ਅਹਨ੍ਤਾਯਾਂ ਜਗਤਿ ਚ ਮृਗਤृष੍ਣਾਜਲੇ ਚ ਯਃ । ਸਾਸ੍ਥਸ੍ ਤਂ ਚਿਦ੍ਘਨਤਰਂ ਨੋਪਦੇਸ਼੍ਯਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਾਵ੍ ਇਤਿ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਹ ਹੈ।
ਜੀਵਂ ਵਿਵੇਕਿਨਮ੍ ਇਹੋਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾ ਨੋ ਬਾਲਮ੍ ਉਦ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ ਅਸਨ੍ਮਯਮ੍ ਆਰ੍ਯਮੁਕ੍ਤਮ੍ । ਅਜ੍ਞਾਨ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਕਿਲ ਯਃ ਕਨਕਾਵਦਾਤਾਂ ਸ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦृष੍ਟਪੁਰੁषਾਯ ਸੁਤਾਂ ਦਦਾਤਿ
ਜੋ ਜੀਵ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਇੱਥੇ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਨਾ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ, ਚੰਚਲ, ਝੂਠੇ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਦੇ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਤਤਸ੍ ਸ ਜੀਵੋ ਭਗਵਨ੍ ਦृष੍ਟਵਾਨ੍ ਦੇਹਸਮ੍ਭ੍ਰਮਮ੍ । ਆਦਿਸਰ੍ਗੇ ਨਭਸ੍ਸਂਸ੍ਥਃ ਕਾਮ੍ ਅਵਸ੍ਥਾਮ੍ ਉਪੈਤਿ ਹਿ
ਫਿਰ ਉਹ ਜੀਵ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਦੇਹ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਪਰਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਰਮੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਕ੍ਰਮਵਦ੍ ਵਪੁਃ । ਜੀਵਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਸਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਰੋ ਯਥਾ
ਉੱਚਤਮ, ਅਤੀਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਗਤ੍ਵਾਚ੍ ਚਿਦ੍ਘਨਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਰੋ ऽਪਿ ਹਿ । ਯਥਾ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤਥਾ ਜੀਵਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ਰੀਰਦृਕ੍
ਚਿੱਤ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਤੇ ਗਾੜਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸੁਪਨਾ-ਜਿਸ਼ਮ ਤੁਰੰਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਸਨਾਤਨੋ ऽਹਮ੍ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਭਿਧਾਸ੍ ਤਤਃ । ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਿ ਤੇਨਾਸੌ ਪ੍ਰਥਮਃ ਕਥਿਤਃ ਪੁਮਾਨ੍
ਫਿਰ, 'ਮੈਂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖ ਹਾਂ' ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਐਸਾ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਮਨੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਏਵਂ ਸ ਸਰ੍ਗੇ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਥਮੋ ऽਰ੍ਥਸ੍ ਸਦਾਸ਼ਿਵਃ । ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤੋ ਨਾਭ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨਪਿਤਾਮਹਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਪਦਾਰਥ 'ਸਦਾ-ਸ਼ਿਵ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ 'ਵਿਸ਼ਨੁ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਅਜੇ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਪਿਤਾਮਹਸ੍ ਸ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਚੇਤਰਃ । ਸ ਚ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪੁਰੁषਸ੍ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਤਃ
ਕਿਸੇ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿਤਾਮਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ; ਉਹ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪੁष੍ਟਃ ਪ੍ਰਥਮਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ੍ ਤਾਂ ਮਨੋਮੂਰ੍ਤਿਮ੍ ਆਸ੍ਥਿਤਃ । ਯਦ੍ ਯਥਾ ਕਲ੍ਪਯਤ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਤਤ੍ ਤਥਾਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਪਹਿਲੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਸੂਰਤ ਨੂੰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯੇ ਵੇਤਾਲਕੋ ਯਥਾ । ਭ੍ਰਮਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਤੁ ਸਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਅਹਨ੍ਤਾਜਗਦ੍ਗਤਿਃ
ਇਹ ਸਭ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਹੈ, ਖਾਲੀ ਵਿੱਚ ਭੂਤ ਵਾਂਗ। ਪਰ ਭਟਕਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ, ਇਹ ਸੱਚਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਉਂ 'ਮੈਂ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਚਲਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਰष੍ਟਾਦਿਪੁਰੁषਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਏਵਂ ਸ੍ਵਯਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਹਿ ਯਃ । ਸ ਨਿਮੇषਂ ਪ੍ਰਤਿ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸਮੁਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਥ ਲੀਯਤੇ
ਜੋ ਆਦਿ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਉਭਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿਮੇष ਏਵ ਕਲ੍ਪੌਘਮਹਾਕਲ੍ਪਪਰਮ੍ਪਰਾਃ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਸਵਿਪਰ੍ਯਾਸਮਾਤ੍ਰੇਣਾਨੁਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਲਮ੍
ਇਕ ਪਲਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਣਗਿਣਤ ਕਲਪ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਸਿਰਫ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਭਟਕਾਵ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਾਣੌ ਪਰਮਾਣੌ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਕ੍ਸ਼ਣੇ ਕ੍ਸ਼ਣੇ । ਸਰ੍ਗਕਲ੍ਪਮਹਾਕਲ੍ਪਭਾਵਾਭਾਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਹਰ ਇਕ ਪਰਮਾਣੂ ਵਿਚ, ਹਰ ਇਕ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਹਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਯੁਗ ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਲ ਦੇ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੇਚਿਦ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਂ ਸਾਧਰ੍ਮ੍ਯਂ ਵਾਸਨਾਸ਼ਤੈਃ । ਮਿਥਃ ਕੇਚਿਨ੍ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨੇਤਰਮ੍
ਕਈ ਲੋਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਸਾਂਝੇਪਣ ਕਰਕੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।
ਕੇਚਿਨ੍ ਨਾਨ੍ਯੇਨ ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਦृष੍ਟੇਨਾਪ੍ਯ੍ ਅਸਦਾਤ੍ਮਨਾ । ਸਰ੍ਗਾਸ੍ ਸਰ੍ਗੇਣ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਨ ਤੇ ਸ਼ਿਵੇ
ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਝੂਠੀ ਅਸਲਤ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਵੀ ਜਾਣ; ਹਰ ਥਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਚੰਗੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ।
ਭਵਨ੍ਤਿ ਪਰਮੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਵ੍ਯੋਮਰੂਪਾ ਇਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸ੍ਵਯਂ ਚ ਸਦਸਦ੍ਰੂਪਾ ਲੀਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੈਲਵਤ੍
ਉਹ ਪਰਮ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਅਕਾਸ਼ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ; ਤੇ ਆਪ ਹੀ, ਸਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ, ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰ੍ਗੈਰ੍ ਨ ਦੇਸ਼ ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਨ ਚ ਕਾਲੋ ਨ ਕਰ੍ਤृਤਾ । ਨ ਚੈਤੇ ਸਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾ ਵਾ ਨ ਕਲ੍ਪਂ ਨੈਵ ਚ ਕ੍ਸ਼ਣਮ੍
ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਘਿਰਿਆ, ਨਾ ਸਮਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਨਾ ਇਕ ਪਲ।
ਨ ਚੇਦਂ ਜਾਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨ ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ । ਸ੍ਵਚਮਤ੍ਕਾਰਰੂਪੇਣ ਚਿਚ੍ ਚਮਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਚਿਤਿ
ਇਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਨਾ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ। ਚੇਤਨਾ ਆਪਣੀ ਅਜਬ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਆਪ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਪ੍ਨਪਤ੍ਤਨਨਿਰ੍ਮਾਣਪਾਤੋਤ੍ਪਤਨਵਜ੍ ਜਗਤ੍ । ਨ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਕ੍ਰਮਣਂ ਕਰੋਤਿ ਮਨਸਾਮ੍ ਅਪਿ
ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਉਠਦਾ ਤੇ ਡਿੱਗਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨਾ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੋਈ ਚਲਚਲਾਓ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਸ਼ੈਲੇਨ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਕਮ੍ । ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਪਿ ਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਤਥੈਵ ਜਗਤਾਸਤਾ
ਜਿਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਕਿ ਅਨੇਕ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਘਿਰਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਹ ਝੂਠਾ ਸੰਸਾਰ ਵੀ ਹੈ।
ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਯਥਾਦ੍ਯੋ ऽਸੌ ਪੁਰੁषਸ੍ ਸਰ੍ਗਕਾਰਕਃ । ਅਨੇਨੈਵ ਕ੍ਰਮੇਣੇਹ ਕੀਟਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍
ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕੀੜਾ ਵੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਥੁषਾਮ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵੇਹ ਜਾਤਯੋ ਹਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਃ । ਰੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ ਤਰੁਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਸ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਡੋਲ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਨਮਾਂ—ਰੁਦਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੱਕ—ਹਰ ਪਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਰਮਾਪਰਮਾਸ੍ ਸਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਕੇਚਿਦ੍ ਅਣੂਪਮਾਃ । ਏष ਏਵ ਕ੍ਰਮਸ੍ ਤੇषਾਂ ਸਤਿ ਚਾਸਤਿ ਸਰ੍ਗਕੇ
ਕੁਝ ਜੀਵ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਉੱਚੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਢੰਗ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਅਸ੍ਯਾਸ੍ ਸਂਸਾਰਮਾਯਾਯਾ ਏਵਮ੍ਭੂਤਾਰ੍ਥਭਾਵਨਾਤ੍ । ਭੇਦੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਾਵ੍ ਅਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਉਪਸ਼ਮਸ਼੍ ਸ਼ਿਵਃ
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਣ ਨਾਲ, ਫ਼ਰਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਨਿਮੇषਸ਼ਤਭਾਗਾਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਵ ਪਰਾ ਚਿਤਿਃ । ਸ੍ਵਰੂਪਤਸ਼੍ ਚੇਲ੍ ਲੁਠਿਤਾ ਤਦ੍ ਏषੋਦੇਤ੍ਯ੍ ਅਵਸ੍ਥਿਤਿਃ
ਜੇ ਉੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਸੌਂ ਅੱਖ ਝਪਕਣ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਵੀ ਠੰਢੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਲਤ ਉਸ ਦੀ ਝਲਕ ਵਜੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾ ਜ੍ਞਰੂਪਾ ਸ਼ਿਲਾਕੋਸ਼ ਇਵ ਚੇਤ੍ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਤਦ੍ ਅਨਾਦ੍ਯਵਭਾਸਾਤ੍ਮਬ੍ਰਹ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗੀਯਤੇ
ਜੇ ਉਹ ਚੇਤਨਾ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਪੱਥਰ ਵਿਚ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਿ ਰਹਿਤ, ਆਪ ਹੀ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ ਸਰੂਪ, 'ਬ੍ਰਹਮ' ਨਾਮ ਰਾਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰੌਢਿਂ ਗਤੇ ਸਰ੍ਗੇ ਮਹਾਚਿਚ੍ ਚੇਤਨਂ ਨਵਮ੍ । ਸਙ੍ਗਮ੍ ਆਗਤ੍ਯ ਦਿਗ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਂਸ਼ਪਰਮਾਣੁਨਾ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਉੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਨਵੀਂ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾ, ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਆ ਗਈ।
ਜੀਵਤਾਮ੍ ਆਗਤਾ ਭੂਤਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਵਲਨਾਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਗਮृਗੀਵੀਰੁਤ੍ਕੀਟਦੇਵਾਸੁਰਾਦਿਕਮ੍
ਸੂਖਮ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲਏ, ਜੋ ਪਸ਼ੂ, ਬੂਟੇ, ਕੀੜੇ, ਦੇਵਤੇ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਤ੍ਯੇ ਤਤੇ ਤਨ੍ਤੌ ਦृਢੇ ਸ੍ਰਗ੍ ਇਵ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਸਦਸਦ੍ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਙ੍ਗੇ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਿ
ਉਹ ਸਦੀਵੀ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ, ਲੜੀ 'ਤੇ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਜੋ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਕਰਤਾ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਨ ਤਦ੍ ਦੂਰੇ ਨ ਨਿਕਟੇ ਨੋਰ੍ਧ੍ਵੇ ਨਾਧੋ ਨ ਤੇ ਨ ਮੇ । ਨ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਾਦ੍ਯ ਨ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਨ ਸਨ੍ ਨਾਸਨ੍ ਨ ਮਧ੍ਯਗਮ੍
ਉਹ ਨਾ ਦੂਰ ਹੈ, ਨਾ ਨੇੜੇ; ਨਾ ਉੱਤੇ, ਨਾ ਹੇਠਾਂ; ਨਾ ਤੇਰਾ, ਨਾ ਮੇਰਾ; ਨਾ ਪੁਰਾਣਾ, ਨਾ ਹੁਣ, ਨਾ ਸਵੇਰ; ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ।