ਬਾਲਸ੍ਯ ਸ੍ਵਮਨੋਮੋਹਕਲ੍ਪਿਤਃ ਪ੍ਰਾਣਹਾਰਕਃ । ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਮਸਿ ਵੇਤਾਲੋ ਵਿਚਾਰੇਣ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਬੱਚੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਏ ਹੋਏ ਡਰ, ਜੋ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੇ ਪਰੇਤ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਜਗਦ੍ਭਾਵਾ ਅਵਿਚਾਰਣਚਾਰਵਃ । ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਸਦ੍ਭਾਵਾ ਵਿਚਾਰਵਿਸ਼ਰਾਰਵਃ
ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਜੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਛੁਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਝੂਠੀ ਹਸਤੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੁਂਸੋ ਨਿਜਮਨੋਮੋਹਕਲ੍ਪਿਤੋ ऽਨਲ੍ਪਦੁਃਖਦਃ । ਸਂਸਾਰਚਿਰਵੇਤਾਲੋ ਵਿਚਾਰੇਣ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਭਟਕਾਏ ਹੋਏ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਸਾਰਕ ਡਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਮਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਨਿਰਾਬਾਧਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਪਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਵਿਦ੍ਧੀਮਂ ਕੇਵਲੀਭਾਵਂ ਵਿਚਾਰੋਗ੍ਰਤਰੋਃ ਫਲਮ੍
ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਸਾਫ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਅਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਇਕ-ਰੂਪਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਦਰਖ਼ਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਫਲ ਸਮਝੋ।
ਅਚਲਸ੍ਥਿਤਿਨੋਦਾਰਪ੍ਰਕਟਾਭੋਗਤੇਜਸਾ । ਤੇਨ ਨਿष੍ਕਾਮਤੋਦੇਤਿ ਸ਼ੀਤਤੇਵੋਦਿਤੇਨ੍ਦੁਨਾ
ਜੋ ਅਡੋਲ, ਉੱਚੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤਤਾ ਉਗਦੀ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹੇ ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ।
ਚਿਨ੍ਤਾਜ੍ਵਰਮਹੌषਧ੍ਯਾ ਸਾਧੁਚਿਤ੍ਤਨਿषਣ੍ਣਯਾ । ਤਯੋਤ੍ਤਮਤ੍ਵਪ੍ਰਦਯਾ ਨਾਭਿਵਾਞ੍ਛਤਿ ਨੋਜ੍ਝਤਿ
ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਇਲਾਜ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਮਨ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹਾਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਮਨ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਕੁਝ ਛੱਡਦਾ ਨਹੀਂ।
ਤਤ੍ ਸਦਾਲਮ੍ਬਨਂ ਚੇਤਸ੍ ਸ੍ਫਾਰਮ੍ ਆਭਾਸਮ੍ ਆਗਤਮ੍ । ਨਾਸ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ ਨ ਚੋਦੇਤਿ ਖਮ੍ ਇਵਾਤਿਤਤਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਉਹ ਸਦਾ ਆਸਰੇ ਵਾਲਾ ਮਨ, ਵੱਡੀ ਝਲਕ ਬਣ ਕੇ, ਨਾ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਉੱਠਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਸਭ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨ ਜਹਾਤਿ ਨ ਚਾਦਤ੍ਤੇ ਨ ਤਾਮ੍ਯਤਿ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ । ਕੇਵਲਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਞ੍ ਜਗਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਤਿ
ਉਹ ਨਾ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਫੜਦਾ, ਨਾ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ; ਸਿਰਫ਼ ਗਵਾਹ ਵਾਂਗ ਦੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਨ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਨਾਪਿ ਬਾਹ੍ਯੇ ऽਵਤਿष੍ਠਤਿ । ਨ ਚ ਨੈष੍ਕਰ੍ਮ੍ਯਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਨ ਚ ਕਰ੍ਮਣਿ ਮਜ੍ਜਤਿ
ਉਹ ਨਾ ਮਿਟਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦਾ, ਨਾ ਬਾਹਰ ਟਿਕਦਾ; ਨਾ ਕਰਮ ਰਹਿਤਤਾ ਨੂੰ ਫੜਦਾ, ਨਾ ਕਰਮ ਵਿਚ ਡੁੱਬਦਾ।
ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਤੇ ਗਤਂ ਵਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍ ਅਨੁਵਰ੍ਤਤੇ । ਨ ਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਨਾਤਿ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਬ੍ਧੋ ਭਾਤਿ ਪੂਰ੍ਣ ਇਵਾਰ੍ਣਵਃ
ਉਹ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਈ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਉਤਸ਼ਟ ਹੈ, ਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸ਼ਾਂਤ, ਪੂਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਏਵਂਰੂਪੇਣ ਮਨਸਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਮਹਾਸ਼ਯਾਃ । ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਹਰਨ੍ਤਿ ਹਿ ਯੋਗਿਨਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਜੀਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਉੱਚੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਜੋਗੀ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
ਉषਿਤ੍ਵਾ ਸੁਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਧੀਰਾਸ੍ ਤੇ ਯਾਵਦੀਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਤਨੁਮ੍ ਅਨ੍ਤੇ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕੇਵਲਤਾਂ ਤਤਾਮ੍
ਜੋ ਸਥਿਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਖਰ ਤੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਕੋ ऽਹਂ ਕਸ੍ਯ ਚ ਸਂਸਾਰ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਪਦ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਧੀਮਤਾ । ਚਿਨ੍ਤਨੀਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ ਸਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ?' ਜਿਹੀ ਸੋਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਤਮ-ਜਾਂਚ ਤੇ ਉੱਤਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚੇ।
ਕਾਰ੍ਯਸਙ੍ਕਟਸਨ੍ਦੇਹਂ ਰਾਜਾ ਜਾਨਾਤਿ ਰਾਘਵ । ਨਿष੍ਫਲਂ ਸਫਲਂ ਵਾਪਿ ਵਿਚਾਰੇਣੈਵ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
ਰਾਘਵ, ਰਾਜਾ ਕੰਮ ਦੀ ਉਲਝਣ ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਉਹ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਅਰਥ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
ਵੇਦਵੇਦਾਨ੍ਤਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਸ੍ਥਿਤਯਸ੍ ਸ੍ਥਿਤਿਕਾਰਣਮ੍ । ਨਿਰ੍ਣੀਯਨ੍ਤੇ ਵਿਚਾਰੇਣ ਦੀਪੇਨੇਵ ਭੁਵੋ ਨਿਸ਼ਿ
ਵੇਦ ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਟਿਕਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਨष੍ਟਮ੍ ਅਨ੍ਧਕਾਰੇषੁ ਬਹੁਤੇਜਸ੍ਸ੍ਵ੍ ਅਜਿਹ੍ਮਿਤਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ ਵ੍ਯਵਹਿਤਂ ਵਿਚਾਰਚ੍ ਚਾਰੁਲੋਚਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦੀ, ਤਿਵੇਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਅੱਖ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਵੇਕਾਨ੍ਧੋ ਹਿ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਧਸ਼੍ ਸ਼ੋਚ੍ਯਸ਼੍ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਦੁਰ੍ਮਤਿਃ । ਦਿਵ੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਵਿਵੇਕਾਤ੍ਮਾ ਜਯਤ੍ਯ੍ ਅਖਿਲਵਸ੍ਤੁषੁ
ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਵਾਂਗ ਪਤਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਮਝ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਾ ਮਨ, ਜੋ ਅਕਲ ਦੀ ਅੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਚੀਜ਼ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਰਮਾਤ੍ਮਮਯੀ ਪਾਲ੍ਯਾ ਮਹਾਨਨ੍ਦੈਕਸਾਧਨੀ । ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ਏਕਂ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾ ਨ ਵਿਚਾਰਚਮਤ੍ਕृਤਿਃ
ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਅਜੀਬੀ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੰਭਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਵਿਚਾਰਚਾਰੁਃ ਪੁਰੁषੋ ਮਹਤਾਮ੍ ਅਪਿ ਰੋਚਤੇ । ਪਰਿਪਕ੍ਵਂ ਚਮਤ੍ਕਾਰਿ ਸਹਕਾਰਫਲਂ ਯਥਾ
ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਅੰਬ ਸਭ ਨੂੰ ਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਚਾਰਕਾਨ੍ਤਮਤਯੋ ਨਾਨੇਕੇषੁ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਪਤਨ੍ਤਿ ਦੁਃਖਗਰ੍ਤੇषੁ ਜ੍ਞਾਤੋਰ੍ਧ੍ਵਗਤਯੋ ਨਰਾਃ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਉੱਚੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦੁੱਖ ਦੇ ਗੱਡਿਆਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਨ ਵਿਰੌਤਿ ਤਥਾ ਰੋਗੀ ਨਾਨਰ੍ਥਸ਼ਤਜਰ੍ਜਰਃ । ਅਵਿਚਾਰਵਿਨष੍ਟਾਤ੍ਮਾ ਯਥਾਜ੍ਞਃ ਪਰਿਰੋਦਿਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਰੋਗੀ ਜਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਾਲਾ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ ਰੋਦਾ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਖੋਇਆ ਹੋਇਆ ਮੂਰਖ ਇਨਸਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੋਦਾ ਹੈ।
ਵਰਂ ਕਰ੍ਦਮਕੀਟਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਕਣ੍ਟਕਤਾ ਵਰਮ੍ । ਵਰਮ੍ ਅਨ੍ਧਗੁਹਾਹਿਤ੍ਵਂ ਨ ਨਰਸ੍ਯਾਵਿਚਾਰਿਤਾ
ਕਾਦੀ ਵਿਚ ਕੀੜਾ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ, ਗੱਡੇ ਵਿਚ ਕੰਡਿਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਚੰਗਾ, ਹਨੇਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਵੱਸਣਾ ਚੰਗਾ, ਪਰ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਵਿਹੁੰਦਾ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ।
ਸਰ੍ਵਾਨਰ੍ਥਨਿਜਾਵਾਸਂ ਸਰ੍ਵਸਾਧੁਤਿਰਸ੍ਕृਤਮ੍ । ਸਰ੍ਵਦੌਸ੍ਸ੍ਥਿਤ੍ਯਸੀਮਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਵਿਚਾਰਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍
ਅਸਲ ਵਿਚ, ਸੋਚਣ ਦੀ ਘਾਟ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਚਾਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਭਵਿਤਵ੍ਯਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ । ਭਵਾਨ੍ਧਕੂਪੇ ਪਤਤਾਂ ਵਿਚਾਰੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਵਲਮ੍ਬਨਮ੍
ਉੱਚ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੋਚ ਹੀ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਵष੍ਟਭ੍ਯ ਵਿਚਾਰਤਃ । ਸਂਸਾਰਮੋਹਜਲਧੇਸ੍ ਤਾਰਯੇਤ੍ ਸ੍ਵਮਨੋਮृਗਮ੍
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਸੋਚ ਰਾਹੀਂ ਮਨ-ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੋ ऽਹਂ ਕਥਮ੍ ਅਯਂ ਦੋषਸ੍ ਸਂਸਾਰਾਖ੍ਯ ਉਪਾਗਤਃ । ਨ੍ਯਾਯੇਨੇਤਿ ਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ੋ ਵਿਚਾਰ ਇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ
‘ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ? ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾਮ ਦੀ ਖਾਮੀ ਕਿਵੇਂ ਆਈ?’—ਇਹ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਖੋਜਣੀ, ਇਹੀ ਸੋਚ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਨ੍ਧਾਨ੍ਧਮੋਹਮੁਖਰਂ ਚਿਰਂ ਦੁਃਖਾਯ ਕੇਵਲਮ੍ । ਕृਤਂ ਸ਼ਿਲਾਯਾ ਹृਦਯਂ ਦੁਰ੍ਮਤੇਸ਼੍ ਚਾਵਿਚਾਰਿਣਃ
ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਸੋਚ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਕਠੋਰ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਧੇਰੇ ਤੇ ਭਟਕਾਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਲੰਬਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਾਭਾਵਗ੍ਰਹੋਤ੍ਸਰ੍ਗਦृਸ਼ਾਮ੍ ਇਹ ਹਿ ਰਾਘਵ । ਨ ਵਿਚਾਰਾਦ੍ ऋਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਸਾਧੁ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਰਾਘਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੋਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ।
ਵਿਚਾਰਾਜ੍ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਰ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ । ਤਤੋ ਮਨਸਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਦੁਃਖਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੱਚਾਈ ਤੋਂ ਮਨ ਅੰਦਰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਫਲਤਾ ਫਲਤੇ ਭੁਵਿ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਪ੍ਰਕਟਤਾਂ ਕਿਲ ਗਚ੍ਛਤ ਉਤ੍ਤਮਾਤ੍ । ਸ੍ਫੁਟਵਿਚਾਰਦृਸ਼ੈਵ ਵਿਚਾਰਿਤਾ ਸ਼ਮਵਤੇ ਭਵਤੇ ऽਪਿ ਵਿਰੋਚਤਾਮ੍
ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇਰੀ ਸੋਚ, ਜੇ ਸਾਫ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਹੋਵੇ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਲਿਆਵੇ ਤੇ ਤੇਰਾ ਚਾਨਣ ਵਿਆਪੇ।