ਭ੍ਰਮਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਜਗਜ੍ ਜੀਵੋ ਵਾਸਨਾਵੇਲ੍ਲਿਤਸ਼੍ ਚਿਰਮ੍ । ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਗਮਨੈਰ੍ ਅਬ੍ਧੌ ਕਾष੍ਠਂ ਵੀਚਿਹਤਂ ਯਥਾ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਗਤ ਵਿਚ ਜੀਵ ਵਾਸਨਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਲੱਕੜੀ।
ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਜਾਤਿਤ੍ਵਾਦ੍ ਭਵਬਨ੍ਧਾਦ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ । ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸ੍ਵਮ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਪਦਮ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਵਰ੍ਜਿਤਮ੍
ਕੁਝ ਲੋਕ, ਸਾਤਵਿਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲੇਨ ਬਹੁਨਾ ਭੁਕ੍ਤਯੋਨਿਗਣਾਨ੍ਤਰਃ । ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਵਸ਼ਾਦ੍ ਏਤਿ ਪਰਮਂ ਪਦਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਃ
ਕਈ ਲੋਕ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਨਮਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਏਵਮ੍ਭੂਤਸ੍ ਸ ਸੁਮਤੇ ਜੀਵੋ ਯਾਤਸ਼੍ ਸ਼ਰੀਰਤਾਮ੍ । ਨੇਤ੍ਰਾਦਿਨਾ ਘਟਾਦ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਯਥਾ ਵੇਤ੍ਤਿ ਤਥਾ ਸ਼ृਣੁ
ਹੇ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਵਾਲੇ, ਐਸਾ ਜੀਵ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਘੜੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਣ।
ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਕਲਨਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ਯ ਜੀਵਤਾਮ੍ । ਮਨष੍षष੍ਠੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮੋ ਦੇਹੋ ऽਗ੍ਰ ਇਵ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀਵ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਅਤੇ ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਅੱਗੇ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਟਾਹਣੀ ਦਾ ਅਗਲਾ ਹਿੱਸਾ।
ਪਦਾਰ੍ਥਦੇਹੇ ਦੇਹੇਨ ਸ੍ਵੇ ਪਤਤ੍ਯ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਿਰੂਪਿਣਾ । ਤਦਾ ਤਜ੍ ਜੀਵਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਜ੍ ਜੀਵਾਤ੍ਮੈਕਤ੍ਵਮ੍ ऋਚ੍ਛਤਿ
ਜਦੋਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅੱਖਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀਵ-ਆਤਮਾ ਦੀ ਇਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਾਰ੍ਥਵੇਦਨੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ऽਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍ । ਸਮਨ੍ਵਿਤਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਨ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕਦਾਚਨ
ਬਾਹਰਲੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਜੋੜ ਹੋਣਾ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਮੁਕਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
ਯਦ੍ ਯਦ੍ ਅਚ੍ਛਤਰੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਅਗ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤਿ । ਜੀਵੇਨ ਭਵਤਿ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਂ ਬਹਿਰ੍ ਜੀਵੋ ऽਥ ਜੀਵਤਿ
ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਉਸ ਅੱਗੇਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਪਰਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਜੀਵ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਾਹਰਲੇ ਜੀਵ ਵਾਂਗ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਘृष੍ਟਨਵਰਤ੍ਨਾਭੇ ਯਦਾ ਨਯਨਤਾਰਕੇ । ਤਦੈਤਯੋਰ੍ ਬਾਹ੍ਯਗਤਃ ਪਦਾਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤਿ
ਜਦੋਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਤਾਰੇ ਨਵੇਂ ਰਤਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬਾਹਰਲੀ ਚੀਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੀਵੇਨ ਭਵਤਿ ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਃ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਵਸ਼ਾਤ੍ ਤਤਃ । ਜੀਵਜ੍ਞੇਯਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਬਾਹ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਤਿ ਰਾਘਵ
ਪਰਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੀਵ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਬਾਹਰਲੀ ਚੀਜ਼ ਜੀਵ ਵੱਲੋਂ ਜਾਣਣਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਤ੍ ਸਂਸ਼੍ਲੇषਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਤਦ੍ ਬਾਲੋ ऽਪਿ ਹਿ ਵਿਨ੍ਦਤੇ । ਪਸ਼ੁਰ੍ ਵਾ ਸ੍ਥਾਵਰੋ ਵਾਪਿ ਜੀਵਃ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ ਨ ਵੇਤ੍ਸ੍ਯਤਿ
ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੱਚਾ ਵੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਨਵਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇ, ਜੀਵ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ?
ਅਨ੍ਯਚ੍ ਚ ਨਾਯਨਾਸ੍ ਸਾਧੋ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਜੀਵਵੇष੍ਟਿਤਾਃ । ਕ੍ਰੋਡੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਲਂ ਦृਸ਼੍ਯਂ ਜੀਵਸ੍ ਤਤ੍ ਤੇਨ ਵਿਨ੍ਦਤੇ
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਾਧੂ ਜੀ, ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਜੀਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੀਵ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਏष ਏਵ ਕ੍ਰਮਸ੍ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋਦ੍ਭਵਃ । ਰਸੇ ਗਨ੍ਧੇ ਚ ਕਥਿਤੋ ਜੀਵਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਮ੍ਭਵਃ
ਇਹੀ ਤਰੀਕਾ ਸਪਰਸ਼ ਲਈ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਿਲਣ ਦੀ ਪੱਕੀ ਯਕੀਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੁਆਦ ਤੇ ਸੁਗੰਧ ਵੀ ਜੀਵ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਆਕਾਸ਼ਨਿष੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਰ੍ਣਾਕਾਸ਼ਗਤਃ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਜੀਵਾਕਾਸ਼ਂ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਏਵਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਵਿਦਃ
ਧੁਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਤੁਰੰਤ ਕੰਨ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਝ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨਿਰ੍ਮਲਾਦਰ੍ਸ਼ਰਤ੍ਨਵਾਰ੍ਯਾਦਿਕੇषੁ ਯਤ੍ । ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਨਮ੍ ਏਤਨ੍ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਕਿਮਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਦਰਪਣ, ਜਵਾਹਰ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚਿੱਟੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਕਾਕਤਾਲੀਯਵਦ੍ ਭਾਤਂ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਯਚ੍ ਚਿਰਮ੍ । ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਆਸ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਦ੍ ਏਵੇਦਂ ਜਗਨ੍ਤਿ ਵਃ
ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ, ਕਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਕਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਇਵਾਰ੍ਥ ਇਤਿ ਭਾਵਯਤ੍ । ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਏਕਮ੍ ਅਨੇਕਾਤ੍ਮ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵृਕ੍ਸ਼ਵਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਚੀਜ਼ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਹੀ ਹਸਤੀ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਵੀ ਸੋਚ ਕਿ ਇੱਕ ਹੀ ਅਸਲ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ।
ਬਾਹ੍ਯਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਿਤ੍ਵਬੋਧੋ ਯੋ ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਜਗਨ੍ਮਤਿਃ । ਸ ਚ ਸਾ ਚੇਤਿ ਸਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਯਥਾਸਂਵੇਦਨਂ ਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਬਾਹਰਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਸਤੀ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਜਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸੋਚ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਮੁਤਾਬਕ, ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਪ੍ਰਥਮਂ ਪਰਮਾਣੁਤ੍ਵੇ ਬੁਦ੍ਧੇ ऽਣੁਤ੍ਵੇ ਤਤਸ਼੍ ਚ ਖੇ । ਤਾ ਵਿਦੋ ਵੇਤ੍ਤਿ ਵਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਕਰਾਕ੍ਸ਼ਾਦਿਕਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਯਾਃ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮਾਣੂ ਵਰਗੀ, ਫਿਰ ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੀ। ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਅੱਜ ਹੱਥ, ਅੱਖ ਆਦਿ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਗਾਦਿਤਃ ਪ੍ਰਭृਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ऽਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਬਿਮ੍ਬਤੇ । ਵਿਦਾਤ੍ਤੇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਐਕ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਬਿਮ੍ਬ੍ਯਨੁਬਿਮ੍ਬਯੋਃ
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ ਸਾਫ਼ ਦਿਲ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 'ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ' ਇਹ ਭਾਵ, ਸਾਰੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਾ ਕਚਤਾ ਤਦ੍ ਯਦ੍ ਅਯਮ੍ ਅਰ੍ਥ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਰ੍ਗਾਦੌ ਚੇਤਿਤਾ ਸਂਸ੍ਥਾ ਯਾਸੌ ਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ਉਪਾਗਤਾ
ਜੋ ਕੁਝ 'ਇਹ ਚੀਜ਼ ਹੈ' ਵਜੋਂ ਠੀਕ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਜੋ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਅਬ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਹੈ।
ਅਸਤਾਮ੍ ਏਵ ਭਾਵਾਨਾਂ ਚਿਦ੍ਵ੍ਯੋਮਕਚਨਾਬਲਾਤ੍ । ਗੁਣਾਰ੍ਪਣਂ ਮਿਥੋ ਰੂਢਂ ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਨਮ੍
ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਚਮਕ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਇਨੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਜਡਯੋਰ੍ ਏਵ ਜੀਵਯੋਰ੍ ਇਵ ਯਨ੍ ਮਿਥਃ । ਸਤ੍ਤਾਰ੍ਪਣਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਤਦ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਦੋ ਬਿਲਕੁਲ ਮੂਰਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤ ਅਨੁਸਾਰ 'ਪਰਛਾਂਵਾਂ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਿਦਾਤ੍ਮਨੋਰ੍ ਵਾ ਜਡਯੋਰ੍ ਮਹਾਸਤ੍ਤਾਜਡਾਤ੍ਮਨੋਃ । ਆਦ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਨਿਯਮਾਦ੍ ਬਿਮ੍ਬਸਤ੍ਤਾਰ੍ਪਣਂ ਮਿਥਃ
ਚਾਹੇ ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਆਤਮਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੂਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਦੀ ਅਸਤਿਤਵ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਦृਸ਼ੋਰ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦ੍ਯਵਿਦਾਂ ਵਰ । ਤਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਤ੍ ਤੇਨ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੋ ਮਾ ਤਵਾਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਇਹ
ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਪਰਛਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਭ੍ਰਮ ਸਮਝੋ, ਹੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਇਸ 'ਤੇ ਪੱਕਾ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ।
ਅਹਮਿਤ੍ਯਾਦਿਤਰਙ੍ਗਸ੍ ਸਰ੍ਗਾਦ੍ਯਾਵਰ੍ਤਵਾਨ੍ ਪਰਾਮ੍ਭੋਧੌ । ਨਾਸ੍ਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਕृਤਸ੍ ਤਨ੍ਮਯੈਕਤਯਾ
'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਆਦਿ ਦੀ ਲਹਿਰ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ; ਉਸ ਨਾਲ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਕਰਤਬ ਦਾ ਵੰਡ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਸਕ੍ਤਮਤਿਰ੍ ਮੁਦਿਤਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸੁਖਾਸੁਖਸਂਵਿਦਨਨ੍ਤਃ । ਤਿष੍ਠ ਨਿਵਿष੍ਟਮਤਿਸ੍ ਸਮਤਾਯਾਮ੍ ਅਸ੍ਤਸਮਸ੍ਤਭਵਾਮਯਮਾਯਃ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗAttachment ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰੱਖ, ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਭ੍ਰਮ ਤੇ ਦੇਹ-ਬੁਧੀ ਮੁਕ ਗਏ ਹੋਣ, ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਾ ਰਹੋ।
ਨਵਾਦ੍ ਉਦ੍ਭਵਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਸ਼੍ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਾਦਯਃ । ਯਥਾ ਕਮਲਜਸ੍ਯੈਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਤ੍ਵਯਾ ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍
ਨਵਾਂ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਅੱਖਾਂ ਆਦਿ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਦੀ ਕਥਾ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਤੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਸ੍ਯਾਦਾਵ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਸਂਵਿਦ੍ ਯਥੋਦਿਤਾ । ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤਥੈਵੋਦੇਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ
ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੀ ਅਠ-ਭਾਗੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਅਠ-ਭਾਗੀ ਨਗਰੀ ਲਈ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਧਿ ਪੁਰ੍ਯष੍ਟਕਂ ਜੀਵਂ ਸ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਦਯਃ । ਯਦ੍ ਯਥਾ ਭਾਵਯਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤਤ੍ ਤਥਾ ਪਰਿਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਅਠ-ਭਾਗੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਜੀਵ ਹੀ ਸਮਝੋ; ਇਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਜਲਦੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।