ਤਦੀਯਾਂ ਦृष੍ਟਿਮ੍ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਤਥੇਮਾਮ੍ ਅਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਚ । ਸਮਸ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਮਨਾਸ਼੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋ ਵੀਤਰਾਗੋ ਨਿਰਾਮਯਃ
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਹ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਅਪਣਾਓ। ਫਿਰ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮ, ਟਿਕਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਰੋਗ-ਵਿਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖੋ।
ਕਾਰ੍ਯੋਪਹਾਰੈਰ੍ ਅਭਿਤੋ ਯਥਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤੈਰ੍ ਅਖਿਨ੍ਨਧੀਃ । ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਅਰ੍ਚਯਂਸ੍ ਤਿष੍ਠ ਸੁਖਦੁਃਖਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭੈਃ
ਜੋ ਵੀ ਸਾਧਨ ਮਿਲਣ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਥੱਕਣ ਨਾ ਦਿਓ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਰਹੋ। ਸੁਖ-ਦੁਖ, ਚੰਗਾ-ਮਾੜਾ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹੋ।
ਅਧਿਗਤਵਤਿ ਸਾਧਾਵ੍ ਏਵਮ੍ ਏਵਾਸ਼ੁ ਨੂਨਂ ਤ੍ਵਯਿ ਤਰਲਿਤਜੀਵਂ ਜਨ੍ਮਦੁਃਖਾਦਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ । ਨ ਲਗਤਿ ਪਰਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ ਸ੍ਫਾਟਿਕਾਙ੍ਗੇ ਨਵਸਦਨ ਇਵਾਨ੍ਤਰ੍ ਨਿष੍ਕਲਙ੍ਕੇ ਕਲਙ੍ਕਃ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਚੰਗੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਜਨਮ, ਦੁਖ ਆਦਿ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੰਨਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ, ਸਾਫ਼ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਦਾਗ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਸ਼ਿਵਃ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਦੇਵ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਆਤ੍ਮਾ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ ਵਾਪਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਸ਼ਿਵ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਆਤਮਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਤਤ੍ ਸਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ ਨਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ ਚ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮ੍ ਏਵ ਚ । ਇਤ੍ਯਾਦਿਭੇਦੋ ਭਗਵਂਸ੍ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇਸ਼ ਕਿਮ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ 'ਉਹ', 'ਹੋਣਾ', 'ਕੁਝ', 'ਕੁਝ ਨਹੀਂ', 'ਖਾਲੀ', ਜਾਂ 'ਚੇਤਨਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਅਨਾਦ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਅਨਾਭਾਸਂ ਸਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਹ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮ੍ ਅਨਾਭਾਸਾਦ੍ ਯਨ੍ ਨਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍
ਇਥੇ ਕੁਝ ਐਸਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੈ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਕੋਈ ਰੂਪ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਯਦ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਨਾਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਗਤਂ ਤਤ੍ ਕਥਮ੍ ਈਸ਼ਾਨ ਵਦ ਕੇਨਾਵਗਮ੍ਯਤੇ
ਜਦੋਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਆਦਿ ਵੀ ਦਿਸਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਯੋ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਂਸ਼ਃ ਕੇਵਲਂ ਨਾਮ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਃ । ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੈਰ੍ ਏਵ ਸੋ ऽਵਿਦ੍ਯਾਭਾਗੈਸ਼੍ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਨਾਮਭਿਃ
ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ — ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਆਦਿ — ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਯਾਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਂ ਕ੍ਸ਼ਾਲਯਨ੍ਨ੍ ਇਹ ਤਿष੍ਠਤਿ । ਮਲਂ ਮਲੇਨਾਪਹਰਨ੍ ਯੁਕ੍ਤਿਜ੍ਞੋ ਰਜਕੋ ਯਥਾ
ਇਹ ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਤੇ ਹੇਠੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਧੋਬੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਮੈਲ ਨਾਲ ਹੀ ਹਟਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਾਕਤਾਲੀਯਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਯ ਆਗਤੇ । ਪ੍ਰਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨੈਵਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯੈष ਨਿਸ਼੍ਚਯਃ
ਜਦੋਂ ਕਾਂ ਤੇ ਤਾਲ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਮਿਲਾਪ ਵਾਂਗ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਿੱਖ ਹੈ।
ਯਥਾ ਕਥਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਙ੍ਗਾਰਂ ਨਿਘृष੍ਯ ਕ੍ਸ਼ਾਲਯਞ੍ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ । ਕਰਨੈਰ੍ਮਲ੍ਯਮ੍ ਆਪ੍ਨੋਤਿ ਕਾਰ੍ष੍ਣ੍ਯਾਙ੍ਗਾਰਕ੍ਸ਼ਯੇ ਯਥਾ
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੋਲਾ ਰਗੜ ਕੇ ਤੇ ਧੋ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਕੋਲੇ ਦੀ ਕਾਲਕ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਸਾਫ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,
ਯਥਾ ਕਥਞ੍ਚਿਚ੍ ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਢ੍ਯੈਰ੍ ਭਾਗੈਰ੍ ਭਾਗਂ ਵਿਚਾਰਯਨ੍ । ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੈਸ੍ ਤਾਮਸਂ ਨਾਸ਼ਾਦ੍ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ ਆਤ੍ਮੋਦਯਸ੍ ਤਥਾ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਆਨ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਉਤਪਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਤ੍ਮੈਵ ਵਿਚਾਰਯਤਿ ਚਾਤ੍ਮਨਾ । ਆਤ੍ਮੈਵਾਸ੍ਤੀਹ ਨਾਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਯਂ ਵਿਦੁਃ
ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੋਚਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੈ, ਅਗਿਆਨ ਨਹੀਂ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਅਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ।
ਯਾਵਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਇਦਂ ਵਸ੍ਤੁ ਨਾਨੇਵਾਤ੍ਮਾਵਗਮ੍ਯਤੇ । ਕ੍ਰਮਾ ਗੁਰੂਪਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਾ ਨਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍
ਜਦ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਕ-ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਰਗੇ ਕ੍ਰਮਿਕ ਢੰਗ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਗੁਰੁਰ੍ ਹੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵृਨ੍ਦਾਤ੍ਮਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ । ਯਦ੍ ਵਸ੍ਤੁ ਯਤ੍ਕ੍ਸ਼ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਨਾਪ੍ਯਤੇ
ਗੁਰੂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਟਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
ਅਕਾਰਣਾ ਅਪਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਭृਸ਼ਂ ਕਾਰਣਤਾਂ ਦ੍ਵਿਜ । ਕ੍ਰਮਾ ਗੁਰੂਪਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਾ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਯੇ
ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਵੀ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਢੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਰਮੇ ਗੁਰੂਪਦੇਸ਼ਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਸ਼ਿष੍ਯਬੋਧਤਃ । ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਦृਸ਼੍ਯੋ ऽਪਿ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ
ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਪੌੜੀ-ਪੌੜੀ ਚਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਚੇਲਾ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਤਮਾ ਜੋ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਤੇ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੈਰ੍ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਨਾਤ੍ਮਾ ਗੁਰੋਰ੍ ਵਾਚਾ ਨ ਚਾਨਘ । ਬੁਧ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍ ਏਵੈष ਸ੍ਵਬੋਧਵਸ਼ਤਸ੍ ਸ੍ਵਤਃ
ਆਤਮਾ ਨਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ! ਇਹ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਆਪ ਹੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰੂਪਦੇਸ਼ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥੈਰ੍ ਵਿਨਾ ਚਾਤ੍ਮਾ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ । ਏਤਤ੍ਸਂਯੋਗਸਤ੍ਤੈਵ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਨੀ
ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰੁਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਸ਼ਿष੍ਯਾਣਾਂ ਚਿਰਸਂਯੋਗਸਤ੍ਤਯਾ । ਅਹਨੀਵ ਜਨਾਚਾਰ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਗੁਰੂ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਚੇਲੇ ਦੀ ਲੰਮੀ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ, ਆਤਮਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
ਕਰ੍ਮਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦ੍ਯਨ੍ਤਸੁਖਦੁਃਖਾਦਿਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਃ । ਸ਼ਿਵ ਆਤ੍ਮੇਤਿ ਕਥਿਤਸ੍ ਤਤ੍ ਸਦ੍ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਮਭਿਃ
ਕਰਮ, ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਆਦਿ ਦੇ ਮੁਕਾਵੇ ਨੂੰ ਹੀ 'ਸ਼ਿਵ', 'ਆਤਮਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ 'ਸੱਤ' ਤੇ ਹੋਰ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਤ੍ਰੇਦਮ੍ ਅਖਿਲਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ਰੂਪੇਣੈਵ ਚਾਸ੍ਤਿ ਵਾ । ਤਦ੍ ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਅਚ੍ਛਤਰਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਂ ਸਦ੍ ਇਹਾਸ੍ਤਿ ਹਿ
ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਵਿੱਤਰ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਅਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਤਯਾ ਤਤ੍ਰ ਤਨ੍ਵਵਿਦ੍ਯੈਰ੍ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਭਿਃ । ਵਿਚਿਤ੍ਰਸ਼ੁਦ੍ਧਮਨਨਕਲਙ੍ਕਕਲਿਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਉਥੇ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸੁਖਮ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਦਾਗ-ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਦੂਰ ਏਵ ਤਿष੍ਠਦ੍ਭਿਰ੍ ਜੀਵਨ੍ਮੁਕ੍ਤਪਦਸ੍ਯ ਤੈਃ । ਮੋਕ੍ਸ਼ੋਪਾਯਕਬੋਧਾਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਰਚਨਾਯ ਚ
ਉਹ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਲਿਖਦੇ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਰੁਦ੍ਰਪ੍ਰਮੁਖੈਰ੍ ਲੋਕਪਾਲੈਸ੍ ਸਪਣ੍ਡਿਤੈਃ । ਪੁਰਾਣਵੇਦਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਸਿਦ੍ਧਯੇ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਭਿਃ
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸੱਚ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਚਿਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ਼ਿਵ ਆਤ੍ਮੇਸ਼ਪਰਮਾਤ੍ਮੇਸ਼੍ਵਰਾਦਿਕਾਃ । ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਲ੍ਪਿਤਾਸ੍ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਨਿਸ੍ਸਞ੍ਜ੍ਞੇ ਪृਥਗ੍ ਈਸ਼੍ਵਰੇ
ਚੇਤਨਾ, ਬ੍ਰਹਮ, ਸ਼ਿਵ, ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਮ ਇੱਕ ਹੀ ਵਸਤੂ ਲਈ ਸੋਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਰੇ ਨਾਮਾਂ ਤੇ ਵੱਖਰੇਪਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਏਤਜ੍ ਜਗਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਨਾਮਕਮ੍ । ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਰ੍ਵਦਾ ਸਰ੍ਵੇਣਾਰ੍ਚਯਨ੍ ਸੁਖਮ੍ ਆਸ੍ਸ੍ਵ ਭੋਃ
ਇਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਅਸਲ ਤੱਤ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਤੱਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ, ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਅਤੇ ਸੁਖ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਰਹਿ, ਮਿਤਰ।
ਸ਼ਿਵ ਆਤ੍ਮਾ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇ ऽਸ੍ਤਿ ਭਿਨ੍ਨਤਾ । ਸਵਾਸਨੈਰ੍ ਵਿਰਚਿਤਾ ਜ੍ਞਸ੍ਯ ਭੇਦੋ ਨ ਵਸ੍ਤੁਨਿ
‘ਸ਼ਿਵ’, ‘ਆਤਮਾ’, ‘ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ’ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਵੱਖਰੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਕੇਵਲ ਮਨ ਦੀਆਂ ਲੁਕੀਆਂ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਕਰਕੇ; ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਅਸਲ ਵਸਤੂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਏਵਂ ਦੇਵਾਰ੍ਚਨਂ ਕੁਰ੍ਵਞ੍ ਜ੍ਞੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮੁਨਿਨਾਯਕ । ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਮਦਾਦਯੋ ਭृਤ੍ਯਾਸ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਪਰਂ ਪਦਮ੍
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਵਰਗੇ ਵੀ ਸੇਵਕਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਏਵੇਦਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਮ੍ ਇਵ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਯਥਾ ਤਨ੍ ਮੇ ਸਮਾਸੇਨ ਭਗਵਨ੍ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ ਅਰ੍ਹਸਿ
ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾ ਦੇ।