ਅਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਏਤਦ੍ ਵਿਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮ ਚਿਤ੍ਤਾਦਿ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਵਤ੍ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਵਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਦ੍ ਵਿਬੋਧਾਦ੍ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਇਹ ਮਨ ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਂਗ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮਾਯਾਤਂ ਕਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ । ਵਿਹृਤ੍ਯ ਤੁਰ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਤੁਰ੍ਯਾਤੀਤਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਤਃ
ਮਨ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਤ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਹ ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਭੂਰਿਭੁਵਨਭ੍ਰਮਵਿਭ੍ਰਮੌਘੈਰ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਮਮ੍ ਅਨੇਕਤਯੈਕਮ੍ ਏਵ । ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਨੇਤਰਦ੍ ਅਙ੍ਗ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚੈਤ੍ਤਾਦਿ ਕਾਞ੍ਚਨਹृਦੀਵ ਹਿ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ, ਬੇਅੰਤ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਾਗ ਨਹੀਂ। ਮਨ ਆਦਿ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੇਮਾਮ੍ ਅਵਬੋਧਾਯ ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਕਾਰਿਣੀਮ੍ । ਅਪੂਰ੍ਵਾਮ੍ ਏਵ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦ੍ ਰਾਮ ਰਮ੍ਯਾਂ ਕਥਾਂ ਸ਼ृਣੁ
ਹੁਣ, ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਇਹ ਨਵੀਂ ਤੇ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਕਥਾ ਸੁਣ, ਜੋ ਹੈਰਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਿਪੁਲਂ ਵਿਮਲਂ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਯੁਗੈਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਜਰਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਬਿਲ੍ਵਫਲਂ ਮਹਤ੍
ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬੇਲ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁੱਢਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਯੁਗਾਂ-ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਨਾਸ਼ਰਸਾਧਾਰਂ ਸੁਧਾਮਧੁਰਸਾਰਵਤ੍ । ਪੁਰਾਣਮ੍ ਅਪਿ ਬਾਲੇਨ੍ਦੁਦਲਮਾਰ੍ਦਵਸੁਨ੍ਦਰਮ੍
ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਸਰੂਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਮਿੱਠਾ ਸਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਰਗਾ ਨਰਮ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯੂਢਸਹ੍ਯਮਹਾਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਾਦ੍ਰਿਤृਣਾਵਲੇਃ । ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਵਾਤ੍ਯਾਯਾ ਅਪਿ ਵੇਗੈਰ੍ ਅਚਾਲਿਤਮ੍
ਸਹਿਆ, ਮਹਾਮੇਰੁ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਂਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਹਾੜ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੀਆਂ ਹੋਣ।
ਯੋਜਨਾਯੁਤਕੋਟੀਨਾਂ ਕੋਟਿਲਕ੍ਸ਼ਸ਼ਤੈਰ੍ ਅਪਿ । ਵੈਪੁਲ੍ਯੇਨਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦ੍ਯਂ ਫਲਮ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਉਸ ਫਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ-ਕੋਟੀਆਂ ਯੋਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਾਪਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਮੂਲ ਅਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਲ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਬਿਲ੍ਵਫਲਸ੍ਯੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਿ ਸਮੀਪਤਃ । ਹਰਨ੍ਤਿ ਲੀਲਾਂ ਸ਼ੈਲੇ ऽਧੋ ਰਾਜਿਕਾਕਣਪਦ੍ਧਤੇਃ
ਇਸ ਬਿਲਵਾ ਦੇ ਉੱਚੇ ਫਲ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਹੇਠਾਂ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨਰਸਾਪੂਰਾਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵੀਂ ਰਸਚਮਤ੍ਕृਤਿਮ੍ । ਯਸ੍ਯਾਤਿਸ਼ੇਤੇ ਨੋ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਰਾਘਵ षਡ੍ਰਸਃ
ਇਸ ਦਾ ਰਸ ਵੱਧ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਚੌਂਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੁਆਦ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਘਵ, ਛੇ ਸੁਆਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਨ ਕਦਾਚਨ ਪਾਕੇਨ ਪਾਤਾਨ੍ਤੇਨ ਸਮੇਤਿ ਯਤ੍ । ਸਦੈਵ ਪਕ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਜਰਸਾ ਯਨ੍ ਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪਕਾਉਣ ਜਾਂ ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਪੱਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੱਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁਢੇਪੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਰੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਜਰਢਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ ਏਵ ਨੋ । ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਮੂਲਂ ਵਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਵਾ
ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਜੜ੍ਹ ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਰੁੱਖ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦਰ ਆਦਿ ਕੁਝ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਬਾਕੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੁੱਢੇ ਹਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਅਦृष੍ਟਾਙ੍ਕੁਰਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਤ੍ਵ੍ ਅਦृष੍ਟਕੁਸੁਮੋਦ੍ਗਤੇਃ । ਅਸ੍ਤਮ੍ਭਮੂਲਸ਼ਾਖਸ੍ਯ ਫਲਮ੍ ਏਵਾਵਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਕਦੀ ਅੰਬ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ, ਨਾ ਹੀ ਤਨਾ, ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਫਲ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਪਿਣ੍ਡਘਨਾਕਾਰਵ੍ਯਾਤਤਸ੍ਥੌਲ੍ਯਸ਼ਾਲਿਨਃ । ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰਾਦਿਪਰਿਣਾਮੋ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਇਕ ਠੋਸ, ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਪੈਦائش, ਬਦਲਾਅ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।
ਸਮਸ੍ਤਫਲਸਾਰਸ੍ਯ ਫਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮਹਾਕृਤੇਃ । ਮਜ੍ਜਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਵਿਤਤੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰੋ ਰਸਾਨ੍ਤਰਃ
ਇਸ ਵੱਡੇ ਫਲ ਦੀ ਗੁੱਦੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਵਿਆਪਕ, ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਰਸ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਸ਼ਿਲਾਨ੍ਤਰ੍ ਇਵ ਨੀਰਨ੍ਧ੍ਰਸ੍ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨੇਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬਵਤ੍ । ਰਸਂ ਸ੍ਵਸਂਵਿਦਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯਂ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨ ऋਤਾਮृਤਮ੍
ਇਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਖੋਹ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਚੰਨ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਗੋਲਾਈ ਵਾਂਗ, ਉਥੇ ਇਕ ਰਸ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚੇਤਨ ਲਈ ਸੁਆਦ ਭਰਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
ਸੇਕਸ੍ ਸਕਲਸੌਖ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ੀਤਲਾਲੋਕਕਾਰਕਃ । ਸ਼ੈਲਾਭੋ ऽਮृਤਪਿਣ੍ਡਾਭੋ ਮਣ੍ਡ ਆਤ੍ਮਫਲਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਇਹ ਧਾਰਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਠੰਡੀ ਚਾਨਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਆਤਮ ਦੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸਾਰ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਮਮਜ੍ਜਾ ਤੁ ਯਾਸੌ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵੀ ਚਮਤ੍ਕृਤਿਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨਨ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੀਫਲਾਙ੍ਗਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੱਜਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ ਅਨਨ੍ਯਤ੍ਵਫਲਾਙ੍ਗਕਮ੍ । ਅਤ੍ਯਜਨ੍ਤ੍ਯਾ ਤਯਾ ਤਨ੍ਵ੍ਯਾ ਸ੍ਥੂਲਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਬਾਲਯਾ
ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਵਟ ਨਾਲ, ਜੋ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਨਰਮ, ਸੁਖਮ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਰੂਪ ਵੀ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ।
ਇਯਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਕਲਨਾਦ੍ ਅਸਤ੍ਸਦਨ੍ਯਤਾਮਲਮ੍ । ਭੇਦਾਦ੍ਯ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਦ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਉਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਭਾਵਿਤਮ੍
‘ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ’ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠ ਦੀ ਵੱਖਰੀਅਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੋਂ, ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਬਣਦੀ ਤੇ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਹਙ੍ਕਲਾ ਸਮੁਦਯਸਮਨਨ੍ਤਰਮ੍ ਏਵ ਸਾ । ਵਲਿਤਾਕਾਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦਾਙ੍ਗਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਪਰਮਾਣੁਭਿਃ
ਜਦੋਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਅਕਾਸ਼, ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਕਣ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯ੍ ਅਨੁਕ੍ਰਮਤੋ ਯਾਤਾ ਸਾ ਸਂਵਿਚ੍ਛਕ੍ਤਿਰੂਪਤਾਮ੍ । ਮਜ੍ਜਾ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਂ ਸ੍ਵਂ ਤਮ੍ ਏਵਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਮੁਜ੍ਝਤੀ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ, ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਅੱਡੀ, ਆਪਣੇ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਦੀ ਨਹੀਂ।
ਸਂਵਿਚ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਯਾ ਤਤ੍ਰ ਤਤਸ੍ ਤਰਲਰੂਪਯਾ । ਨਿਜ ਏਵ ਪਰੇ ਰੂਪੇ ਦृਗ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਾਰਿਤਾ
ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਤੇ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਆਪਣਾ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਫੈਲਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਦਂ ਵ੍ਯੋਮਮਹਾਨਨ੍ਤਮ੍ ਇਯਂ ਕਾਲਮਹਾਕਲਾ । ਇਯਂ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਉਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਕ੍ਰਿਯੇਯਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਧਰ੍ਮਿਣੀ
ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅੰਤਹੀਨ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ; ਇਹ ਵੱਡਾ ਸਮਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾਸਕ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕਿਸਮਤ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਕਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਲਦੇ-ਡੁੱਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਯਂ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਯਮ੍ ਆਸ਼ਾਭਰਭ੍ਰਮਃ । ਰਾਗਦ੍ਵੇषਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ ਇਯਂ ਹੇਯੋਪਾਦੇਯਧੀਰ੍ ਇਯਮ੍
ਇਹ ਇਰਾਦਿਆਂ ਦੀ ਫੈਲਾਵਟ ਹੈ, ਇਹ ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਭਟਕਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਾਵ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮਨ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਛੱਡਦਾ ਤੇ ਕੁਝ ਫੜਦਾ ਹੈ।
ਇਯਂ ਤ੍ਵਤ੍ਤਾ ਤ੍ਵ੍ ਇਯਂ ਮਤ੍ਤਾ ਤਤ੍ਤੇਯਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਯਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੌਘੋ ऽਯਮ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਥਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਯਮ੍ ਅਗ੍ਰੇ ऽਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਧਃ
ਇਹ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਤੋਂ, ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ, ਤੇ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਹੈ, ਇਹ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਹੇਠਾਂ ਵੀ ਹੈ।
ਅਯਂ ਪੁਰਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤੋ ऽਯਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਆਰਾਦ੍ ਦਵੀਯਸਿ । ਇਦਂ ਭੂਤਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਭਵਿष੍ਯਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਪਿ
ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਇਹ ਪਾਸੇ, ਇਹ ਪਿੱਛੇ, ਇਹ ਦੂਰ, ਤੇ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਦੂਰ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਤਕਾਲ ਹੈ, ਇਹ ਵਰਤਮਾਨ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਵੀ ਹੈ।
ਇਦਮ੍ ਅਨ੍ਤਸ੍ਸ੍ਥਿਤਾਨਲ੍ਪਕਲ੍ਪਨਾਮ੍ਭੋਰੁਹਾਲਯਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਮਣ੍ਡਪਾਪਿਣ੍ਡਕ੍ਰੀਡਾਮਣ੍ਡਪਮਣ੍ਡਲਮ੍
ਇਹ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਕੌਲ ਹਨ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਚਲਦੀ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਕਲਨਾਤਤ੍ਤ੍ਵਪਰਿਪਲ੍ਲਵਿਤਾ ਹਰੇਃ । ਹृਦਬ੍ਜਕਰ੍ਣਿਕਾ ਚੇਯਂ ਲੋਕਪਦ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਮਾਲਿਕਾ
ਅਨੰਤ ਸਿਰਜਣ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਹਰਿ ਦੇ ਦਿਲ-ਕਮਲ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਣਿਕ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅੱਖਾਂ ਹੀ ਉਸਦੇ ਗਹਣੇ ਹਨ।
ਇਯਂ ਕੀਰ੍ਣਮਹਾਰੁਦ੍ਰਕਣਾਙ੍ਕੁਰਿਤਕੋਟਰਾ । ਦੀਰ੍ਘਾਧ੍ਵਪਦਵੀ ਧ੍ਵਾਨ੍ਤਧ੍ਵਂਸਨੇਹਾਪ੍ਰਭਾਵਿਨੀ
ਇਹ ਰਾਹ ਮਹਾਂ ਰੁਦਰਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਪੰਧ ਹੈ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚਾਨਣ ਦੀ ਤੇਲ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।