ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਨ੍ਤਃ ਕ੍ਵਥਦਮ੍ਬੂਨਾਂ ਯਥਾਨ੍ਨਾਨਾਂ ਭ੍ਰਮੋਦਯਃ । ਜੀਵਾਣੂਨਾਂ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਮਿਥ੍ਯਾ ਸਂਸਰਣੋਦਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਪਤਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਉਬਲਣ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣਿਆਂ ਦੀ ਹਲਚਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਝੂਠਾ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਬਨ੍ਧੋ ऽਸ੍ਯ ਵਾਸਨਾਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਾਸਨਾਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਵਾਸਨਾਤੋ ऽਸ੍ਯ ਸੌषੁਪ੍ਤੀ ਸ੍ਵਾਪ੍ਨੀ ਚ ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਇਸ ਦੀ ਗਿਰਫ਼ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੈ, ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਨਾਲ। ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਘਨਵਾਸਨਮੋਹੋ ऽਯਂ ਸੁषੁਪ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਜਡਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ । ਤਦਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਿਨਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਨਾਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਿਨਾਨ੍ਵਿਤਃ
ਇਹ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਭਾਰੀ ਮੋਹ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁੱਤੀ ਹੋਈ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਜੀਵ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਵਾਸਨਾਵੇਸ਼ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਰ੍ ਜੀਵਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਵਿਭ੍ਰਮਮ੍ । ਯਦਾਸ੍ਯ ਵਾਸਨਾਨਿਦ੍ਰਾ ਕ੍ਸ਼ੀਯਤੇ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਤਦਾ
ਜੀਵ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਭਟਕਾਵਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਨੀਂਦ ਮੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।
ਵਾਸਨੋਕ੍ਤਾ ਦृਸ਼੍ਯਰਤਿਰ੍ ਦृਸ਼੍ਯਤ੍ਵਂ ਚ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਹੇਮ੍ਨੀਵ ਕਟਕਾਦਿਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍
ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਖੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਕੜਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗਹਿਣੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਅਬੋਧਾਦ੍ ਏਤਦ੍ ਅਭਵਦ੍ ਵਿਲੀਨਂ ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰਬੋਧਤਃ । ਤਦ੍ ਵਾਸ੍ਯਵਾਸਨਾਯਾਸ੍ ਤੁ ਕ੍ਸ਼ਯਾਦ੍ ਉਦਯ ਏਵ ਵਃ
ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਗਣ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿਵਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਇਸ ਦਾ ਉਭਾਰ ਤੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤੇ ਨਵੀਂ ਉਤਪਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਘਨਂ ਸ੍ਵਵਾਸਨਾਮੋਹਂ ਕ੍ਸ਼ਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁषੁਪ੍ਤਗਃ । ਤਨੁਵਾਸਨਤਾਮ੍ ਏਤ੍ਯ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਂਸृਤਿਮ੍
ਆਪਣੀ ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਗਾੜੀ ਭੁਲਾਵੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸੁਖਮ ਵਾਸਨਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਘਨਵਾਸਨਮੋਹੋ ऽਯਂ ਜੀਵਸ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਤਾਦਿਭਾਕ੍ । ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਵਾਸਨਸ੍ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਪੁਰੁषਸ੍ ਤਨੁਵਾਸਨਃ
ਇਹ ਗਾੜੀ ਵਾਸਨਾ ਦਾ ਭੁਲਾਵਾ ਜੀਵ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਧਮ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਜੀਵ ਪਸ਼ੂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁਖਮ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਯਦਾਨ੍ਤਰ੍ ਜੀਵਿਤੇਨਾਤ੍ਤਾ ਬਹਿਰ੍ ਜੀਵਾ ਘਟਾਦਯਃ । ਜੀਵੈਕ੍ਯਾਦ੍ ਉਭਯੋਸ੍ ਸਤ੍ਤਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਾਹਕਯੋਸ੍ ਤਤਃ
ਜਦੋਂ ਅੰਦਰੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਘੜੇ ਆਦਿ ਵਸਤੂਆਂ ਵਜੋਂ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਦੀ ਇਕਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦੋਵੇਂ — ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲਾ — ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾ ਸਮਾਲੀਢੋ ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯਦਾ ਚਿਤਾ । ਤਦਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਗ੍ਰਹਣਧੀਰ੍ ਮृਗਤृष੍ਣੇਵ ਸੋਦਯਾ
ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਨੂੰ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਸੋਚ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਾਂਗ ਉਭਰਦੀ ਹੈ।
ਨੇਹ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨੇਹ ਕਿਞ੍ਚਨ ਗृਹ੍ਯਤੇ । ਬਾਹ੍ਯਾਨ੍ਤਰਕਲਾਕਾਰਸ਼੍ ਚਿਦਾਤ੍ਮੈਕਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ
ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੁਝ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੁਝ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੇਤਨਾ-ਆਤਮਾ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿਜਗਚ੍ ਚਿਚ੍ਚਮਤ੍ਕਾਰਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਲਂ ਭੇਦਵਿਕਲ੍ਪਨੈਃ । ਚੇਤਿਤਾਸ੍ ਸ੍ਮਸ਼੍ ਚਿਤਿ ਚਿਤਾ ਬਾਹ੍ਯਾਦ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਨ੍ ਨ ਵਿਦ੍ਮਹੇ
ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹਨ; ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੀ ਸੋਚ ਹੁਣ ਕਾਫੀ ਹੋਈ। ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹਾਂ, ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ; ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਅਬ੍ਧੇਰ੍ ਯਥਾਮਲਮ੍ ਅਪਾਸ੍ਤਸਮਸ੍ਤਭੇਦਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵ੍ ਅਚ੍ਛਮ੍ ਏਵ ਸਕਲਂ ਦ੍ਰਵਮ੍ ਏਕਸ਼ੁਦ੍ਧਮ੍ । ਸਰ੍ਵਂ ਤਥੇਦਮ੍ ਅਪਹਸ੍ਤਿਤਭੇਦਜਾਤਮ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਪਰਂ ਪਦਮ੍ ਅਨਾਮਯਮ੍ ਏਵ ਬੁਦ੍ਧਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਠਾ, ਸਾਫ ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਮੂਲ ਤੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹਾਲਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਸੁਚਿੱਤ ਥਾਂ ਹੈ।
ਯੋ ਜੀਵਸ੍ਯੋਦਿਤਸ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਨਾਨਾਕਲਨਕੋਮਲਃ । ਤਮ੍ ਇਮਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਂਸਾਰਂ ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍
ਜੋ ਆਤਮਾ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਠਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਮਝੋ; ਇਹ ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੂਠ।
ਨ ਪੁਂਸ ਇਵ ਜੀਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਤੇਨੈਤੇ ਜਾਗਤਾ ਭਾਵਾ ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨੈਕਤਾਤ੍ਰ ਹਿ
ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮਾ ਲਈ ਵੀ ਕਦੇ ਸੁਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜਾਗਣ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਇਕਤਾ ਹਨ।
ਜੀਵਸ੍ਵਪ੍ਨਮ੍ ਇਦਂ ਦੀਰ੍ਘਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਤੇ । ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦ੍ਯਵਿਦਾਂ ਵਰ
ਇਹ ਆਤਮਾ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸੁਪਨਾ ਕਦੇ ਛੇਤੀ, ਕਦੇ ਲੰਮਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਗੱਲ ਤੂੰ ਸਮਝ ਲੈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਤਰਮ੍ ਇਵ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ਜੀਵਜੀਵਕਾਃ । ਅਸਤ੍ਯਮ੍ ਏਵ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਘਨਸਤ੍ਯਤਯਾ ਚਿਰਮ੍
ਇਕ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਜੀਵ ਜਗਤ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਨੂੰ ਪੱਕੀ ਹਕੀਕਤ ਵਾਂਗ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਅਜਡਾ ਜਡਤਾਂ ਯਾਤਾ ਜਾਡ੍ਯੇ ਚਾਜਾਡ੍ਯਤੋਦਿਤਾ । ਅਸਤ੍ਯੇ ਸਤ੍ਯਤਾ ਜਾਤਾ ਜੀਵਾਨੁਭਵਮੋਹਤਃ
ਜੋ ਸੁਚੇਤ ਸੀ, ਉਹ ਅਚੇਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇ ਅਚੇਤ ਵਿਚ ਵੀ ਸੁਚੇਤਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੀਵ ਦੀ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ੍ਥਾਣੋਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਖਿਲਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਰਿਜਗਦ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਭ੍ਰਮਨ੍ਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਇਹ ਜੀਵਾਹਿਰਾਸ਼ਯਃ
ਜੋ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਜੀਵ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਭਟਕਣ ਨਾਲ, ਇਥੇ ਜੀਵ ਭਟਕਦੇ ਤੇ ਗੁੰਝਲ ਵਿਚ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਯ ਜੀਵਸ੍ਯ ਵੈ ਚਿਤੇਃ । ਯਦ੍ ਭਾਵਯਨ੍ਤਿ ਚੇਤਨ੍ਤਿ ਤਦ੍ ਏਵਾਸ਼੍ਵ੍ ਏਤਿ ਸਤ੍ਯਤਾਮ੍
ਅਨੰਤ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਜੀਵ ਜੋ ਵੀ ਸੋਚਦਾ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਲਦੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਗਦਿਤਾਮ੍ ਅਸਂਸਙ੍ਗਗਤਿਂ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । ਯਾਮ੍ ਆਲਿਙ੍ਗ੍ਯ ਮਹਾਬਾਹੋ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ
ਕੰਵਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜਿਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਲਗਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਾਲਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਵੱਡਾ ਮੁਨੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਾਣ੍ਡੋਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ऽਰ੍ਜੁਨੋ ਨਾਮ ਸੁਖਂ ਜੀਵਿਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ । ਕ੍ਸ਼ਪਯਿष੍ਯਤਿ ਨਿਰ੍ਦੁਃਖਂ ਤਥਾ ਕ੍ਸ਼ਪਯ ਜੀਵਿਤਮ੍
ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵੇਗਾ; ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਐਸੇ ਹੀ ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਬਿਤਾ।
ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਕਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨ੍ ਅਰ੍ਜੁਨਃ ਪਾਣ੍ਡੁਨਨ੍ਦਨਃ । ਕੀਦृਸ਼ੀਂ ਚ ਹਰਿਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਕਥਯਿष੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਸਕ੍ਤਤਾਮ੍
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਦੋਂ ਪਾਂਡੂ ਦਾ ਚਿਰ-ਸੁਖੀ ਪੁੱਤ ਅਰਜੁਨ ਉਭਰੇਗਾ, ਤੇ ਹਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਲਗਾਵਟ ਬਾਰੇ ਦੱਸੇਗਾ?
ਅਸ੍ਤਿ ਸਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤਨਾਮਕਮ੍ । ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਭਸੀਵ ਮਹਾਨਭਃ
ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀਆਂ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਆਤਮਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਖ਼ਲਾਂ ਵਾਂਗ।
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵਿਮਲੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਯਂ ਸਂਸਾਰਵਿਭ੍ਰਮਃ । ਕਟਕਾਦਿ ਯਥਾ ਹੇਮ੍ਨਿ ਤਰਙ੍ਗਾਦਿ ਯਥਾਮ੍ਭਸਿ
ਉਸ ਸਾਫ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਟਕਣ ਸਾਫ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਿਧਾ ਭੂਤਜਾਤਯਃ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਂਸਾਰਜਾਲੇ ऽਸ੍ਮਿਞ੍ ਜਾਲੇ ਸ਼ਕੁਨਯੋ ਯਥਾ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੂਤ-ਜਾਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਕੇ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਤ੍ਰ ਤੇ ਯਮਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਸ਼ਕ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ ਸਂਸृਤਿਕ੍ਰਮਾਃ । ਭੂਤਪਞ੍ਚਕਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਲੋਕਪਾਲਤ੍ਵਮ੍ ਆਗਤਾਃ
ਇਥੇ ਯਮ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਦਂ ਪੁਣ੍ਯਮ੍ ਉਪਾਦੇਯਂ ਹੇਯਂ ਪਾਪਮ੍ ਇਦਂ ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ । ਤੈਸ੍ ਸ੍ਵਸਙ੍ਕਲ੍ਪਘਟਿਤਾ ਵੇਦੇਨ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾ ਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਾਪ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਢੰਗ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਦ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਏਵਂ ਪ੍ਰੌਢਿਂ ਪ੍ਰਯਾਤਾਯਾਂ ਵਹਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਚ ਚਿਰਂ ਚਿਰਮ੍ । ਅਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਯਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਿਨ੍ਯਾਂ ਨਦ੍ਯਾਮ੍ ਇਵ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਪੱਕੀ ਹਾਲਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਟੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਵਜੂਦਗੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਯਮੋ ਨਾਮ ਲੋਕਪਾਲਃ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ । ਮਰਣਾਙ੍ਕਿਤਸਤ੍ਤਾਕਪ੍ਰਜਾਸਂਯਮਨੇ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਵੈਵਸਵਤ ਨਾਮ ਦਾ ਯਮ, ਜੋ ਬੜਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਤੇ ਸੰਭਾਲਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।