ਭਾਗੋ ऽਹਮ੍ ਇਤਿ ਕੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਏष ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍ ਉਦਿਤਸ਼੍ ਚਿਤੇਃ । ਕੋਟਿਕੋਟ੍ਯਂਸ਼ਕਲਿਤਃ ਕ ਇਵੈਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਗ੍ਰਹਃ
ਇਹ 'ਮੈਂ ਹਿੱਸਾ ਹਾਂ' ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਹਰ ਇੱਕ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਣਗਿਣਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪਕੜ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਵਿਕਲ੍ਪਭੇਦੇ ਸ੍ਫੁਰਿਤੇ ਸਂਵਿਤ੍ਸਾਰਮਯਾਤ੍ਮਨਿ । ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯੇਣਾਵਿਚਿਤ੍ਰੇ ऽਪਿ ਕਿਮ੍ ਏਕਤ੍ਰਾਪਿ ਵੋ ਗ੍ਰਹਃ
ਜਦੋਂ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੇ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਪਕੜ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਪृਥਗ੍ਭੂਤ ਏਵੈष ਪृਥਗ੍ਭੂਤ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਪृਥਗ੍ ਅਬ੍ਧਿਰ੍ ਅਪਰ੍ਯਨ੍ਤੋ ਨਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਵਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਤਹੀਣ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹਾਂ' ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
ਯਥੇਹਾਹਂ ਤਥੇਹਾਸਿ ਘਟਾਦੀਹਾਸ੍ਤਿ ਮਰ੍ਕਟਃ । ਖਮ੍ ਇਹੈਵਂ ਤਥਾਮ੍ਬ੍ਵਾਦਿ ਕਿਮ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਗ੍ਰਹਃ
ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੈਂ; ਘੜਾ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਬਾਂਦਰ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ—'ਮੈਂ' ਹੋਣ ਦੀ ਪਕੜ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?
ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਵਿਭਾਗਸ੍ਯ ਯੋ ਦ੍ਵੈਤਸ੍ਯ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਤ੍ਯਾਗਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਜਾਲਾਨਾਮ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਸ੍ ਸ ਕਥ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦਵੈਤ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਛੱਡ ਦੇਣੇ, ਇਹੀ ਅਲਗ ਰਹਿਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਮਸ੍ਤਕਲ੍ਪਨਾਜਾਲਸ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰੈਕਤ੍ਵਭਾਵਨਮ੍ । ਗਲਿਤਦ੍ਵੈਤਨਿਰ੍ਭਾਸਮ੍ ਏਤਦ੍ ਏਵੇਸ਼੍ਵਰਾਰ੍ਪਣਮ੍
ਸਾਰੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇਕਤਾ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ, ਜਦ ਦਵੈਤ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਕੇਵਲ ਇਕਤਾ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਹੈ।
ਅਭੇਦਵਸ਼ਤੋ ਭੇਦੋ ਨਾਮ੍ਨੈਵੈषਾਂ ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਿ । ਬੋਧਾਤ੍ਮਾਖਿਲਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਂ ਜਗਦ੍ ਏਕਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਅੰਦਰੂਨੀ ਇਕਤਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਵੱਖਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ-ਸਰੂਪ ਵਿਚ; ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਕ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
ਅਹਮ੍ ਆਸ਼ਾ ਜਗਦ੍ ਅਹਂ ਖਮ੍ ਅਹਂ ਕਰ੍ਮ ਚਾਪ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਕਾਲੋ ऽਹਮ੍ ਅਹਮ੍ ਅਦ੍ਵੈਤਂ ਦ੍ਵੈਤਂ ਚਾਹਮ੍ ਅਹਂ ਜਗਤ੍
ਮੈਂ ਆਸ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕਰਮ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਮਾਂ ਵੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਅਦਵੈਤ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਦਵੈਤ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਹਾਂ।
ਮਨ੍ਮਨਾ ਭਵ ਮਦ੍ਭਕ੍ਤੋ ਮਦ੍ਯਾਜੀ ਮਾਂ ਨਮਸ੍ਕੁਰੁ । ਮਾਮ੍ ਏਵੈष੍ਯਸਿ ਮਤ੍ਵੈਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਮਤ੍ਪਰਾਯਣਃ
ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਭਕਤੀ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਪੂਜ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ। ਜਦ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇਂਗਾ, ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾਵੇਂਗਾ।
ਦ੍ਵੇ ਰੂਪੇ ਤਵ ਦੇਵੇਸ਼ ਪਰਂ ਚਾਪਰਮ੍ ਏਵ ਚ । ਕੀਦृਸ਼ਂ ਤਤ੍ ਕਦਾ ਰੂਪਂ ਤਿष੍ਠਾਮ੍ਯ੍ ਆਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੇਰੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ: ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਤੇ ਇੱਕ ਆਮ। ਉਹ ਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਚੈਵ ਦ੍ਵੇ ਰੂਪੇ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮੇ ऽਨਘ । ਪਾਣ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰਮ੍
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ: ਇੱਕ ਆਮ ਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚਾ। ਆਮ ਰੂਪ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਰਂ ਰੂਪਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯਨ੍ ਮਮੈਕਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਪਰਮਾਤ੍ਮਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੈਰ੍ ਏਤਦ੍ ਉਦੀਰ੍ਯਤੇ
ਮੇਰਾ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਇਕੋ ਇਕ ਤੇ ਦੁਖ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ, ਆਤਮਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਵਦ੍ ਅਪ੍ਰਤਿਬੁਦ੍ਧਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਨਾਤ੍ਮਜ੍ਞਤਯਾ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਤਾਵਚ੍ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਾਕਾਰਦੇਵਪੂਜਾਪਰੋ ਭਵ
ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਹਚਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿ, ਉਸ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹਿ।
ਤਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਤਤੋ ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸਿ ਤਤ੍ ਪਰਮ੍ । ਮਮ ਰੂਪਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਯੇਨ ਭੂਯੋ ਨ ਜਾਯਸੇ
ਫਿਰ, ਜਦ ਤੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਯਦਿ ਵਾ ਵੇਦ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਤੋ ਭਵਾਂਸ੍ ਤਦ੍ ਅਰਿਮਰ੍ਦਨ । ਤਂ ਮਮਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ਼੍ ਚਾਸ਼ੁ ਸਂਸ਼੍ਰਯ
ਜੇ ਤੂੰ ਜਾਣਣ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਤੁਰੰਤ ਆਸਰਾ ਲੈ।
ਇਦਂ ਚਾਹਮ੍ ਇਦਂ ਚਾਹਮ੍ ਇਤਿ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਵਦਾਮ੍ਯ੍ ਅਹਮ੍ । ਤਦ੍ ਏਤਦ੍ ਆਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਨ੍ ਮੁਹੁਰ੍ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼ਾਮ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਜਦ ਵੀ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, 'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ', ਉਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸੱਚੀ ਤੱਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ।
ਮਨ੍ਯੇ ਸਾਧੋ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਸਿ ਪਦੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਸਿ । ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੈਰ੍ ਅਵਮੁਕ੍ਤੋ ऽਸਿ ਸਤ੍ਯੈਕਾਤ੍ਮਮਯੋ ਭਵ
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਹਿਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਤੇ ਤੂੰ ਸੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਥਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਚਾਤ੍ਮਨਿ । ਪਸ਼੍ਯ ਤ੍ਵਂ ਯੋਗਯੁਕ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਨਃ
ਤੂੰ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ; ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋਗ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖ।
ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਥਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਯੋ ਭਜਤ੍ਯ੍ ਐਕ੍ਯਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਃ । ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨੋ ऽਪਿ ਨ ਸ ਭੂਯੋ ऽਭਿਜਾਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਕਤਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੀਵੇ, ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
ਏਕਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥ ਏਕਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥ ਆਤ੍ਮਤਾ । ਆਤ੍ਮਾਪਿ ਚ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਦ੍ ਗਤੋ ਯਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਤ੍ ਸ ਸਤ੍
ਇਕਤਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, 'ਇਕ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲੀ—ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਚੇਤਸਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਆਲੋਕੋ ਯਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਜਃ । ਅਨੁਭੂਤਿਮ੍ ਉਪਾਰੂਢਸ੍ ਸੋ ऽਯਮ੍ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀ ਅੰਦਰਲੀ ਜੋ ਚਾਨਣੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਪਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਪਯਸਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯੋ ਰਸਾਨੁਭਵਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਗਵ੍ਯਾਨਾਮ੍ ਅਬ੍ਧਿਜਾਨਾਂ ਚ ਸੋ ऽਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਸ੍ਮਿ ਭਾਰਤ
ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਰਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ, ਉਹੀ ਆਪਾ ਹਾਂ, ਭਾਰਤ।
ਅਨ੍ਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਯਸ੍ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੋ ऽਨੁਭਵਸ੍ ਸ ਚ । ਮੁਕ੍ਤੋ ऽਨੁਭਵਨੀਯੇਨ ਸੋ ऽਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਸ੍ਮਿ ਸਰ੍ਵਗਃ
ਸਭ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਨਿਕਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਆਪਾ ਹਾਂ।
ਸਮਗ੍ਰਪਯਸਾਮ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯਥਾ ਘृਤਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਪਦਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਦੇਹਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਥਿਤਃ ਪਰਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਘੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾਮ੍ਭੋਨਿਧਿਰਤ੍ਨਾਨਾਂ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਯਥਾ । ਤੇਜਸ੍ ਤਥਾਸ੍ਮਿ ਦੇਹਾਨਾਮ੍ ਅਸਂਸ੍ਥਿਤ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ, ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ।
ਯਥਾ ਕੁਮ੍ਭਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਸਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਨਭਃ । ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਤਥਾਤ੍ਮਾਹਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ, ਜੋ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ।
ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਸ਼ਤੌਘਾਨਾਂ ਤਨ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰੋਤਵਪੁਰ੍ ਯਥਾ । ਤਥਾਹਂ ਦੇਹਲਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਸ੍ਥਿਤ ਆਤ੍ਮਾਸ੍ਮ੍ਯ੍ ਅਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੌਂ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਧਾਗਾ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ, ਆਤਮਾ, ਲੱਖਾਂ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਅਣਜਾਣਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੌ ਤृਣਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਦਾਰ੍ਥਨਿਕੁਰੁਮ੍ਬਕੇ । ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਮ੍ ਏਤਦ੍ ਯਤ੍ ਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਜਂ ਵਿਦੁਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੇ ਤਣੇ ਤੱਕ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਸਤਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਜਨਮਾ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮਝੋ।
ਤਦ੍ ਈषਤ੍ਸ੍ਫੁਰਿਤਾਕਾਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਅਹਨ੍ਤਾਦਿ ਜਗਤ੍ਤਾਦਿ ਕ੍ਰਮੇਣ ਭ੍ਰਮਕਾਰਿਣਾ
ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਠੋੜੀ ਠੋੜੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; 'ਮੈਂ' ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਇਹ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮੈਵੇਦਂ ਜਗਦ੍ਰੂਪਂ ਹਨ੍ਯਤੇ ਹਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਕਿਮ੍ । ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੈਰ੍ ਜਗਦ੍ਦੁਃਖੈਃ ਕਿਮ੍ ਅਸ੍ਯਾਰ੍ਜੁਨ ਲਿਪ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਸੁਖ-ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲਿਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?