ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਵਾਨ੍ ਅਮਲਦृਕ੍ ਪਰਿਣਾਮਤੋ ऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਫਾਰੇ ਪਦੇ ਸਮੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਰਵਾਭਿਰਾਮਃ । ਤੂष੍ਣੀਮ੍ ਅਤਿष੍ਠਦ੍ ਅਮੁਨਾ ਮੁਨਿਨਾ ਚ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸਂਸ਼ਾਨ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਰ੍ ਅਥ ਤਤ੍ਰ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮ੍ ਈਸ਼ਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਿੱਠੀ ਚੁਪ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਚੁਪ ਰਹੇ।
ਤਤੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇਨ ਹਰੋ ਗੌਰੀਕਮਲਿਨੀਸਰਃ । ਮਦ੍ਵਿਕਾਸੋਨ੍ਮੁਖਸ੍ ਸ੍ਵੈਰਂ ਵਿਕਾਸਂ ਬਹਿਰ੍ ਆਦਦੇ
ਫਿਰ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਹਰਾ ਗੌਰੀ ਦੇ ਕਮਲ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਵਾਂਗ, ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਖਿੜ ਗਿਆ।
ਦृਕ੍ਤ੍ਰਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮ੍ ਆਸ ਮੁਖਾਤ੍ ਕਾਲਵਸ਼ੋਦਿਤਮ੍ । ਰੋਦਸ੍ਸਮੁਦ੍ਗਕਾਦ੍ ਅਰ੍ਕਰਤ੍ਨਰਾਸ਼ਿਮ੍ ਇਵੋਦਿਤਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਖਾਈ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਸੂਰਜੀ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ ਚਮਕਦਾ ਉਗ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ।
ਅਕਾਲਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਦਿਨਤੇਜਸ੍ ਸ ਸਂਹਰਨ੍ । ਨਿਸ਼ਾਮ੍ ਅਨਾਸ਼ਯਂਸ਼੍ ਚੇषਦ੍ ਈਸ਼ੋ ਮਾਮ੍ ਆਹ ਮਾਨਿਤਮ੍
ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਣਸਮੇਂ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਛੱਡੇ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬੋਲਿਆ।
ਮੁਨੇ ਮਨਨਮ੍ ਆਹੂਯ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤੈਵਾਸ਼ੁ ਮੀਯਤਾਮ੍ । ਤ੍ਵਮ੍ ਅਰ੍ਥਮ੍ ਆਹਰਾਹਾਰ੍ਯਂ ਪਵਨਸ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤਾਮ੍ ਇਵ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਮਝੋ; ਤੂੰ ਉਹ ਮਤਲਬ ਲਿਆਉ ਜੋ ਪਕੜਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਚਲਣ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਮ੍ ਇਹ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤਦ੍ ਦृष੍ਟਂ ਕਿਂ ਸ਼ਮਭ੍ਰਮੈਃ । ਨ ਹਿ ਹੇਯਮ੍ ਉਪਾਦੇਯਂ ਵੇਹ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਦ੍ਵਿਦਃ
ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਰ ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਜਿਹੜੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਯਾਨ੍ ਏਤਾਨ੍ ਵਿਕਲ੍ਪਾਨ੍ ਗਲਿਤਾਨ੍ ਅਸਿ । ਵਿਬੁਦ੍ਧਵਾਨ੍ ਯਥਾਸ੍ਥਿਤ੍ਯਾ ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਮ੍ ਏਵ ਭਵਾਤ੍ਮਦृਕ੍
ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ; ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਸੁਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਮੂਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ।
ਇਮਾਂ ਦृਸ਼੍ਯਦਸ਼ਾਮ੍ ਆਸ਼ੁ ਬਾਲਬੋਧਾਯ ਵਾ ਪੁਨਃ । ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਮਦੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ृਣੁ ਤੂष੍ਣੀਂਸ੍ਥਿਤੇਨ ਕਿਮ੍
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ, ਤੂੰ ਫਟਫਟ ਇਸ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਫਿਰੋਂ ਅਪਣਾ ਲੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ—ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?
ਇਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬਾਹ੍ਯਬੋਧਸ੍ਥਂ ਮਾਮ੍ ਅਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧृਤ੍ । ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਪ੍ਰਾਹਰਦ੍ ਅਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਸਰਸੀਨ੍ਦੁਂ ਸਿਤੋਤ੍ਪਲਮ੍
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਸੂਝ ਵਿਚ ਸੀ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜ ਕੇ ਚਾਂਦਨੀ ਵਾਲੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਸਫੈਦ ਕਮਲ ਨੂੰ ਵੱਜਿਆ।
ਔਦਾਸੀਨ੍ਯੇਨ ਦੇਹਾਨਾਂ ਚਿਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਪਨ੍ਦੇषੁ ਕਾਰਣਮ੍ । ਤਦਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ਅਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਖਮ੍ ਇਵ ਭੂਰੁਹਾਮ੍
ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਦਾਸ ਰਹਿ ਕੇ, ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹਲਚਲਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਸੱਚ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖਾਂ ਲਈ ਆਕਾਸ਼।
ਚਿਤਾ ਸਞ੍ਚੇਤ੍ਯਤੇ ਦੇਹੋ ਨ ਤੁ ਸਞ੍ਚਾਲ੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਪ੍ਰਭੁਰ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੈਵ ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਮਕृਤ੍
ਚੇਤਨਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ। ਮਾਲਕ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਣੇਨੇਦਂ ਦੇਹਗੇਹਂ ਪਰਿਸ੍ਫੁਰਤਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਤ੍ । ਪ੍ਰਾਣਹੀਨਂ ਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਿष੍ਠਤਿ ਮੂਕਵਤ੍
ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰੀਰ-ਘਰ ਮਸ਼ੀਨ ਵਾਂਗ ਕੰਪਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵਾਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਇਹ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਛੱਡ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਚਾਲਨੀ ਪਾਵਨੀ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ ਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ ਸਂਵੇਦਨੀ ਚਿਤੇਃ । ਸਾਮੂਰ੍ਤਾ ਖਾਦ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਸ੍ਵਸਤ੍ਤੈਵਾਤ੍ਰ ਕਾਰਣਮ੍
ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਹੀ ਤਾਕਤ ਹੈ। ਇਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਵੀ ਹੈ। ਆਕਾਰ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਕੇ, ਖਾਲੀ ਵਿਚ ਵੀ, ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੀ ਇੱਥੇ ਸਬਬ ਹੈ।
ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਃ ਪ੍ਰਾਣਦੇਹੌ ਵਿਯੋਗਾਤ੍ਮਕ ਏਵ ਚ । ਚਿਦਾਤ੍ਮਾ ਖਾਦ੍ ਅਪਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛੋ ਨ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ਕਿਂ ਭ੍ਰਮੈਃ
ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਰੂਪ ਖਾਲੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂ ਭਟਕਣਾ?
ਮਨਃਪ੍ਰਾਣਮਯੇ ਦੇਹੇ ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪਰਿਰਾਜਤੇ । ਮਕੁਰੇ ਚਾਮਲਾਭਾਸੇ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ
ਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਚਿੱਤ ਦੀ ਸਾਰ ਜਗਮਗਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਆਇਨੇ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਪਰਛਾਂਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਦ੍ ਅਪ੍ਯ੍ ਅਗ੍ਰਗਤਂ ਵਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਕ੍ਰਿਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਯਥਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਮਲੋਪੇਤੇ ਮਕੁਰੇ ਮੁਨਿਨਾਯਕ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਸਤੂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਆਇਨਾ ਮੈਲ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਪਰਛਾਂਵ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
ਤਥਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਗਤਪ੍ਰਾਣੇ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇ ऽਪਿ ਦੇਹਕੇ । ਸਰ੍ਵਗਾਪਿ ਚਿਦ੍ ਅਨ੍ਯੂਨਾ ਬੋਧਸ੍ਪਨ੍ਦਾਦਿਕਂ ਪ੍ਰਤਿ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਸਰੀਰ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਚਿੱਤ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਦ ਕਿ ਚਿੱਤ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ ਤੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ।
ਬੋਧਾਤ੍ ਕਲਙ੍ਕਵਿਕਲਾ ਚਿਦ੍ ਏਵ ਪਰਮਾ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਵਿਦੁਰ੍ ਦੇਵਂ ਤਦਭ੍ਯਾਸਂ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤਾਰ੍ਥਦਂ ਤਥਾ
ਜੋ ਚਿੱਤ ਕਲੰਕ ਤੇ ਕਮੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰਵੋਚ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਸਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸ ਹਰਿਸ੍ ਸ ਸ਼ਿਵਸ੍ ਸੋ ऽਜਸ੍ ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਅਨਿਲਾਨਲਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਵਪੁਸ੍ ਸ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਃ
ਉਹ ਹੀ ਹਰਿ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਅਜ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਸਰਤਾਜ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਸਰੂਪ ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਚਿਤ੍ ਸਂਵਿਚ੍ ਚੇਤਨਸ੍ ਸ੍ਮृਤਃ । ਦੇਵੇਸ਼ੋ ਦੇਹਭृਦ੍ ਧਾਤਾ ਦੇਵਦੇਵੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਃ
ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਚੇਤਨਾ, ਗਿਆਨ, ਯਾਦ ਅਤੇ ਸਮਝ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਰਚਨਹਾਰ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਰਤਾਜ ਹੈ।
ਮਹਾਚਿਤਸ੍ ਸਮੁਲ੍ਲਾਸਾਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਯਨ੍ਤੀਵ ਕੇਚਨ । ਯੇ ਨਾਮ ਤੇ ਜਗਤ੍ਯ੍ ਏਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਹਰਾਦਯਃ । ਕਣਾਸ੍ ਤਪ੍ਤਾਯਸ ਇਵ ਵਾਰਿਧੇਰ੍ ਇਵ ਬਿਨ੍ਦਵਃ
ਵੱਡੀ ਚਿੱਤ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਕੁਝ ਜੀਵ ਜਿਵੇਂ ਉਭਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਜੋ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਹਰਾ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਲਾਲ ਲੋਹੇ ਤੋਂ ਉੱਡਦੇ ਚਿੰਗਾਰੇ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਤੇष੍ਵ੍ ਈषਦ੍ਭ੍ਰਮਭੂਤੇषੁ ਜਾਤੇष੍ਵ੍ ਇਵ ਪਰਾਤ੍ ਪਦਾਤ੍ । ਸ੍ਥਿਤੇषੁ ਭ੍ਰਮਬੀਜੇषੁ ਕਲ੍ਪਨਾਜਾਲਕਰ੍ਤृषੁ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਭਟਕਣ ਦੇ ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਜਾਲ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ—
ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਤਸ਼ਾਖੇਯਮ੍ ਅਵਿਦ੍ਯੋਦੇਤਿ ਪੀਵਰੀ । ਵੇਦਵੇਦਾਰ੍ਥਦੇਵਾਦਿਜੀਵਜਾਲਜਟਾਵਤੀ
ਇਹ ਗੂੜ੍ਹੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ, ਵੇਦਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਤਤਸ੍ ਤ੍ਵ੍ ਅਸ੍ਯਾ ਅਨਨ੍ਤਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸृਤਾਯਾਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਦੇਸ਼ਕਾਲਾਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਮਸ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਰ੍ਣਨਾਸੁ ਕਃ
ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹਰ ਵਾਰ, ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਕੌਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਹਰਾਦੀਨਾਂ ਮਤੋ ਯਃ ਪਰਮਃ ਪਿਤਾ । ਮੂਲਬੀਜਂ ਮਹਾਦੇਵਃ ਪਲ੍ਲਵਾਨਾਮ੍ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਃ
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪਿਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੜ੍ਹ-ਬੀਜ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਲਈ।
ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਯਭਿਧਸ੍ ਸਰ੍ਵਸਂਵੇਦਨੈਕਕृਤ੍ । ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤਾਪ੍ਰਦੋ ਭਾਸ੍ਵਾਨ੍ ਵਨ੍ਦ੍ਯੋ ऽਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯਸ਼੍ ਚ ਤਦ੍ਵਿਦਾਮ੍
ਉਹ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰ ਹੈ, ਸਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਵਸ੍ਤੁਵਿषਯਸ੍ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਸਦੋਦਿਤਃ । ਸਂਵੇਦਨਾਤ੍ਮਕਤਯਾ ਗਤਯਾ ਸਰ੍ਵਗੋਚਰਮ੍
ਜਿਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
ਨ ਤਸ੍ਯਾਹ੍ਵਾਨਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਏਵੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ । ਨਿਤ੍ਯਾਹੂਤਸ੍ ਸ ਸਰ੍ਵਸ੍ਥੋ ਲਭ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਤਸ੍ ਸ੍ਵਚਿਤ੍
ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਜਾਪ, ਮੰਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਲੋੜੀਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਦਾ ਸੱਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਰਾਹੀਂ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਾਂ ਯਾਂ ਵਸ੍ਤੁਦਸ਼ਾਂ ਯਾਸਿ ਤਤ ਏਵ ਮੁਨੇ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਸਮਵਾਪ੍ਨੋषਿ ਰੂਪਾਲੋਕਮਨੋਦृਸ਼ਾ
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੂੰ ਜਿਸ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਚੰਗੀਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਮਨ ਤੇ ਚਾਨਣ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰਾਹੀਂ ਰੂਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ।
ਆਦ੍ਯਂ ਪੂਜ੍ਯਂ ਨਮਸ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਮ੍ ਅਰ੍ਘ੍ਯਂ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਏਨਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਵੇਦ੍ਯਾਨਾਂ ਸੀਮਾਨ੍ਤਂ ਮਹਤਾਮ੍ ਅਪਿ
ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲਾ, ਪੂਜਣਯੋਗ, ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸਮਝ। ਇਹੀ ਜਾਣਨਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ।