ਆਮਹਾਪਞ੍ਚਮੇਸ਼ਾਨਪਰਿਣਾਮਮ੍ ਅਨਾਮਯਾ । ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਇਦਂ ਨੇਤਿ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਭਵਤਿ ਸ੍ਵਯਮ੍
ਪੰਜਵੇਂ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਬਿਨਾ ਰੋਗ ਤੇ ਬਦਲਾਅ ਤੋਂ, ਇਹ ਯਕੀਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: 'ਇਹ ਐਸਾ ਹੈ, ਇਹ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।'
ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣਿ ਸ੍ਫਾਰ ਆਭਾਸੇ ਧ੍ਰੁਵੇ ਦੀਪ ਇਵ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਸਤ੍ਯ੍ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ੍ਤੇ ਜਗਚ੍ਚਿਤ੍ਰਪਰਮ੍ਪਰਾਃ
ਜੋ ਸਾਖੀ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ, ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਟੱਲ, ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਸੱਚਾਈ 'ਤੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਨੰਤ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਲੜੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰਮਾਕਾਸ਼ਨਗਰਨਾਟ੍ਯਮਣ੍ਡਪਭੂਮਿषੁ । ਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਨृਤ੍ਤਂ ਸਂਸਾਰਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਉੱਚੀ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਨਾਟਕ ਮੰਡਪ 'ਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਾਚ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਗਵਾਹ ਵਾਂਗ ਖੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਸ਼ਕ੍ਤਯਸ੍ ਤਾਃ ਕਥਂ ਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਕਾਥ ਕਿਂ ਤਾਸਾਂ ਨृਤ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਿਯਦ੍ ਏਵ ਵਾ
ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸ਼ਿਵ ਦੀਆਂ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹਨ? ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਕੀ ਹੈ? ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਹੈ?
ਸ੍ਵਭਾਵਾਚਲਸ਼ਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਸੋਮ੍ਯ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਰੂਪਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਨਾਕृਤੇਰ੍ ਅਪਿ
ਸ਼ਿਵ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਚਿੱਤ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਰੂਪ ਨਹੀਂ—
ਇਚ੍ਛਾਸਤ੍ਤਾ ਵ੍ਯੋਮਸਤ੍ਤਾ ਕਾਲਸਤ੍ਤਾ ਤਥੈਵ ਚ । ਤਥਾ ਨਿਯਤਿਸਤ੍ਤਾ ਚ ਮਹਾਸਤ੍ਤਾ ਚ ਸੁਵ੍ਰਤ
ਇੱਛਾ ਦੀ ਹਸਤੀ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਹਸਤੀ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਸਤੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਹਸਤੀ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਹਸਤੀ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਵਰਤ।
ਜ੍ਞਾਨਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕਰ੍ਤृਤਾਕਰ੍ਤृਤਾਪਿ ਚ । ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਾਨਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤੀਨਾਮ੍ ਅਨ੍ਤੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਨਿ
ਜਾਣਨ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਕਰਣ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾ ਕਰਣ ਵਾਲਾ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ।
ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ ਕੁਤ ਏਤਾਸ੍ ਤਾ ਬਹੁਤ੍ਵਂ ਕਥਮ੍ ਆਸੁ ਚ । ਉਦਯਸ਼੍ ਚ ਕਥਂ ਦੇਵ ਭੇਦਾਭੇਦਸ਼੍ ਚ ਕੀਦृਸ਼ਃ
ਇਹ ਤਾਕਤਾਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈਆਂ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਵਧ ਗਈਆਂ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ? ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਤੇ ਇਕਤਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ?
ਸ਼ਿਵਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰੂਪਸ੍ਯ ਯੈषਾ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਤਾਤ੍ਮਨਃ । ਏषਾ ਹਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਾ ਨਾਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਿਨ੍ਨਾ ਮਨਾਗ੍ ਅਪਿ
ਸ਼ਿਵ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਇਹੀ ਤਾਕਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਰਤਾ ਭੀ ਵੱਖ ਨਹੀਂ।
ਜ੍ਞਤ੍ਵਕਰ੍ਤृਤ੍ਵਭੋਕ੍ਤृਤ੍ਵਸਾਕ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦਿਵਿਭਾਵਨਾਤ੍ । ਸ਼ਕ੍ਤਯੋ ਵਿਵਿਧਂ ਰੂਪਂ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ਬਹੂਦਯਮ੍
ਜਾਣਨ, ਕਰਣ, ਭੋਗਣ, ਵੇਖਣ ਆਦਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ, ਇਹ ਤਾਕਤਾਂ ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼ਿਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਖ੍ਯਯੈਕੋ ऽਪਿ ਬਹੁਵਦ੍ ਭਾਸਤੇ ਸ੍ਵਤਃ । ਸਰ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨੈਕੇਨ ਸ਼ਿਵੇਨੈਵ ਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਸੁ । ਅਰ੍ਥੇष੍ਵ੍ ਅਰ੍ਥਿਤਯਾ ਸਤ੍ਸੁ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਵਤ੍ ਕਲ੍ਪਿਤਾਤ੍ਮਸੁ
ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਇਕ ਹੀ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਰੂਪ, ਉਹ ਇਕ ਸ਼ਿਵ ਹੀ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲਤ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਚਾਹਤ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀਆਂ ਅਸਲਤਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਵਾਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਏਤਾ ਜਗਤਿ ਨृਤ੍ਯਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇ ਨृਤ੍ਤਮਣ੍ਡਪੇ । ਕਾਲੇਨ ਨਰ੍ਤਕੇਨੇਵ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਰਿਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ
ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਨਾਚ ਮੰਚ 'ਤੇ, ਸਮੇਂ ਨਾਚਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਸਿਖਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਨਾਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਯਾ ਸਾ ਪਰਮ੍ਪਰੈਤਾਸਾਮ੍ ਏषਾ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਕ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਕृਤਿਰ੍ ਇਚ੍ਛਾ ਸਾ ਕਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿਕृਤਾਭਿਧਾ
ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਮ, ਸਵਭਾਵ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਆਦਿ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਮਹਾਰੁਦ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਇਦਮ੍ ਇਤ੍ਥਮ੍ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤੇਃ । ਆਤृਣਂ ਪਦ੍ਮਜਸ੍ਪਨ੍ਦਨਿਯਮਾਨ੍ ਨਿਯਤਿਸ੍ ਸ੍ਮृਤਾ
ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੁਦਰ ਤੱਕ, ਇਹ ਲੜੀ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਉਸੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੱਕ, ਸਭ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨਿਯਤਿਰ੍ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਉਦ੍ਵੇਗਵਰ੍ਜਿਤਾ ਪਰਮੋਰ੍ਜਿਤਾ । ਏषਾ ਨृਤ੍ਯਤਿ ਖੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਗਜ੍ਜਾਲਕਨਾਟਕਮ੍
ਕਿਸਮਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ; ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨੱਚਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜਾਲ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਨਾਨਾਰਸਵਿਲਾਸਾਢ੍ਯਂ ਵਿਵਰ੍ਤਾਭਿਨਯਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ । ਕਲ੍ਪਕ੍ਸ਼ਣਹਤਾਨੇਕਪੁष੍ਕਰਾਵਰ੍ਤਘਰ੍ਘਰਮ੍
ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ; ਕਈ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਅਣਗਿਣਤ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕੁਸੁਮਾਕੀਰ੍ਣਧਰਾਗੋਲਕਮਨ੍ਦਿਰਮ੍ । ਭੂਯੋ ਭੂਯਃ ਪਤਦ੍ਵਰ੍षਭੂਰਿਸ੍ਵੇਦਜਲੋਤ੍ਕਰਮ੍
ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਗੋਲ ਮੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਸੀਨੇ ਵਰਗੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੂੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਯੋਦਪਲ੍ਲਵਾਲੋਲਨੀਲਾਮ੍ਬਰਕृਤਭ੍ਰਮਮ੍ । ਪੂਰ੍ਣਸਂਸ਼ੁष੍ਕਸਪ੍ਤਾਬ੍ਧਿਰਤ੍ਨਾਢ੍ਯਵਲਯਾਕੁਲਮ੍
ਇਸ ਦਾ ਨੀਲਾ ਅਕਾਸ਼ ਬਦਲਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਕਦੇ ਪੂਰੇ, ਕਦੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੁੱਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਾਮਾਪਕ੍ਸ਼੍ਮਦਿਨਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਾਕਟਾਕ੍ਸ਼ਾਸ਼ਾਰਿਤਾਮ੍ਬਰਮ੍ । ਮਜ੍ਜਨੋਨ੍ਮਜ੍ਜਨਵ੍ਯਗ੍ਰਕੁਲਾਦ੍ਰਿਕੁਲਸ਼ੇਖਰਮ੍
ਅਸਮਾਨ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਤਿਰਛੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਘੜੀਆਂ ਹਨ; ਪਰਬਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਭ੍ਰਮਚ੍ਛਸ਼ਿਮਣਿਪ੍ਰੋਤਗਙ੍ਗਾਮੁਕ੍ਤਾਲਤਾਤ੍ਰਯਮ੍ । ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਵਿਧਾਨਨ੍ਤਭੂਤਰੋਮਨਤੋਨ੍ਨਤਮ੍
ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧਾਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਭਟਕਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਚੌਦਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਅਨੰਤ ਰਚਨਾ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਉਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਨ੍ਦृष੍ਟਾਦृष੍ਟਸਨ੍ਧ੍ਯਾਭ੍ਰਵਿਲੋਲਕਰਪਲ੍ਲਵਮ੍ । ਅਨਾਰਤਰਣਲ੍ਲੋਲਲੋਕਾਲਙ੍ਕਾਰਕੋਮਲਮ੍
ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਦਿੱਖਦੇ ਤੇ ਨਾ ਦਿੱਖਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਨਰਮ ਟਾਹਣੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਦੇ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੂਪਵੰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਭੂਰਿਭੂਤਲਪਾਤਾਲਨਭਸ੍ਤਲਪਦਕ੍ਰਮਮ੍ । ਮਗ੍ਨੋਨ੍ਮਗ੍ਨਘਨਾਨੀਕਤਾਰਾਘਰ੍ਮਕਣੋਤ੍ਕਰਮ੍
ਇਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਧਰਤੀ, ਪਾਤਾਲ ਤੇ ਅਸਮਾਨ 'ਚ ਅਣਗਿਣਤ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਹ ਉਭਰਦੇ ਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਮਣ੍ਡਲਸ੍ਪਨ੍ਦਸ੍ਮਿਤਸ੍ਫੁਟਨਭੋਮੁਖਮ੍ । ਕਮ੍ਪਿਤਾਨੇਕਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡਕਵਾਟਕਵਿਤਾਨਕਮ੍
ਚੰਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਗੋਲ ਚਲਦਿਆਂ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੱਸ ਕੇ ਫਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਗੁੰਬਦ ਅਨੇਕ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁਲਣ ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕੰਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੁਠਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਵ੍ਯੂਹਧ੍ਵਨਨ੍ਮੁਕ੍ਤਾਙ੍ਕਪਲ੍ਲਵਮ੍ । ਸੁਖਦੁਃਖਦਸ਼ਾਦੋषਭਾਵਾਭਾਵਰਸਾਨ੍ਤਰਮ੍
ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਨਰਮ ਅੰਕੁਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਫੈਲ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਅੰਦਰ, ਹੋਣ ਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਾਰ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਹਾਲਤਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਿਕਾਰਵਲਿਤੇ ਨਿਯਤੇਰ੍ ਵਿਲਾਸੇ ਸਂਸਾਰਨਾਮ੍ਨਿ ਚਿਰਨਾਟਕਨਾਟ੍ਯਸਾਰੇ । ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਸਦੋਦਿਤਵਪੁਃ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੋ ऽਯਮ੍ ਏਕਸ੍ ਸ੍ਥਿਤੋ ਨ ਚ ਤਯਾ ਨ ਚ ਤੇਨ ਭਿਨ੍ਨਃ
ਇਸ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਸਦਾ ਬਦਲਦੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ, ਸੰਸਾਰ ਨਾਮਕ ਲੰਮੇ ਨਾਟਕ ਦੀ ਮੂਲ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਦਾ-ਹਾਜ਼ਰ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ ਖੜਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਏष ਦੇਵਸ੍ ਸ ਪਰਮਃ ਪੂਜ੍ਯ ਏष ਸਦਾ ਸਤਾਮ੍ । ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਅਨੁਭੂਤਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਗਸ੍ ਸਰ੍ਵਸਂਸ਼੍ਰਯਃ
ਇਹੀ ਪਰਮ-ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ, ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।
ਘਟੇ ਪਟੇ ਵਟੇ ਕੁਡ੍ਯੇ ਸ਼ਕਟੇ ਵਾਨਰੇ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਸ਼ਿਵੋ ਹਰੋ ਹਰਿਰ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼ਕ੍ਰੋ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣੋ ਯਮਃ
ਘੜੇ, ਕਪੜੇ, ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਕੰਧ, ਰਥ ਜਾਂ ਬਾਂਦਰ ਵਿੱਚ — ਇੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ, ਹਰਾ, ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਕੁਬੇਰ ਤੇ ਯਮ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
ਬਹਿਰ੍ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਦਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸੁਬੁਦ੍ਧਿਭਿਃ । ਦ੍ਵਿਵਿਧੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣੈष ਭਗਵਾਨ੍ ਪਰਿਪੂਜ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਅਸਲ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਸਲ ਵਜੋਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਫ ਸਮਝ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬਹਿਸ੍ ਤਾਵਨ੍ ਮਹਾਬੁਦ੍ਧੇ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਰਿਪੂਜ੍ਯਤੇ । ਯੇਨ ਤਂ ਸ਼ृਣੁ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞ ਸ਼੍ਰੋष੍ਯਸ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਤਃਕ੍ਰਮਂ ਤਤਃ । ਪੂਜਾਕ੍ਰਮੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਨੇਹ ਦਾਰ੍ਭਂ ਪਵਿਤ੍ਰਕਮ੍
ਪਹਿਲਾਂ, ਵੱਡੀ ਅਕਲ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਣ ਕਿ ਅੰਦਰੋਂ ਕਿਵੇਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਨਾ ਤਾਂ ਦਾਰਭਾ ਘਾਹ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪਵਿਤ੍ਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ।
ਪੂਜਨਂ ਧ੍ਯਾਨਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਰ ਧ੍ਯਾਨਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਰ ਪੂਜਨਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਾਧਾਰੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਪੂਜਯੇਤ੍
ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਹੀ ਪੂਜਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।