ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਕ੍ਸ਼ਣੇ ਵਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤੁष੍ਟਯੇ ਤਥਾ । ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯੇਕਕ੍ਸ਼ਣਾਦ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਇਤਿ ਕੋ ਨਾਨੁਭੂਤਵਾਨ੍
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।
ਵਾਞ੍ਛਾਕਾਲੇ ਯਥਾ ਵਸ੍ਤੁ ਤੁष੍ਟਯੇ ਨਾਨ੍ਯਦਾ ਤਥਾ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਸੁਖੇ ਤੁष੍ਟਿਂ ਬਾਲੋ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਨੇਤਰਃ
ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਕੇਵਲ ਬੱਚਾ ਹੀ ਪਲਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ।
ਵਾਞ੍ਛਾਕ੍ਸ਼ਣੇ ਤੁष੍ਟਯੇ ਯਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਵਾਞ੍ਛੈਵ ਕਾਰਣਮ੍ । ਤੁष੍ਟਿਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਤੁष੍ਟਿਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਾਞ੍ਛਾਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ
ਜਦੋਂ ਇੱਛਾ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਛਾ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਉਹ ਤਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦ ਤਕ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।
ਯਦਿ ਤਤ੍ ਪਦਮ੍ ਆਪ੍ਨੋषਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕਾਲਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ । ਤਦ੍ ਅਹਮ੍ਭਾਵਨਾਰੂਪੇ ਨ ਮਙ੍ਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਾ ਪੁਨਃ
ਜੇ ਤੂੰ ਕਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਉਹ ਹਾਲਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਖੋਜਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਚਲਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਰਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਸਿ । ਅਹਮ੍ਭਾਵਮਹਾਸ਼੍ਵਭ੍ਰੇ ਨ ਪੁਨਃ ਪਾਤਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ
ਰਾਮਾ, ਤੂੰ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਆਰਾਮ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਖੱਡ ਵਿਚ ਮੁੜ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਪ੍ਰਸृਤਾਨਨ੍ਤਸਦ੍ਦृष੍ਟੇਰ੍ ਜ੍ਞਤ੍ਵਮੇਰੁਸ਼ਿਰਸ੍ਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਪੁਨਰ੍ ਗਰ੍ਭਾਨ੍ਧਕਾਰਾਨ੍ਤਃਪਾਤਾਲਪਤਨਂ ਕੁਤਃ
ਜਦ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਅਨੰਤ ਸੱਚਾਈ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਸਮਝ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਤੇ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਯਂ ਸਮਤਾਸਤ੍ਯਤਾਮਯਃ । ਮਨ੍ਯੇ ਕ੍ਸ਼ੀਣਵਿਕਲ੍ਪੋ ऽਸਿ ਜਾਤੋ ऽਸਿ ਗਤਕਾਲਿਕਃ
ਤੇਰੀ ਅਸਲੀਅਤ, ਜੋ ਸਮਾਨਤਾ ਤੇ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਮੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਤੂੰ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ੍ਵਭਾਵੋ ऽਯਂ ਸ੍ਥਿਰੋ ਰਾਮ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਵੇਦਯਤੀਵ ਮੇ । ਸੋਮ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣਾਰ੍ਣਵਪ੍ਰਖ੍ਯਾ ਸਮਤਾ ਨਿਰ੍ਮਲਾ ਤਵ
ਰਾਮਾ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਅਸਲੀਅਤ ਹੁਣ ਪੱਕੀ ਹੋ ਗਈ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਸ਼ਾਂਤ ਸਮਾਨਤਾ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਨਰਮ ਤੇ ਸੁਚੱਜੀ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।
ਆਸ਼ਾ ਯਾਤੁ ਨਿਰਾਸ਼ਤ੍ਵਮ੍ ਅਭਾਵਂ ਯਾਤੁ ਭਾਵਨਾ । ਅਮਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਨੋ ਯਾਤੁ ਤਵਾਸਙ੍ਗੇਨ ਜੀਵਤਃ
ਆਸਾ ਹੁਣ ਨਿਰਾਸਾ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਕਲਪਨਾ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮਨ ਤੇਰੀ ਵਿਰਕਤੀ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਨ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ।
ਯਾਂ ਯਾਂ ਵਸ੍ਤੁਦृਸ਼ਂ ਯਾਸਿ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯਾਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸਤ੍ਤਾਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪੇਣ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬृਂਹਿਤਚਿਦ੍ਘਨਮ੍
ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਆਮ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਆਪਕ ਹੈ।
ਅਜ੍ਞਾਤਾਤ੍ਮਾ ਨਿਬਦ੍ਧੋ ऽਸਿ ਵਿਜ੍ਞਾਤਾਤ੍ਮਾ ਨ ਬਧ੍ਯਸੇ । ਰਾਮ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਬੋਧਯਸ੍ਵ ਬਲਾਦ੍ ਅਤਃ
ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ; ਜਦੋਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਮਾ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜਗਾ।
ਯਤ੍ਰ ਨ ਸ੍ਵਦਤੇ ਵਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਦਤੇ ਚ ਯਥਾਗਤਮ੍ । ਅਵਾਸਨਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ ਵਿਦ੍ਧਿ ਸਾਮ੍ਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਕੋਮਲਮ੍
ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਰਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਤੇ ਜੋ ਰਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੰਗਤਾ ਸਮਝੋ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਨਰਮ ਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਵਾਲੀ ਹੈ।
ਵਾਸਨਾਰਹਿਤੈਰ੍ ਅਨ੍ਤਰ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ ਆਹਰਨ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਨ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ਅਵਾਪ੍ਨੋषਿ ਖਵਤ੍ ਕ੍ਸ਼ੋਭਸ਼ਤੈਰ੍ ਅਪਿ
ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ 'ਚ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤੇ ਤੂੰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਸੌ ਵਾਰੀ ਹਲਚਲ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਤੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਕਦੇ ਵੀ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ।
ਜ੍ਞਾਤਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤ੍ਰਯਮ੍ ਏਕਤਯਾਤ੍ਮਨਿ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾਨੁਭਵਨ੍ ਭਵ੍ਯ ਨ ਭੂਯੋਭਵਭਾਗ੍ ਅਸਿ
ਜਦੋਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਚੀਜ਼ ਤਿੰਨੋ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ 'ਚ ਇੱਕ ਹੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਉਸ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ 'ਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾ ਤੂੰ ਮੁੜ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਚਿਤ੍ਤੋਨ੍ਮੇषਨਿਮੇषਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸਾਰਪ੍ਰਲਯੋਦਯੌ । ਵਾਸਨਾਪ੍ਰਾਣਸਂਰੋਧਾਦ੍ ਅਨੁਨ੍ਮੇषਂ ਮਨਃ ਕੁਰੁ
ਮਨ ਦੇ ਖੁਲਣ ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲੈ।
ਪ੍ਰਾਣੋਨ੍ਮੇषਨਿਮੇषਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸृਤੇਃ ਪ੍ਰਲਯੋਦਯੌ । ਤਮ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਪ੍ਰਯੋਗਾਭ੍ਯਾਮ੍ ਉਨ੍ਮੇषਰਹਿਤਂ ਕੁਰੁ
ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਫੈਲਣ ਤੇ ਸਿਕੁੜਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਤੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਅਭਿਆਸ ਤੇ ਸਯਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ।
ਮੌਰ੍ਖ੍ਯੋਨ੍ਮੇषਨਿਮੇषਾਭ੍ਯਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਪ੍ਰਲਯੋਦਯੌ । ਤਦ੍ ਵਿਲੀਨਂ ਕੁਰੁ ਬਲਾਦ੍ ਗੁਰੁਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗਮੈਃ
ਮੂਰਖਤਾ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਰਮ ਉਤਪੰਨ ਤੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਮੂਰਖਤਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਾਸ ਕਰ।
ਯਥਾ ਵਾਤਰਜਸ੍ਸਙ੍ਗਸ੍ਪਨ੍ਦਾਤ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਭ੍ਰਵੇਦਨਮ੍ । ਤਥਾ ਚਿਤਾ ਚੇਤ੍ਯਤਯਾ ਸ੍ਪਨ੍ਦਾਦ੍ ਇਦਮ੍ ਉਪਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ, ਧੂੜ ਤੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਸਤੰਭ, ਬੱਦਲ ਆਦਿ ਦੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚਿੱਤ ਦੀ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਕਮਪਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਪਨ੍ਦਜੇਯਂ ਜਗਦ੍ਗਤਿਃ । ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਯ੍ ਆਲੋਕਕੁਡ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਗਜਾ ਵਰ੍ਣਧੀਰ੍ ਇਵ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਲਚਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੰਗ ਦੀ ਸਮਝ ਕੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧਸ੍ਪਨ੍ਦਾਭਾਵੇ ਨ ਜਾਯਤੇ । ਵੇਦਨਾ ਭਵਦਾਭਾਸਾ ਚਿਤ੍ਰਪੁਂਸਾਮ੍ ਇਵਾਸ਼ਯੇ
ਜਦੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਝਲਕ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਪਨ੍ਦੋਤ੍ਥਿਤਾ ਮਾਯਾ ਤਦਭਾਵੇ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਪਯਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦੋਤ੍ਥਿਤਾ ਵੀਚਿਸ੍ ਤਦਭਾਵੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਮਾਇਆ ਮਨ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਿਲਚਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਾਇਆ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਲ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਤੋਂ ਲਹਿਰਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਿਲਚਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵੀ ਠੰਡੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਤ੍ਯਾਗਤੋ ਵਾਸਨਾਂਸ਼ਸ੍ਯ ਬੋਧਾਦ੍ ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਰੋਧਨਾਤ੍ । ਚਿਤ੍ਤੇ ਨਿਸ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਤਾਂ ਯਾਤੇ ਕੁਤਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਃ
ਜਦੋਂ ਵਾਸਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਸਾਸ ਰੋਕਣ ਨਾਲ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਹਿਲਚਲ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
ਅਸਂਵਿਤ੍ਸ੍ਪਨ੍ਦਮਾਤ੍ਰੇਣ ਯਾਤਿ ਚਿਤ੍ਤਮ੍ ਅਚਿਤ੍ਤਤਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਵਾ ਨਿਰੋਧੇਨ ਤਦ੍ ਏਵ ਚ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਨਿਰਮਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਯਤ੍ ਸੁਖਂ ਪਾਰਮਾਤ੍ਮਿਕਮ੍ । ਤਦਨ੍ਤੈਕਾਨ੍ਤਸਂਵਿਤ੍ਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਮਨਃਕ੍ਸ਼ਯਃ
ਜਦੋਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੰਦਰਲੀ ਪੂਰੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿਚ ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਦੇ ਮਿਟਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰ ਨਾਭ੍ਯੁਦਿਤਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਤਤ੍ ਸੁਖਮ੍ ਅਕृਤ੍ਰਿਮਮ੍ । ਨ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦੌ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਮਰੌ ਹਿਮਗृਹਂ ਯਥਾ
ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਅਣਮਿਟ ਆਨੰਦ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਖ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਹਿਮ ਦਾ ਘਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਚਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਜਂ ਸ੍ਫਾਰਮ੍ ਅਵਾਚ੍ਯਂ ਵਚਸਾਂ ਸੁਖਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ਯਾਤਿਸ਼ਯਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਨੋਦੇਤਿ ਨ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ
ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਬਿਆਨ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਆਨੰਦ, ਜੋ ਵਧਣ-ਘਟਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਮਿਟਦਾ ਹੈ।
ਬੋਧਾਦ੍ ਭਵਤਿ ਚਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਬੋਧਾਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਤੋਦਿਤਾ । ਬਾਲਵੇਤਾਲਵਤ੍ ਤੇਨ ਮੋਹਸ਼੍ਰੀਰ੍ ਘਨਤਾਂ ਗਤਾ
ਜਾਣਨ ਨਾਲ ਮਨ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਭੂਤ ਵਾਂਗ, ਭ੍ਰਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਅਪਿ ਹ੍ਯ੍ ਏਤਚ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਬੋਧਾਦ੍ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਸਦ੍ ਇਵਾਭਾਤਿ ਤਾਮ੍ਰਂ ਹੇਮੀਕृਤਂ ਯਥਾ
ਇਹ ਮਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਝੂਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਂਬਾ ਸੋਨਾ ਬਣ ਜਾਵੇ।
ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਚਿਤ੍ਤਾਖ੍ਯਂ ਜ੍ਞਚਿਤ੍ਤਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਨਾਮਾਰ੍ਥਾਨ੍ਯਤ੍ਵਭਾਕ੍ ਚਿਤ੍ਤਂ ਬੋਧਾਤ੍ ਤਾਮ੍ਰਸੁਵਰ੍ਣਵਤ੍
ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮਨ 'ਮਨ' ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਮਨ ਸਤਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।
ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਤੇਨ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਲੀਯਤੇ । ਭ੍ਰਮਸ਼੍ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਬੋਧੇਨ ਨਾਭਾਵੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਸਤਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭ੍ਰਮ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਸਤਿਤਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।