ਯਦ੍ ਇਦਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਜ੍ ਜਗਤ੍ ਸ੍ਥਾਵਰਜਙ੍ਗਮਮ੍ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਿਰ੍ਧਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਨਿਰ੍ਮਮਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁਣ, ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮਲਕੀਅਤ ਨਹੀਂ।
ਨਿਤ੍ਯਵ੍ਯਪੇਤਾਵਯਵਮ੍ ਏਕਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਨਿਰ੍ਮਲਮ੍ । ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਮਾਤ੍ਮਕਮ੍
ਉਹ ਸਦਾ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਇਕ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ, ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਇਕਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਕਰਣਕਾਰਣਕਰ੍ਤृਕਾਰ੍ਯਜਨ੍ਮਸ੍ਥਿਤਿਪ੍ਰਲਯਸਂਸਰਣਾਦਿ ਸਰ੍ਵਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਦृष੍ਟਵਤ ਏਵ ਤਵਾਤ੍ਮਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਭੂਯੋ ऽਪਿ ਕਿਂ ਭ੍ਰਮਣਮ੍ ਅਙ੍ਗ ਸਸਙ੍ਗਮ੍ ਏਵ
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਸਮਾਂ, ਕਰਮ, ਸਾਧਨ, ਕਾਰਣ, ਕਰਤਾ, ਫਲ, ਜਨਮ, ਜੀਵਨ, ਮਰਣ, ਚਲਣ ਆਦਿ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਟਕਣਾ ਜਾਂ ਲਗਾਵਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਪਿਆਰੇ।
ਯਦਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵਿਕਾਰਾਦਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਬृਂਹਿਤੇ । ਤਦ੍ ਇਦਂ ਕਥਮ੍ ਆਭਾਤਿ ਭਾਵਾਭਾਵਮਯਂ ਜਗਤ੍
ਜੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਜਗਤ, ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?
ਅਪੁਨਃਪ੍ਰਾਗਵਸ੍ਥਾਨਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਵਿਪਰ੍ਯਯਃ । ਤਦ੍ ਵਿਕਾਰਾਦਿ ਕਥਿਤਂ ਯਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਦਿषੁ ਵਿਦ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਵਸਤੂ ਮੁੜ ਪੁਰਾਣੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਜਿਸਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਦਲਾਅ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਯਸ੍ਤਾਂ ਪੁਨਰ੍ ਅਭ੍ਯੇਤਿ ਦਧਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਪੁਨਃ ਪਯਃ । ਬੁਦ੍ਧਮ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯੇषੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍
ਦੁੱਧ ਜਦੋਂ ਦਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁੜ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਪਰ ਬ੍ਰਹਮ, ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਦਾ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ੀਰਾਦੇਰ੍ ਇਵ ਤੇਨਾਸ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਨ ਵਿਕਾਰਿਤਾ । ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾਵਿਕਾਰਸ੍ਯ ਨ ਚੈਵਾਵਯਵਿਕ੍ਰਮਃ
ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਵਿਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਵੀ ਕੋਈ ਰੂਪ-ਬਦਲਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਸਮਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਯੋਰ੍ ਯੇਯਂ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵਿਕृਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਸਂਵਿਦਸ੍ ਤਂ ਭ੍ਰਮਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਾਵਿਕਾਰੇ ऽਸ੍ਤਿ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾ
ਜੋ ਬਦਲਾਅ ਮਿਲੀ ਜੁਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੇ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਦੀ ਭੁਲ ਸਮਝੋ; ਜੋ ਬਦਲਾਅ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੂਪ-ਬਦਲਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸਂਵੇਦ੍ਯੇ ਸਤਿ ਸਂਵਿਤ੍ਤਿਸ੍ ਤਨ੍ ਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦਕਥਿਤਂ ਨਿਸ੍ਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਚਿਦਾਤ੍ਮ ਯਤ੍
ਜਦੋਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ।
ਯਾਦृਗ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਯੋਰ੍ ਵਸ੍ਤੁ ਤਾਦृਗ੍ ਏਵ ਤਦ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਮਧ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯ ਯਦ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਅਬੋਧਵਿਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍
ਜੋ ਚੀਜ਼ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੇ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੱਖਰਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ।
ਆਤ੍ਮਾ ਤ੍ਵ੍ ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਮਧ੍ਯੇषੁ ਸਮਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਦਾ । ਖਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਕਦਾਚਨ
ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਦਿਸ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਭਾਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ ਤਦੇਕਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਾਯਮ੍ ਈਸ਼੍ਵਰਃ । ਵਸ਼ਂ ਭਾਵਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਨ ਕਦਾਚਨ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਚਾਨਣ, ਇਕਤਾ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ਸਦੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਨਿਰ੍ਮਲੇ । ਸਂਵਿਦ੍ਭ੍ਰਮਸ੍ਵਰੂਪਾਯਾ ਅਵਿਦ੍ਯਾਯਾਃ ਕ ਆਗਮਃ
ਜਦੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ, ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਇਦਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਆਸੀਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਭਵਿष੍ਯਤਿ । ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨਾਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਤੀਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਹੈ—ਪਹਿਲਾਂ, ਹੁਣ ਤੇ ਅੱਗੇ—ਜੋ ਬਦਲਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ ਨਾ ਅੰਤ; ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਿਆਨਤਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।
ਯਸ੍ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਾਚ੍ਯਵਾਚਕਯੋਃ ਕ੍ਰਮਃ । ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਨਾਨ੍ਯਤਾਭਾਵ ਉਪਦੇष੍ਟੁਂ ਕृਤੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਸੌ
‘ਬ੍ਰਹਮ’ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿਚ ਜੋ ਫਰਕ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਸਲ ਵਿਚ, ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਪਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਂ ਜਗਦ੍ ਆਸ਼ਾਸ਼੍ ਚ ਭੂਃ ਖਮ੍ ਅਗ੍ਨ੍ਯਨਿਲਾਦਿ ਚ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਂ ਨਾਵਿਦ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ
ਤੂੰ, ਮੈਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਇੱਛਾਵਾਂ, ਧਰਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਆਦਿ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੀ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਨਾਮੈਵੇਦਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੇਤਿ ਭ੍ਰਮਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਸਦ੍ ਵਿਦੁਃ । ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਾ ਤਸ੍ਯਾ ਹਿ ਕੀਦृਙ੍ ਨਾਮ ਭਵਿष੍ਯਤਿ
‘ਅਗਿਆਨ’ ਨਾਮ ਸਿਰਫ ਭਟਕਾਵਾ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿਚ ਝੂਠਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸਚੀ ਹਾਲਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਉਪਦੇਸ਼ਪ੍ਰਕਰਣੇ ਹ੍ਯਃ ਕਿਮ੍ ਏਤਤ੍ ਤ੍ਵਯੋਦਿਤਮ੍ । ਅਵਿਦ੍ਯੇਯਂ ਤਥੇਤ੍ਥਂ ਚ ਨਿਰ੍ਧਾਰ੍ਯਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਭੋ
ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਿੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ?
ਏਤਾਵਨ੍ਤਮ੍ ਅਬੁਦ੍ਧਸ੍ ਤ੍ਵਮ੍ ਅਭੂਃ ਕਾਲਂ ਰਘੂਦ੍ਵਹ । ਕਲ੍ਪਿਤਾਭਿਃ ਕਿਲੈਤਾਭਿਰ੍ ਬੋਧਿਤੋ ऽਸਿ ਸੁਯੁਕ੍ਤਿਭਿਃ
ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਿਰ, ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਤੱਕ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਕੇ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਸਨ।
ਅਵਿਦ੍ਯੇਯਮ੍ ਅਯਂ ਜੀਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਲਨਾਕ੍ਰਮਃ । ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਪ੍ਰਬੋਧਾਯ ਕਲ੍ਪਿਤੋ ਵਾਗ੍ਵਿਦਾਂ ਵਰੈਃ
‘ਇਹ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਇਹ ਜੀਵ ਹੈ’ ਆਦਿ ਜਿਹੜੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਅਜੇ ਜਾਗੇ ਨਾ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ।
ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਂ ਮਨੋ ਯਾਵਤ੍ ਤਾਵਦ੍ ਏਵ ਭ੍ਰਮਂ ਵਿਨਾ । ਨ ਪ੍ਰਬੋਧਮ੍ ਉਪਾਯਾਤਿ ਤਾਵਦ੍ ਵਰ੍षਸ਼ਤੈਰ੍ ਅਪਿ
ਜਦ ਤਕ ਮਨ ਜਾਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਦ ਤਕ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਾਵਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਣ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਬੋਧਯਿਤ੍ਵੈष ਜੀਵ ਆਤ੍ਮਨਿ ਯੋਜ੍ਯਤੇ । ਯਦ੍ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਤਦ੍ ਯਤ੍ਨਸ਼ਤੈਰ੍ ਅਪਿ
ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਕੇ ਆਤਮ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੰਮ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
ਸਰ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਯੋ ਬ੍ਰੂਯਾਦ੍ ਅਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ । ਸ ਕਰੋਤਿ ਸੁਹृਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਥਾਣੌ ਦੁਃਖਨਿਵੇਦਨਮ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਅਜਾਗਰਤ ਤੇ ਭਟਕਿਆ ਮਨ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ ਕਹੇ ਕਿ 'ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ', ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਸਤੀ ਦੀ ਭੁੱਲ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਇਕ ਥੰਮ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਬੋਧ੍ਯਤੇ ਮੂਢਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਬੋਧ੍ਯਤੇ । ਮੂਢਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਤ੍ਵਮ੍ ਆਯਾਤਿ ਨ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬੋਧਨਂ ਵਿਨਾ
ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਜਾਗਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨਵਾਨ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਗਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾਵਨ੍ਤਮ੍ ਅਬੁਦ੍ਧਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਕਾਲਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਬੋਧਿਤਃ । ਇਦਾਨੀਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ऽਸਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵੇਨੈਵਾਵਬੋਧ੍ਯਸੇ
ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਤੱਕ ਅਜਾਗਰਤ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਤਰਕ ਨਾਲ ਜਾਗਰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਹਂ ਤ੍ਰਿਜਗਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦृਸ਼੍ਯਭੂਃ । ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਕਲ੍ਪਨਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯਥੇਚ੍ਛਸਿ ਤਥਾ ਕੁਰੁ
ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮ ਹਨ, ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਕਰ।
ਅਸਂਵੇਦ੍ਯਮਹਾਸਂਵਿਤ੍ਕੋਟਿਮਾਤ੍ਰਂ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯਂ । ਏਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਵਾਨ੍ ਅਨ੍ਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਪਿ ਨ ਲਿਪ੍ਯਸੇ
ਤਿੰਨ ਜਗਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੀ, ਅਣਜਾਣ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਹਨ; ਇਸ ਸਮਝ ਨਾਲ, ਅੰਦਰੋਂ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ।
ਭਾਰੂਪਸ਼੍ ਚੇਤਨੋ ਵ੍ਯਾਪੀ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਹਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍ । ਰਾਘਵਾਨੁਭਵਾਨ੍ਤਸ੍ ਤ੍ਵਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਸ੍ਵਪਞ੍ ਸ਼੍ਵਸਨ੍
ਮੈਂ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਚੇਤਨ, ਭਾਰੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹਾਂ; ਰਾਘਵ, ਆਪਣੀ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਰਹੋ, ਚਲੋ, ਸੌਂਓ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲਓ।
ਨਿਰ੍ਮਮੋ ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰੋ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਅਸਿ ਰਾਮ ਚੇਤ੍ । ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵੇਦਨਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸ੍ਥਿਤਂ ਭਵ
ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਮਮਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਬਣ ਜਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਆਭਾਸਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਪਰਂ ਪਦਮ੍ । ਸ੍ਥਿਤੋ ऽਸਿ ਸਰ੍ਵਗੈਕਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸਂਵਿਨ੍ਮਯਾਤ੍ਮਕਃ
ਜੋ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਸਤ ਹੀ ਪਰਮ ਪਦ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ।