ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਟ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਇਦਂ ਚਾਹਮ੍ ਇਦਂ ਚਾਹਮ੍ ਇਤੀਦਂ ਕਥ੍ਯਤੇ ਮਯਾ । ਏਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਸਿ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਮਾਮ੍ ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪਾਣ੍ਡਵ
ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਵੀ ਮੈਂ ਹਾਂ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਜਾਣ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ।
ਇਮਾਸ੍ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਗਪ੍ਰਲਯਵਿਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਆਤ੍ਮਤਨ੍ਤੋਸ਼੍ ਚਿਤੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਾਃ ਪਯਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਾ ਇਵਾਮ੍ਬੁਧੌ
ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ, ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ।
ਯਥੋਪਲਤ੍ਵਂ ਸ਼ੈਲਾਨਾਂ ਦਾਰੁਤ੍ਵਂ ਚ ਮਹੀਰੁਹਾਮ੍ । ਤਰਙ੍ਗਾਣਾਂ ਜਲਤ੍ਵਂ ਚ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਤਥਾਤ੍ਮਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ, ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ, ਤੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਹੋਣ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਥਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਚਾਤ੍ਮਨਿ । ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਥਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਕਰ੍ਤਾਰਂ ਸ ਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਰਤਾਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਚੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਕਾਰਵਿਕਾਰੇषੁ ਤਰਙ੍ਗੇषੁ ਯਥਾ ਪਯਃ । ਕਟਕਾਦਿषੁ ਵਾ ਹੇਮ ਭੂਤੇष੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਤਥਾਰ੍ਜੁਨ
ਜਿਵੇਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੜੇ ਆਦਿ ਗਹਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਰਜੁਨ, ਆਤਮਾ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਨਾਨਾਤਰਙ੍ਗਵृਨ੍ਦਾਨਿ ਯਥਾ ਲੋਲਾਨਿ ਵਾਰਿਣਿ । ਕਟਕਾਦੀਨਿ ਵਾ ਹੇਮ੍ਨਿ ਤਥਾ ਭੂਤਾਨਿ ਚਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕਟਕ ਆਦਿ ਗਹਿਣੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਪਦਾਰ੍ਥਜਾਤਂ ਭੂਤਾਦਿ ਬृਹਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਭਾਰਤ । ਏਕਮ੍ ਏਵਾਖਿਲਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪृਥਕ੍ਸ੍ਥਂ ਨ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਭੂਤ ਆਦਿ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰਹਮ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੋ ਹੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਕਿਂ ਤਦ੍ਭਾਵਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਗਮ੍ਯਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇ । ਕ੍ਵ ਤੇ ਵਾਪਿ ਜਗਤ੍ ਕਿਂ ਵਾ ਕਿਂ ਮੁਧਾ ਪਰਿਮੁਹ੍ਯਸਿ
ਕੀ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਹੈ? ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕੀ ਹੈ? ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਕਿਉਂ ਭਟਕਦਾ ਹੈਂ?
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਵਗਮ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ ਭਾਵਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ ਚਰਨ੍ਤੀਹ ਸਨ੍ਤਸ੍ ਸਮਰਸਾਸ਼ਯਾਃ
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਸਮਝ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਪੱਕੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੁਖੀ ਤੇ ਸਮਤਵ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਦੇ ਹਨ।