ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਪਨ੍ਦੋਤ੍ਥਿਤਾ ਮਾਯਾ ਤਦਭਾਵੇ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਪਯਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦੋਤ੍ਥਿਤਾ ਵੀਚਿਸ੍ ਤਦਭਾਵੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਮਾਇਆ ਮਨ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਿਲਚਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਇਆ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਲ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਲਹਿਰਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਿਲਚਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵੀ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤ੍ਯਾਗਤੋ ਵਾਸਨਾਂਸ਼ਸ੍ਯ ਬੋਧਾਦ੍ ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਰੋਧਨਾਤ੍ । ਚਿਤ੍ਤੇ ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਤਾਂ ਯਾਤੇ ਕੁਤਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਃ
ਜਦੋਂ ਵਾਸਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸਾਸ ਰੋਕਣ ਨਾਲ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਹਿਲਚਲ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਤ੍ਰੇਣ ਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਵਾ ਨਿਰੋਧੇਨ ਤਦ੍ ਏਵ ਚ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਨਿਰਮਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਯਤ੍ ਸੁਖਂ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਿਕਮ੍ । ਤਦਨ੍ਤੈਕਾਨ੍ਤਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਮਨਃਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜਦੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਦਰਲੀ ਪੂਰੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿਚ ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਦੇ ਮਿਟਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਨਾਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸੁਖਮ੍ ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ । ਨ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦੌ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਮਰੌ ਹਿਮਗृਹਂ ਯਥਾ
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਅਣਮਿਟ ਆਨੰਦ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਖ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਹਿਮ ਦਾ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਚਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਜਂ ਸ੍ਫਾਰਮ੍ ਅਵਾਚ੍ਯਂ ਵਚਸਾਂ ਸੁਖਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਯਾਤਿਸ਼ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਨੋਦੇਤਿ ਨ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਬਿਆਨ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਆਨੰਦ, ਜੋ ਵਧਣ-ਘਟਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਮਿਟਦਾ ਹੈ।
ਬੋਧਾਦ੍ ਭਵਤਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਬੋਧਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਤੋਦਿਤਾ । ਬਾਲਵੇਤਾਲਵਤ੍ ਤੇਨ ਮੋਹਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਘਨਤਾਂ ਗਤਾ
ਜਾਣਨ ਨਾਲ ਮਨ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਭੂਤ ਵਾਂਗ, ਭ੍ਰਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਪਿ ਹ੍ਯ੍ ਏਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਬੋਧਾਦ੍ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਇਵਾਭਾਤਿ ਤਾਮ੍ਰਂ ਹੇਮੀਕृਤਂ ਯਥਾ
ਇਹ ਮਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਝੂਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਂਬਾ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ।
ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਚਿਤ੍ਤਾਖ੍ਯਂ ਜ੍ਞਚਿਤ੍ਤਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਨਾਮਾਰ੍ਥਾਨ੍ਯਤ੍ਵਭਾਕ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਬੋਧਾਤ੍ ਤਾਮ੍ਰਸੁਵਰ੍ਣਵਤ੍
ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮਨ 'ਮਨ' ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਮਨ ਸਤਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਤੇਨ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਤੇ । ਭ੍ਰਮਸ਼੍ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਬੋਧੇਨ ਨਾਭਾਵੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭ੍ਰਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅਵਸ੍ਤ੍ਵ੍ ਏਤਦ੍ ਵਿਕਲ੍ਪਾਤ੍ਮ ਚਿਤ੍ਤਾਦਿ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ृਙ੍ਗਵਤ੍ । ਸਰ੍ਵਤ੍ਵਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਦ੍ ਵਿਬੋਧਾਦ੍ ਵਿਲੀਯਤੇ
ਇਹ ਮਨ ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਂਗ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਚਿਤ੍ਤਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮਾਯਾਤਂ ਕਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੌ । ਵਿਹृਤ੍ਯ ਤੁਰ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਤੁਰ੍ਯਾਤੀਤਂ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਤਃ
ਮਨ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਤ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ, ਚੌਥੀ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਹ ਚੌਥੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਭੂਰਿਭੁਵਨਭ੍ਰਮਵਿਭ੍ਰਮੌਘੈਰ੍ ਇਤ੍ਥਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਮਮ੍ ਅਨੇਕਤਯੈਕਮ੍ ਏਵ । ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਨੇਤਰਦ੍ ਅਙ੍ਗ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚੈਤ੍ਤਾਦਿ ਕਾਞ੍ਚਨਹृਦੀਵ ਹਿ ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਃ
ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ, ਬੇਅੰਤ ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਾਗ ਨਹੀਂ। ਮਨ ਆਦਿ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਅਤ੍ਰੇਮਾਮ੍ ਅਵਬੋਧਾਯ ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਕਾਰਿਣੀਮ੍ । ਅਪੂਰ੍ਵਾਮ੍ ਏਵ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ੇਪਾਦ੍ ਰਾਮ ਰਮ੍ਯਾਂ ਕਥਾਂ ਸ਼ृਣੁ
ਹੁਣ, ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਇਹ ਨਵੀਂ ਤੇ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਕਥਾ ਸੁਣ, ਜੋ ਹੈਰਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਵਿਪੁਲਂ ਵਿਮਲਂ ਸ੍ਫੁਟਮ੍ । ਯੁਗੈਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਜਰਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਬਿਲ੍ਵਫਲਂ ਮਹਤ੍
ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬੇਲ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁੱਢਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਯੁਗਾਂ-ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਨਾਸ਼ਰਸਾਧਾਰਂ ਸੁਧਾਮਧੁਰਸਾਰਵਤ੍ । ਪੁਰਾਣਮ੍ ਅਪਿ ਬਾਲੇਨ੍ਦੁਦਲਮਾਰ੍ਦਵਸੁਨ੍ਦਰਮ੍
ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਸਰੂਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਮਿੱਠਾ ਸਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਰਗਾ ਨਰਮ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਹੈ।
ਵ੍ਯੂਢਸਹ੍ਯਮਹਾਮੇਰੁਮਨ੍ਦਰਾਦ੍ਰਿਤृਣਾਵਲੇਃ । ਮਹਾਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤਵਾਤ੍ਯਾਯਾ ਅਪਿ ਵੇਗੈਰ੍ ਅਚਾਲਿਤਮ੍
ਸਹਿਆ, ਮਹਾਮੇਰੁ ਤੇ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਂਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਹਿਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਪਹਾੜ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨੀਆਂ ਹੋਣ।
ਯੋਜਨਾਯੁਤਕੋਟੀਨਾਂ ਕੋਟਿਲਕ੍ਸ਼ਸ਼ਤੈਰ੍ ਅਪਿ । ਵੈਪੁਲ੍ਯੇਨਾਪਰਿਚ੍ਛੇਦ੍ਯਂ ਫਲਮ੍ ਆਦ੍ਯਂ ਜਗਤ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਉਸ ਫਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ-ਕੋਟੀਆਂ ਯੋਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਾਪਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹੀ ਜਗਤ ਦੀ ਮੂਲ ਅਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਫਲ ਹੈ।
ਅਸ੍ਯ ਬਿਲ੍ਵਫਲਸ੍ਯੋਚ੍ਚੈਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਾਨਿ ਸਮੀਪਤਃ । ਹਰਨ੍ਤਿ ਲੀਲਾਂ ਸ਼ੈਲੇ ऽਧੋ ਰਾਜਿਕਾਕਣਪਦ੍ਧਤੇਃ
ਇਸ ਬਿਲਵਾ ਦੇ ਉੱਚੇ ਫਲ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਹੇਠਾਂ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨਰਸਾਪੂਰਾਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵੀਂ ਰਸਚਮਤ੍ਕृਤਿਮ੍ । ਯਸ੍ਯਾਤਿਸ਼ੇਤੇ ਨੋ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਰਾਘਵ षਡ੍ਰਸਃ
ਇਸ ਦਾ ਰਸ ਵੱਧ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਚੌਂਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੁਆਦ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਘਵ, ਛੇ ਸੁਆਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
ਨ ਕਦਾਚਨ ਪਾਕੇਨ ਪਾਤਾਨ੍ਤੇਨ ਸਮੇਤਿ ਯਤ੍ । ਸਦੈਵ ਪਕ੍ਵਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਙ੍ਗ ਜਰਸਾ ਯਨ੍ ਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ
ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪਕਾਉਣ ਜਾਂ ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਪੱਕਦਾ ਨਹੀਂ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੱਕਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁਢੇਪੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਰੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਜਰਢਾਃ ਕੇਚਿਦ੍ ਏਵ ਨੋ । ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਵਿਜਾਨਨ੍ਤਿ ਮੂਲਂ ਵਾ ਵृਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਏਵ ਵਾ
ਇਸ ਦੀ ਉਤਪਤੀ, ਜੜ੍ਹ ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਰੁੱਖ ਬਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦਰ ਆਦਿ ਕੁਝ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਬਾਕੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੁੱਢੇ ਹਨ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
ਅਦृष੍ਟਾਙ੍ਕੁਰਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਤ੍ਵ੍ ਅਦृष੍ਟਕੁਸੁਮੋਦ੍ਗਤੇਃ । ਅਸ੍ਤਮ੍ਭਮੂਲਸ਼ਾਖਸ੍ਯ ਫਲਮ੍ ਏਵਾਵਲੋਕ੍ਯਤੇ
ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਕਦੀ ਅੰਬ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ, ਨਾ ਹੀ ਤਨਾ, ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਫਲ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਏਕਪਿਣ੍ਡਘਨਾਕਾਰਵ੍ਯਾਤਤਸ੍ਥੌਲ੍ਯਸ਼ਾਲਿਨਃ । ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਵਿਕਾਰਾਦਿਪਰਿਣਾਮੋ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ
ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਇਕ ਠੋਸ, ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਪੈਦائش, ਬਦਲਾਅ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।
ਸਮਸ੍ਤਫਲਸਾਰਸ੍ਯ ਫਲਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮਹਾਕृਤੇਃ । ਮਜ੍ਜਾਨ੍ਤਰ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਵਿਤਤੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰੋ ਰਸਾਨ੍ਤਰਃ
ਇਸ ਵੱਡੇ ਫਲ ਦੀ ਗੁੱਦੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਵਿਆਪਕ, ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਰਸ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਸ਼ਿਲਾਨ੍ਤਰ੍ ਇਵ ਨੀਰਨ੍ਧ੍ਰਸ੍ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨੇਨ੍ਦੁਬਿਮ੍ਬਵਤ੍ । ਰਸਂ ਸ੍ਵਸਂਵਿਦਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯਂ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨ ऋਤਾਮृਤਮ੍
ਇਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਖੋਹ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਚੰਨ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਗੋਲਾਈ ਵਾਂਗ, ਉਥੇ ਇਕ ਰਸ ਵਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਚੇਤਨ ਲਈ ਸੁਆਦ ਭਰਿਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ।
ਸੇਕਸ੍ ਸਕਲਸੌਖ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ੀਤਲਾਲੋਕਕਾਰਕਃ । ਸ਼ੈਲਾਭੋ ऽਮृਤਪਿਣ੍ਡਾਭੋ ਮਣ੍ਡ ਆਤ੍ਮਫਲਸ੍ਥਿਤੇਃ
ਇਹ ਧਾਰਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਠੰਡੀ ਚਾਨਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਪਹਾੜ ਜਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਆਤਮ ਦੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸਾਰ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਮਮਜ੍ਜਾ ਤੁ ਯਾਸੌ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵੀ ਚਮਤ੍ਕृਤਿਃ । ਅਨ੍ਤਰ੍ ਅਕ੍ਸ਼ੁਭਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਅਨਨ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੀਫਲਾਙ੍ਗਤਃ
ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੱਜਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਮ੍ ਅਨਨ੍ਯਤ੍ਵਫਲਾਙ੍ਗਕਮ੍ । ਅਤ੍ਯਜਨ੍ਤ੍ਯਾ ਤਯਾ ਤਨ੍ਵ੍ਯਾ ਸ੍ਥੂਲਯਾਪ੍ਯ੍ ਅਤਿਬਾਲਯਾ
ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਵਟ ਨਾਲ, ਜੋ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਨਰਮ, ਸੁਖਮ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਰੂਪ ਵੀ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ।
ਇਯਮ੍ ਅਸ੍ਮੀਤਿ ਕਲਨਾਦ੍ ਅਸਤ੍ਸਦਨ੍ਯਤਾਮਲਮ੍ । ਭੇਦਾਦ੍ਯ੍ ਅਸਮ੍ਭਵਦ੍ ਇਦਂ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਉਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਭਾਵਿਤਮ੍
‘ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ’ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਅਸਲ ਤੇ ਝੂਠ ਦੀ ਵੱਖਰੀਅਤ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੋਂ, ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਬਣਦੀ ਤੇ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।