ਮਹਾਚਿਤਸ੍ ਸਮੁਲ੍ਲਾਸਾਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਯਨ੍ਤੀਵ ਕੇਚਨ । ਯੇ ਨਾਮ ਤੇ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਹਰਾਦਯਃ । ਕਣਾਸ੍ ਤਪ੍ਤਾਯਸ ਇਵ ਵਾਰਿਧੇਰ੍ ਇਵ ਬਿਨ੍ਦਵਃ
ਵੱਡੀ ਚਿੱਤ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਕੁਝ ਜੀਵ ਜਿਵੇਂ ਉਭਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਜੋ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਹਰਾ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਲਾਲ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਉੱਡਦੇ ਚਿੰਗਾਰੇ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਤੇष੍ਵ੍ ਈषਦ੍ਭ੍ਰਮਭੂਤੇषੁ ਜਾਤੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਪਰਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ । ਸ੍ਥਿਤੇषੁ ਭ੍ਰਮਬੀਜੇषੁ ਕਲ੍ਪਨਾਜਾਲਕਰ੍ਤृषੁ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਭਟਕਣ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਜਾਲ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ—
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਤਸ਼ਾਖੇਯਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੋਦੇਤਿ ਪੀਵਰੀ । ਵੇਦਵੇਦਾਰ੍ਥਦੇਵਾਦਿਜੀਵਜਾਲਜਟਾਵਤੀ
ਇਹ ਗੂੜ੍ਹੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ, ਵੇਦਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯਾ ਅਨਨ੍ਤਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸृਤਾਯਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਦੇਸ਼ਕਾਲਾਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਰ੍ਣਨਾਸੁ ਕਃ
ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹਰ ਵਾਰ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਹਰਾਦੀਨਾਂ ਮਤੋ ਯਃ ਪਰਮਃ ਪਿਤਾ । ਮੂਲਬੀਜਂ ਮਹਾਦੇਵਃ ਪਲ੍ਲਵਾਨਾਮ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਿਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੜ੍ਹ-ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਲਈ।
ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਯਭਿਧਸ੍ ਸਰ੍ਵਸਂਵੇਦਨੈਕਕृਤ੍ । ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤਾਪ੍ਰਦੋ ਭਾਸ੍ਵਾਨ੍ ਵਨ੍ਦ੍ਯੋ ऽਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਤਦ੍ਵਿਦਾਮ੍
ਉਹ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਵਸ੍ਤੁਵਿषਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਸਦੋਦਿਤਃ । ਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ਮਕਤਯਾ ਗਤਯਾ ਸਰ੍ਵਗੋਚਰਮ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਸ੍ਯਾਹ੍ਵਾਨਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਨਿਤ੍ਯਾਹੂਤਸ੍ ਸ ਸਰ੍ਵਸ੍ਥੋ ਲਭ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ ਸ੍ਵਚਿਤ੍
ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਜਾਪ, ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲੋੜੀਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਦਾ ਸੱਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਂ ਯਾਂ ਵਸ੍ਤੁਦਸ਼ਾਂ ਯਾਸਿ ਤਤ ਏਵ ਮੁਨੇ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਸਮਵਾਪ੍ਨੋषਿ ਰੂਪਾਲੋਕਮਨੋਦृਸ਼ਾ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਜਿਸ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਚੰਗੀਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਮਨ ਤੇ ਚਾਨਣ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰਾਹੀਂ ਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ।
ਆਦ੍ਯਂ ਪੂਜ੍ਯਂ ਨਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਮ੍ ਅਰ੍ਘ੍ਯਂ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਏਨਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦ੍ਯਾਨਾਂ ਸੀਮਾਨ੍ਤਂ ਮਹਤਾਮ੍ ਅਪਿ
ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲਾ, ਪੂਜਣਯੋਗ, ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸਮਝ। ਇਹੀ ਜਾਣਨਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ।
ਏਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ ਆਲੋਕ੍ਯ ਜਰਾਸ਼ੋਕਭਯਾਪਹਮ੍ । ਸਮ੍ਭृष੍ਟਬੀਜਵਜ੍ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ ਨ ਭੂਯਃ ਪਰਿਰੋਹਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੋ ਬੁਢਾਪਾ, ਦੁਖ ਤੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਜਿਵੇਂ ਭੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਬੀਜ ਮੁੜ ਅੰਕੁਰ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦਾ।
ਸਕਲਜਨ੍ਤੁषੁ ਜਨ੍ਤੁਪਦਪ੍ਰਦਂ ਵਿਦਿਤਮ੍ ਆਦ੍ਯਮ੍ ਉਪਾਸ੍ਯ ਯਤਵ੍ਰਤ । ਤ੍ਵਮ੍ ਅਜਮ੍ ਆਤ੍ਮਮਯਂ ਪਰਮਂ ਪਦਂ ਭਵਸਿ ਕਿਂ ਪਰਿਮਜ੍ਜਸਿ ਦृष੍ਟਿषੁ
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵ-ਅਵਸਥਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੇ ਗਿਆਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਜਮ ਧਾਰਿਆ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ — ਤੂੰ ਅਜਨਮਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਭਟਕਦਾ ਹੈਂ?
ਤਤਂ ਚਿਦ੍ਰੂਪਮ੍ ਏਵੈਕਂ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਸ੍ਵਾਨੁਭੂਤਿਮਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਦੇਵਂ ਰੁਦ੍ਰੇਸ਼੍ਵਰਾ ਵਿਦੁਃ
ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਅਨੁਭੂਤੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ — ਰੁਦਰ ਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਵਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
ਬੀਜਂ ਸਮਸ੍ਤਬੀਜਾਨਾਂ ਸਾਰਂ ਸਂਸਾਰਸਂਸृਤੇਃ । ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਪਰਮਂ ਕਰ੍ਮ ਚਿਦ੍ਧਾਤੁਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨਿਰ੍ਮਲਮ੍
ਸਾਰੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਬੀਜ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਦੀ ਸਾਰ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਮ, ਤੇ ਚਿੱਤ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਆਧਾਰ — ਇਸ ਚਿੱਤ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣ।
ਕਾਰਣਂ ਕਾਰਣੌਘਾਨਾਮ੍ ਅਕਾਰਣਮ੍ ਅਨਾਬਿਲਮ੍ । ਭਾਵਨਂ ਭਾਵਨਾਂਸ਼ਾਨਾਮ੍ ਅਭਾਵ੍ਯਮ੍ ਅਭਵਾਤ੍ਮਕਂ
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਕਲਪਨਯੋਗ ਅਤੇ ਅਸਤੀਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਚੇਤਨਂ ਚੇਤਨੌਘਾਨਾਂ ਚੇਤਨਾਤ੍ਮਨਿ ਚੇਤਿਤਮ੍ । ਅਚੇਤ੍ਯਚੇਤਨਂ ਚੇਤ੍ਯਂ ਪਰਮਂ ਭੂਰਿਭਾਸਨਮ੍
ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੇਤਨਾਵਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਇਹ ਜਾਣਨਯੋਗ ਅਤੇ ਅਜਾਣਨਯੋਗ ਦੋਹਾਂ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਆਲੋਕਾਲੋਕਮ੍ ਅਮਲਮ੍ ਅਨਾਲੋਕ੍ਯਮ੍ ਅਲੋਕਜਮ੍ । ਅਬੀਜਂ ਜੀਵਬੀਜੌਘਂ ਚਿਦ੍ਘਨਂ ਵਿਮਲਂ ਵਿਦੁਃ
ਇਹ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੀਜ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਜਿੰਦਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਨਿਰਮਲ ਹੈ।
ਅਸਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਮਯਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਤ੍ਯਾਸਤ੍ਯਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਮਹਾਸਤ੍ਤਾਦਿਸਨ੍ਤਾਨਂ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨੇਤਰਤ੍
ਇਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਸਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਸਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਵੱਡੀ ਹਸਤੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਧਾਰਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।
ਸ੍ਵਯਂ ਭਵਤਿ ਰਾਗਾਤ੍ਮਾ ਰਞ੍ਜਕੋ ਰਞ੍ਜਨਂ ਰਜਃ । ਸ੍ਵਯਮ੍ ਆਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਆਸ਼ੁ ਕੁਡ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਮਣ੍ਡਿਤਮ੍
ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਲਗਨ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਰੰਗਣ ਵਾਲਾ, ਰੰਗ ਅਤੇ ਰੰਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਸੋਹਣੀ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਕੰਧ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚਿਤ੍ਤੇਜਸਿ ਸ੍ਫਾਰੇ ਜਗਨ੍ਮਰੁਮਰੀਚਯਃ । ਸ੍ਫੁਰਿਤਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਸ੍ਫੁਰਨ੍ਤਿ ਚ ਕੋਟਿਸ਼ਃ
ਇਸ ਚਿੱਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਚਮਕ ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆਂ ਮਿਰਾਗ ਵਾਂਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ—ਇਹ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਵਸਤ੍ਤਾਮਾਤ੍ਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਇਦਮ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਤੇਜਸਿ । ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਅਪਿ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍ ਅਨ੍ਯਦ੍ ਔष੍ਣ੍ਯਾਦ੍ ਇਵਾਨਲੇ
ਇਸ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਹਸਤੀ ਅਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਗਰਮੀ ਹੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭੀਕृਤਮਹਾਮੇਰੁਂ ਪਰਮਾਣੁਮ੍ ਅਮੁਂ ਵਿਦੁਃ
ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਨਿੱਕਾ ਪਰਮਾਣੂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮਹਾਂ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਸਮੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਗਰ੍ਭੀਕृਤਮਹਾਕਲ੍ਪੋ ਨਿਮੇषੋ ऽਯਮ੍ ਉਦਾਹृਤਃ । ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤਕਲ੍ਪੇਨਾਨੇਨ ਨ ਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਾ ਨਿਮੇषਤਾ
ਇਹ ਪਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਵੱਡਾ ਯੁਗ ਸਮੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਯੁਗ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਆਪਣੀ ਪਲ-ਵਾਲੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦਾ।
ਵਾਲਾਗ੍ਰਕਾਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਣੁਨਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾਨੇਨਾਖਿਲਾ ਮਹੀ । ਸਪ੍ਤਾਬ੍ਧਿਵਲਯਾਪ੍ਯ੍ ਉਰ੍ਵੀ ਨਾਸ੍ਯਾਨ੍ਤਮ੍ ਅਧਿਗਚ੍ਛਤਿ
ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਕਣ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ।
ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਸਂਸਾਰਰਚਨਾਂ ਕਰ੍ਤृਤਾਂ ਗਤਃ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਏਵ ਮਹਾਕਰ੍ਮ ਨ ਕਰੋਤ੍ਯ੍ ਏਵ ਕਿਞ੍ਚਨ
ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਏਵ ਨਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ਨਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੋ ऽਪਿ ਹਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਤ੍ । ਅਕਾਯੋ ऽਪਿ ਮਹਾਕਾਯੋ ਮਹਾਕਾਯੋ ऽਪ੍ਯ੍ ਅਕਾਯਵਾਨ੍
ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਹੈ, ਪਰ ਪਦਾਰਥ-ਰਹਿਤ; ਪਦਾਰਥ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਦਾਰਥ ਵਰਗਾ; ਉਹ ਸਰੀਰ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ; ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸਰੀਰ-ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਅਦ੍ਯਾਪ੍ਯ੍ ਏष ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਦ੍ਯਤਾਂ ਗਤਃ । ਨ ਚਾਯਮ੍ ਅਦ੍ਯ ਨ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਦ੍ਯ ਪ੍ਰਾਤਸ਼੍ ਚ ਵਾ ਸਦਾ
ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਜ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਅੱਜ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੈ, ਨਾ ਸਵੇਰ ਹੈ, ਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅੱਜ ਤੇ ਸਵੇਰ ਹੀ ਹੈ।
ਹੁਣ੍ਡੁਭਿਲ੍ਲਿਘਲੇ ਮਤ੍ਤਸ਼ੁਲੁਪਿਣ੍ਠਿਲਿਸਾਲਘੇ । ਵੇਲ੍ਲਿਘਿਲ੍ਲਿਸਲਾਵੋਲਲਾਸਗੁਗ੍ਗੁਲੁਸੁਸ੍ਸੁਨੀ
ਹੁੰਡੁਭਿਲਲਿਘਲੇ ਮੱਤਾ ਸ਼ੁਲੁਪਿੰਠਿਲਿਸਾਲਘੇ, ਵੇਲਲਿਘਿਲਲਿਸਲਾਵੋਲਲਾਸਗੁੱਗੁਲੁਸੁੱਸੁਨੀ।
ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯ੍ ਅਨਰ੍ਥਕਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਥਾ ਸਤ੍ਯਂ ਸ ਏਵ ਚ । ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਤ੍ ਸ ਸ੍ਯਾਨ੍ ਨ ਤਦ੍ ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਯਤ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸੌ
ਇਹ ਜਿਹੇ ਬੇਮਤਲਬ ਬੋਲ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਚ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ; ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਹ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
ਯਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਂ ਯਤਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ ਚ ਯਃ । ਯਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਵਮਯੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ
ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਜੋ ਸਦਾ ਹੀ ਸਭ ਵਿਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਉਸ ਸਭ ਦੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।