ਏਵਂਰੂਪੇਣ ਮਨਸਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮਹਾਸ਼ਯਾਃ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਹਿ ਯੋਗਿਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਜੀਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਉੱਚੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਜੋਗੀ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਉषਿਤ੍ਵਾ ਸੁਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਧੀਰਾਸ੍ ਤੇ ਯਾਵਦੀਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਤਨੁਮ੍ ਅਨ੍ਤੇ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕੇਵਲਤਾਂ ਤਤਾਮ੍
ਜੋ ਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਖਰ ਤੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੋ ऽਹਂ ਕਸ੍ਯ ਚ ਸਂਸਾਰ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਪਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਧੀਮਤਾ । ਚਿਨ੍ਤਨੀਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?' ਜਿਹੀ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਤਮ-ਜਾਂਚ ਤੇ ਉੱਤਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚੇ।
ਕਾਰ੍ਯਸਙ੍ਕਟਸਨ੍ਦੇਹਂ ਰਾਜਾ ਜਾਨਾਤਿ ਰਾਘਵ । ਨਿष੍ਫਲਂ ਸਫਲਂ ਵਾਪਿ ਵਿਚਾਰੇਣੈਵ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਰਾਘਵ, ਰਾਜਾ ਕੰਮ ਦੀ ਉਲਝਣ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਅਰਥ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਵੇਦਵੇਦਾਨ੍ਤਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਸ੍ਥਿਤਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਕਾਰਣਮ੍ । ਨਿਰ੍ਣੀਯਨ੍ਤੇ ਵਿਚਾਰੇਣ ਦੀਪੇਨੇਵ ਭੁਵੋ ਨਿਸ਼ਿ
ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਟਿਕਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਨष੍ਟਮ੍ ਅਨ੍ਧਕਾਰੇषੁ ਬਹੁਤੇਜਸ੍ਸ੍ਵ੍ ਅਜਿਹ੍ਮਿਤਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਵ੍ਯਵਹਿਤਂ ਵਿਚਾਰਚ੍ ਚਾਰੁਲੋਚਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਅੱਖ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕਾਨ੍ਧੋ ਹਿ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਧਸ਼੍ ਸ਼ੋਚ੍ਯਸ਼੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ । ਦਿਵ੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਵਿਵੇਕਾਤ੍ਮਾ ਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਵਸ੍ਤੁषੁ
ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਾਂਗ ਪਤਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਾ ਮਨ, ਜੋ ਅਕਲ ਦੀ ਅੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਮਯੀ ਪਾਲ੍ਯਾ ਮਹਾਨਨ੍ਦੈਕਸਾਧਨੀ । ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਏਕਂ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾ ਨ ਵਿਚਾਰਚਮਤ੍ਕृਤਿਃ
ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਅਜੀਬੀ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੰਭਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਵਿਚਾਰਚਾਰੁਃ ਪੁਰੁषੋ ਮਹਤਾਮ੍ ਅਪਿ ਰੋਚਤੇ । ਪਰਿਪਕ੍ਵਂ ਚਮਤ੍ਕਾਰਿ ਸਹਕਾਰਫਲਂ ਯਥਾ
ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਅੰਬ ਸਭ ਨੂੰ ਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਕਾਨ੍ਤਮਤਯੋ ਨਾਨੇਕੇषੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਪਤਨ੍ਤਿ ਦੁਃਖਗਰ੍ਤੇषੁ ਜ੍ਞਾਤੋਰ੍ਧ੍ਵਗਤਯੋ ਨਰਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਉੱਚੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦੁੱਖ ਦੇ ਗੱਡਿਆਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਵਿਰੌਤਿ ਤਥਾ ਰੋਗੀ ਨਾਨਰ੍ਥਸ਼ਤਜਰ੍ਜਰਃ । ਅਵਿਚਾਰਵਿਨष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਯਥਾਜ੍ਞਃ ਪਰਿਰੋਦਿਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਰੋਗੀ ਜਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਰੋਦਾ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ ਮੂਰਖ ਇਨਸਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੋਦਾ ਹੈ।
ਵਰਂ ਕਰ੍ਦਮਕੀਟਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਕਣ੍ਟਕਤਾ ਵਰਮ੍ । ਵਰਮ੍ ਅਨ੍ਧਗੁਹਾਹਿਤ੍ਵਂ ਨ ਨਰਸ੍ਯਾਵਿਚਾਰਿਤਾ
ਕਾਦੀ ਵਿਚ ਕੀੜਾ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ, ਗੱਡੇ ਵਿਚ ਕੰਡਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗਾ, ਹਨੇਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਵੱਸਣਾ ਚੰਗਾ, ਪਰ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਵਿਹੁੰਦਾ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਾਨਰ੍ਥਨਿਜਾਵਾਸਂ ਸਰ੍ਵਸਾਧੁਤਿਰਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਦੌਸ੍ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਸੀਮਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਿਚਾਰਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਸੋਚਣ ਦੀ ਘਾਟ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਚਾਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਭਵਾਨ੍ਧਕੂਪੇ ਪਤਤਾਂ ਵਿਚਾਰੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਵਲਮ੍ਬਨਮ੍
ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੋਚ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਵਿਚਾਰਤਃ । ਸਂਸਾਰਮੋਹਜਲਧੇਸ੍ ਤਾਰਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਮਨੋਮृਗਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਮਨ-ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੋ ऽਹਂ ਕਥਮ੍ ਅਯਂ ਦੋषਸ੍ ਸਂਸਾਰਾਖ੍ਯ ਉਪਾਗਤਃ । ਨ੍ਯਾਯੇਨੇਤਿ ਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ੋ ਵਿਚਾਰ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
‘ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾਮ ਦੀ ਖਾਮੀ ਕਿਵੇਂ ਆਈ?’—ਇਹ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਖੋਜਣੀ, ਇਹੀ ਸੋਚ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਧਾਨ੍ਧਮੋਹਮੁਖਰਂ ਚਿਰਂ ਦੁਃਖਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ । ਕृਤਂ ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਹृਦਯਂ ਦੁਰ੍ਮਤੇਸ਼੍ ਚਾਵਿਚਾਰਿਣਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਸੋਚ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਧੇਰੇ ਤੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਲੰਬਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਾਭਾਵਗ੍ਰਹੋਤ੍ਸਰ੍ਗਦृਸ਼ਾਮ੍ ਇਹ ਹਿ ਰਾਘਵ । ਨ ਵਿਚਾਰਾਦ੍ ऋਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਸਾਧੁ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਰਾਘਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ।
ਵਿਚਾਰਾਜ੍ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਤਤੋ ਮਨਸਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਚਾਈ ਤੋਂ ਮਨ ਅੰਦਰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਫਲਤਾ ਫਲਤੇ ਭੁਵਿ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਪ੍ਰਕਟਤਾਂ ਕਿਲ ਗਚ੍ਛਤ ਉਤ੍ਤਮਾਤ੍ । ਸ੍ਫੁਟਵਿਚਾਰਦृਸ਼ੈਵ ਵਿਚਾਰਿਤਾ ਸ਼ਮਵਤੇ ਭਵਤੇ ऽਪਿ ਵਿਰੋਚਤਾਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇਰੀ ਸੋਚ, ਜੇ ਸਾਫ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਹੋਵੇ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਲਿਆਵੇ ਤੇ ਤੇਰਾ ਚਾਨਣ ਵਿਆਪੇ।
ਸਨ੍ਤੋषੋ ਹਿ ਪਰਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ ਸਨ੍ਤੋषਸ੍ ਸੁਖਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ ਪਰਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮਮ੍ ਅਰਿਸੂਦਨ
ਸੰਤੋਖ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੀਜ਼ ਹੈ; ਸੰਤੋਖ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੰਤੋਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਰਾਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਨ੍ਤੋषੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਸੁਖਿਨਾਂ ਚਿਰਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਸਾਮ੍ । ਸਾਮ੍ਰਾਜ੍ਯਮ੍ ਅਪਿ ਸਾਧੂਨਾਂ ਜਰਤ੍ਤृਣਲਵਾਯਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸੰਤੋਖ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਗਦੀ ਵੀ ਸੁੱਕੀ ਘਾਸ ਵਾਂਗ ਅਰਥਹੀਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਸਨ੍ਤੋषਸ਼ਾਲਿਨੀ ਬੁਦ੍ਧੀ ਰਾਮ ਸਂਸਾਰਵृਤ੍ਤਿषੁ । ਵਿषਮਾਸ੍ਵ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਾ ਨ ਕਦਾਚਨ ਦੂਯਤੇ
ਰਾਮਾ, ਜਿਸ ਮਨ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਲਚਲ ਵਿਚ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਨ੍ਤੋषਾਮृਤਪਾਨੇਨ ਯੇ ਪਰਾਂ ਤृਪ੍ਤਿਮ੍ ਆਗਤਾਃ । ਭੋਗਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਅਤੁਲਾ ਤੇषਾਮ੍ ਏषਾ ਪ੍ਰਤਿਵਿषਾਯਤੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪਾ ਲਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਮਿਲੇ ਤੇ ਨਿਕੰਮੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਨ ਤਥਾ ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਤਾਃ ਪੀਯੂषਰਸਵੀਚਯਃ । ਯਥਾ ਹਿ ਮਧੁਰਾਸ੍ਵਾਦਸ੍ ਸਨ੍ਤੋषੋ ਦੋषਨਾਸ਼ਨਃ
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵੀ ਉਤਨਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਜਿੰਨਾ ਮਿੱਠਾ ਸੁਖ ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਔਗਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਾਞ੍ਛਾਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸਮਤਾਂ ਗਤਃ । ਅਦृष੍ਟਖੇਦਾਖੇਦੋ ऽਨ੍ਤਸ੍ ਸ ਸਨ੍ਤੁष੍ਟ ਇਹੋਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਪੂਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਮਿਲਿਆ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੱਜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਨਿ ਸਨ੍ਤੋषਂ ਯਾਵਦ੍ ਯਾਤਿ ਨ ਮਾਨਸਮ੍ । ਉਦ੍ਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਆਪਦਸ੍ ਤਾਵਲ੍ ਲਤਾ ਇਵ ਮਨੋਵਨਾਤ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਅੰਦਰੋਂ ਸੰਤੋਖ ਮਨ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਗਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਬਾਰ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਬੇਲ ਉੱਗਦੀ ਹੈ।
ਸਨ੍ਤੋषਸ਼ੀਤਲਂ ਚੇਤਸ਼੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਜ੍ਞਾਨਦृष੍ਟਿਭਿਃ । ਭृਸ਼ਂ ਵਿਕਾਸਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਸੂਰ੍ਯਾਂਸ਼ੁਭਿਰ੍ ਇਵਾਮ੍ਬੁਜਮ੍
ਜਦੋਂ ਮਨ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਟਸ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਖਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਕੰਵਲ ਖਿੜਦਾ ਹੈ।
ਆਸ਼ਾਵੈਵਸ਼੍ਯਵਿਵਸ਼ੇ ਚਿਤ੍ਤੇ ਸਨ੍ਤੋषਵਰ੍ਜਿਤੇ । ਮ੍ਲਾਨੇ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਇਵਾਦਰ੍ਸ਼ੇ ਨ ਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਉਮੀਦਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਸੰਤੋਖ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਝਲਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਲਿਨ ਅਦਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਰਝਾਇਆ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
ਅਜ੍ਞਾਨਘਨਯਾਮਿਨ੍ਯਾ ਸਙ੍ਕੋਚਂ ਨ ਨਰਾਮ੍ਬੁਜਮ੍ । ਯਾਤ੍ਯ੍ ਅਸਾਵ੍ ਉਦਿਤੋ ਯਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਤੋषਭਾਸ੍ਕਰਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਸੂਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੰਵਲ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਦੇ ਮੁਰਝਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।